تاثیر حرکات اصلاحی برانعطاف پذیری و دستگاه قلبی و تنفسی دختران نوجوان دارای اسکولیوز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشکده توانبخشی تهران

2 استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین

3 کارشناس ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلامشهر (نویسنده مسئول) mojganzivaryan@yahoo.com E-mail:

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تاثیر حرکات اصلاحی برتغییرات دستگاه قلبی و تنفــسی و انـعطـاف پذیری دختراننوجوان دارای اسکولیوز انجام شد. بدین منظور، 30 دانش آموز از بین مراجعان کانون حرکات اصـلاحی اداره آموزش وپرورش منطقه 4 شهر تهران با دامنه سنی 16-13 سال انتخاب شدند. اندازه­گیری انعطاف پذیری با تست نشستن و خم شدن به جلو و دستگاه قلبی و تنفسی با تست دو نیـمــه کوپر صورت گرفـت. آزمـون شونده­ها به مدت شش هفته و در هر هفته چهار جلسه به مـدت یک ساعت و نیم در برنامه تمرینات اصـلاحی شرکت کردند. بعد از اتمام برنامه جهت تشخیص معنی­دار بودن میزان تاثیر حرکات اصلاحی برمتغیرهای وابسته و برای مقایسه اطلاعات قبل و بعد از انجام حرکات اصلاحی از آزمـون t زوج و به منظور تحلیل اطلاعات آماری از نرم افـزار آماری 16spss استفاده شد. نتایج تجزیه وتحلیل داده ها نشان داد بین متغیر دستگاه قلبـی وتنفسی وانعـطاف پذیری قبل و پس از تمرین، اختلاف معنا داری وجود داشـت (05%>p). در کل می‌توان نتیجه گیری کرد ا نجام حرکات اصلاحی سبـب بهبـود دستگاه قلبـی و تنفسی و انعطـاف پذیری در دختران اسکولیوتیک می‌شود. 

کلیدواژه‌ها


تاثیر حرکات اصلاحی برانعطاف پذیری و دستگاه قلبی و تنفسی دختران نوجوان دارای اسکولیوز

 

یحیی سخنگویی[1]

فریبا محمدیان [2]

-مژگان زیوریان[3]

 

                                                                                                                    تاریخ دریافت مقاله: 23/10/1392

               تاریخ پذیرش مقاله:26/11/1392

                       

 

مقدمه

ستون فقرات، بخش بسیار مهمی از چهارچوب اسکلتی بدن است که به شکل حرف S کشیده شده است. این ستون، حمایت اصلی از بدن را در فعالیت­های مختلف به عهده دارد و نقـش اصـلی در حفظ راستای قامت را ایفا می‌کند. از آنجا که عملکرد این ساختار استخوانی بستگی به عملکرد عضلات و اعصـاب مـربوط دارد، لـذا انـحراف سـتون فـقرات سبـب ایجـاد علایمی از قبیل کاهش انعـطاف پـذیری سـتون فـقرات، کـاهـش قـدرت عضلات اکستنسور پشت، نامتقارن شدن خط کمر، غیر قرینگی شانه و ران وکتف، کاهش دامنه حرکتی خم شدن جانبی، ظاهر ناخوشایند، خستگی وضعیتی اختلال در رشد، اختلال در راه رفتن، فشار روی ریشه­های عصبی، تنگی کانال نخاعی، درد پشت وکمر می­شود (باریوس وهمکاران 2006). افرادی که از قدرت، اسـتقامت و انعطاف پذیـری تعادل عضلانی مناسبی برخور دارند، کمتر در معرض ناهنجاری­های سـتون فقرات قـرار می‌گیرند. بنـابراین فقر حرکتی، عدم فعالیت و نیز حرکات بدنی بیـش از اندازه در طولانـی مدت، منجر به کاهش وحتی از بین رفتن قدرت و استقامت تعـادل عضـلانی می‌گردد. از ایـن رو عـضلات قادر به حـفظ و نگهداری قامت طبیـعی بدن نخواهد بود و فرد در معرض اختلالات جسمانی ناشی از تغییر شـکل طبـیعی استخوان­ها و بروز ناهنجاری­های وضعیتی قرار می‌گیرد. (سخنگویی وهمکاران 1391). شایع‌ترین تغییر شکل ستون فقرات، اسکولیوز اسـت. اسـکولیوز یکی از تغییر شکل‌های شایع ستون فـقرات در نوجوانان وبزرگسالان است که اولین بار توسط بقـراط به عنوان انحنای غیـرطبـیعـی درستون فقرات معرفی شـد. اسکولیوز، عبارت است از انحراف جانبی و چرخشی یکسری از مهره‌ها از خط میانی محور ستـون فقرات (کارگرفرد 1388).

اسکولیوز نوجوانان، شایع‌ترین فرم اسکولیوز است و شامل بیش از 70% مـوارد است. اسکـولیـوز یکـی از تغیـیر شکل‌های شایع درکودکان، نوجوانان و بزرگسالان است. این تغییر شکل در کودکان، اهمیت زیادی دارد زیرا با رشد کـودکان این تغییر شـکل هم افزایش پیدا کرده و مشکلات بسیاری مانند تنفسی، عـضلانی، مفصلی و ظاهری برای آنها ایجاد می‌کند. تغییر شکل­های اسکولیوز اگر به موقع، زیر نـظر قرار بگـیرنـد و اقدامات لازم برایشان صورت پذیرد، از تشدید آنها جلوگیری شده و تا حد زیادی هم اصـلاح می‌گردند. ایـن تغـییـر شکل بیشتر زمینه ارثی دارد و در زندگی روزمره هم وضعیـت­های نـادرست درهنـگام نشسـتن، راه رفـتن و کارکردن و همچنین در مورد نـوجوانان حمـل نادرست کیـف وکتاب وانجام تکلیف مـدرسـه می‌تـواند زمیـنه سـاز آن شود. (آنتونی 2005) بین شـیوع اسکـولیـوز وجنس، ارتباط وجود دارد. در درجات پایین شیوع در هر دو جنـس برابر است ولی هـرچه درجـه انحناء بیشتر می‌شود، شـیوع آن در دخترها بالاتر می‌رود طوری که در موارد بالاتر شیوع در دختران بیــشتر ازپــسران اسـت. (دانـشمنـدی وهمکاران 1384). یکی از دستگاه­های حیاتی بدن که در اثـر وضعـیت غیرطبـیعی ستـون فـقرات دچار اختلال می‌گردد، دستگاه تنفس است. کوتاه شدن عضلات تنفسی باعث کاهش حجم قـفسه سینه می‌شود و به دنبال آن حجم شش‌ها کاهش می‌یابد. این عامل سبب کـم شـدن تبادلات گازی در سیستم گردش خـون و تنفس می‌گردد، که در نتیجه آن گازکربنیـک کمتری دفع واکســیژن کمتـری هـم جـذب می‌شود. بر اساس مقدمه بالا و با استناد بر یافتـه­های تـحقیقاتی در مورد ارتباط تغیـیرات سـتون فقرات، اثرآن بر دسـتگاه تنفسی و نیز تأثیر پذیری ساختارهای عضلانی لیـگامـنتی از تـحرک و فـعالیت بدنی نقش ورزش درمانی و به عبارت دقیق­تر، حرکات اصلاحی و درمانی در پیشگیری و اصلاح عارضه مذکور بارزتر می‌شود. (دانشمندی وهمکاران 1383) محبوبه کربلایی (1389). با بررسی تاثیر حرکات اصلاحی بر انعطاف پذیری و قدرت در دختران نوجوان اسـکولـیوتیک وضـعـیتی، نشـان داد انجام تمرینات اصلاحی موجب بهبود انعطـاف پذیری وقدرت و بیشینه اکسیژن مصـرفی دختران اسکولیوتیک می‌شود. کاتسوشی وهمکاران (2005) میـزان انعـطاف پذیری ستون فـقرات در خم شـدن به طرفین را بررسی کردند؛ مشخص شد 9/58% افراد مبتلا به ا سـکولیـوز، کاهش انعطاف پذیـری به طرفین را نشان می‌دهند. بعـد از جراحی، تفاوت مـعنـی داری در مــیـزان انعـطـاف پــذیری ســتون فقرات با قبل از عمل به‌دست آمد. مارگاناتو وهمــکـارانـش (2005) با مطالـعه تاثـیر تمرینات اصلاحی بـر هشت دخــتر وپـسـر 18-12 سـال مبـتلا به اسکولیوز که از قالب گچی استـفاده می‌کردند، دریافتند که قالب گچی، سبـب کاهـش عملکرد تنفسی و کاهش میـزان مــصرف اکـسیژن بـه ازای هـر ضربان قلب می‌شود.

این محققان نتیجه گرفتند که تمرینات اصلاحی درحین اسـتفاده از ارتـز عوارض فوق را بهبـود می بخشد. اتمن و هـمکارانـش (2005) تاثیر حرکت درمانی بر درمان اسکولیوز را بررسی کردند. آنها زاویه کـب، ظـرفــیت حیاتی قـدرت عـضله بیـماران را قبل و بـعد از حرکت درمانی اندازه­گیری کردند. نتایج مطالعه نشان داد که حرکت درمانی تاثیرمثبتی بر زاویه کب، ظرفیت حیاتی، قـدرت اشکالات وضـعیتی داشته است. لیتل آدام (2009) خـصوصیات بافت نرم را بر انعطاف پذیری ستون فقرات در بیماران اسکـولیوز بررسی شد؛ آنها خـاطر نشان کردند کاهش در فیبرهای کلاژن دیسک سـفتـی لیـگامانی سبب کاهش انحناء اسکولیوز می‌شود و کاهش کلاژن دیسک به میزان 40 درصد سبـب افـزایش سـتون فقـرات می‌شـود. (براکیلونا 2011). نتـایج بررسی اسکولیوز در سن مـدرسـه نـشان داد، افراد دارای اسـکولیـوز دچار اختلال تنـفسی بـوده واغلـب آنها کـمر درد دارند و تحقیقات گویای آن بود که اسـکولیـوز در سـن مـدرسه مــستعد وقــوع در بزرگـسالی ا ســت. (برانکو 2012) به بررسی تاثیـر مقدار زاویه­ای اسکولیـوز و طــول منحنی در ظــرفیت فیـزیکی دختران مبـتلا به اســکولیوز پرداخت او به این نتیجه رسید که بیشتر اکسیژن مصرفی در دختــرانی که دارای اسـکولیـوز بودند به مقدار قابل توجهی پایین تر از افراد سالم است به خصوص در دخترانی که بیـش از 9 مهره کجی دارند. (پالماباس 2012) پژوهشی درباره تاثیر مفید تمرینات هوازی در نوجوانان دارای اسـکـولیوز انجام داد که نشان داد این تمـرینات سبب افزایش توان هوازی وتوان بدن و افزایش ظرفیت قلبـی و تنفسی و کـم شدن انحناء به میزان 17 درجه شده است. بنـابـراین با توجه به این که اغـلب، ناهنجاری در دختران بیشتر از پسران است و نیز با توجه به مسـتعد بـودن زمینه­های ابتلای دختران به ناهنجاری­های ستون فقرات و محدودیت اجتماعی مرتبط با فـعالیت­هـای حرکتی و ورزشی آنها، توجه جدی­تر به برنـامـه­های غربالگری، تجویز حرکات اصلاحی و فراهم آوردن زمـینه های فعالیت بدنی آنان ضـروری به نظر می‌رسد. همچنین این بیـماری در بـرخی موارد با گذر زمـان بدتر شده و می‌تواند سبـب ظـاهـرغیـر قــریـنه، مشکلات و محدودیت حرکـتی و گاهـی سبـب تداخل در فعالیت قلـب و ریه ‌شود و از سوی دیگر جراحـی آن عوارضی بسیار چون خونریزی و محدودیت حـرکتی دایمی، کاهش کیفت زندگی، دردهای پشت وکمر و آرتریت­های زودرس می‌شود (باریوس 2006).

روش پژوهش

مـطالعه شبه تجربی حاضـر، یـک کارآزمـایی بالیـنی از بین دختران 13 تا 16 سال دارای اسکولیوز است. ابتدا 30 نفرمبتلا به اسکولیوز وضعیتی، بعد از غربالگری و معاینه از بیـن مراجعان کانون حرکات اصلاحی اداره آموزش وپرورش منطقه 4 تهران، به صورت تصادفی انتخاب شده و با رضایت کامل فرم سلامتی را تکمیل نمودند و با اطمینان از ندا شتن بیماری یا ناراحتی قلبی عروقی، به منظور اجرای پیش آزمون های مورد نظر به محل آزمون دعوت شدند. بـعد از اندازه­گیری ضربان قلب استراحت قد و وزن، با نحوه اجرای آزمون آشنا شدند و پیـش آزمون شامل، ارزیابی دقیق وضعیت اسکولیوز از طریق صفحه شطرنجی انجام شد. برای اندازه­گیری انعـطاف پذیری سـتون فقرات فرد می­نشیند، زانوها را صـاف و مچ پاها را در وضعیت 90 درجه قرارمی­دهد. یک جعبه جلوی پا فرد قرار داده می­شـود که روی آن، خط کشی ثابت شـده اسـت؛ فرد تـنه و ران را خم کرده و دسـت­ها را جلو آورده، روی خـط کش قرارمی­دهد. عدد واقع درانتـهای انگشـت میـانی خوانده  شده و این گونه اندازه­گیری دستگاه قلبی و تنفسی با تست دو نیمه کوپر اجرا شـد. سپـس آزمود­نی­هـا به مدت شش هـفته، هـرهفتـه چهارجلسه یک سا عت ونیمی در برنـامه تمـرینات اصلاحی شـرکت کـردند. دراین پژوهـش، برای بررسـی داده‌ها از نرم افزار spss نسخه 16 استفاده شد و نیز برای مشاهده تاثیر متغیر مستقل بر متغیرهای وابسته ازآزمون تی زوجی بهره­گیری شد.

یافته‌های پژوهش

جدول 1: مشخصات فیزیکی افراد شرکت کننده درآزمون (میانگین±انحراف معیار)

سن                                                                 

وزن (کیلوگرم)

 

قد (متر)

فراوانی

10/1±43/14   

7/4±43/ 57

 

44/4±83/158

30 نفر

 

جدول 2: نتایج آزمون t زوج متغیراستقامت قلبی و تنفسی

متغیر

قبل ازآزمون

بعدازآزمون

درجه آزادی

t

سطح معنی داری

میانگین (انحراف معیار)

میانگین (انحراف معیار)

استقامت قلبی وتنفسی 

30/110 12آ±"> 33/828

01/1690 12آ±"> 1325

29

62/1-

114%

 

آزمون زوج t نشان داد که میانگین استقامت قلبی و تنفسی قبل از انجام حرکات اصلاحی 33/828 بوده که بعد از انجام حرکات اصلاحی به 1325 رسیده است و این اخـتلاف از نظر آماری معنی دار شده است.

نمودارمیانگین میزان استقامت قلبی وعروقی

 

 

جدول : 3 نتایج آزمون t زوج متغیرانعطاف پذیری

متغیر

قبل ازآزمون

بعدازآزمون

درجه آزادی

t

سطح معنی داری

میانگین (انحراف معیار)

میانگین (انحراف معیار)

انعطاف پذیری

74/7 12آ±"> 17/23

44/8 12آ±"> 7./28

29

18/12-

00/.

 

 

آزمون زوج t نشان داد که میانگین انعطاف پذیری قبل از انجام حرکات اصلاحی 17/23 بوده و بعد از انجام حرکات اصلاحی به 7/28 رسیده است که این اختلاف از نظر آماری معنی دار شده است. برای مقایسه اطلاعات قبل و بعد از انجام حرکات اصلاحی و بررسی متغیرمسـتقـل بر وابسته از آزمون تی زوجی استفاده شد.

 

 

نمودارمیانگین میزان انعطاف پذیری ستون فقرات

 

 

 

بحث ونتیجه گیری

        پژوهش حاضربا هدف بررسی تاثیر یک دوره حرکات اصلاحی بر انعـطاف پذیری و دستگاه قـلبی و تنفسی دختران نوجوان 16-13 مبتلا به اسکولیوز انجام شده است. بعد از ارایه حرکات اصـلاحـی به مـدت 6 هــفتـه هـرهـفتـه 4 جـلسه­ی یـک سا عت ونیمی از میزان شدت اسـکـولـیوز آزمـودنی‌های مـورد مـطا لعه کـاستـه شده و ضمنا میزان فـاکتورهای دستگاه قـلبی و تنفسـی و انعـطاف پذیـری افراد مورد مطالعه با استناد به نتایج پس آزمـون و مقـایسه آن با نتـایــج پیشآزمون، افـزایش معنـی داری یافـته بود. محبـوبه کـربـلایی (1389).

      بـررسـی تـاثیرحـرکـات اصـلاحی بر انعـطاف­پـذیری و قـدرت و بیشینه اکسیژن مصرفی در دختران نوجوان اسکولیوتیک وضعیتی نشان داد انجام تمرینات اصلاحـی موجـب بهبـود انعطاف­پـذیـری و قـدرت و بیشـینه اکسـیژن مـصرفی دختـران اسکولیوتیک می‌شود. نتایج تحقیق ما با این تــحقیـق همــخوانی دارد چــرا که بیـشـیــنه اکـسـیژن مصرفی قبل از حرکات اصـلاحـی کاهــش را نشــان می‌دهد ولی به دنبال حــرکات اصلاحی تغییراتی در بیشینه اکسیژن مصرفی درجهت مثبـت مشاهده مـی‌شود. اتمن و هـمکارانش (2005) تـاثـیر حرکت درمانی بر درمان اسکولیـوز را بررسی کردند و به این نـتیـجه رسیـدند که ظرفیـت حیاتی این بیـماران به دنبال حرکـات اصلاحی بهبود یافته است و نتایج تحقیق ما با این تحقیق همسـو است. درتحقیق ما بیشـینه اکسـیژن مـصرفی افزایـش یافته و اتساع قفـسه سـینه بهـبود پیـدا کـرد و این گویای تاثیـرات مثـبت بر عـملکرد تنفسی است.

      برانکو (2012) به بررسی تاثیر مقدار زاویه­ای اسکولیوز و طول منحنی در ظرفیت فـیزیکی دخـتران مبـتـلا به اسـکولـیوز پرداخـت ونتـایج به‌دست آمده به این صورت بود که حداکثر اکسیژن مصرفی در دخترانی که دارای اسکولیـوز بودند به مقدار قابل توجهی پایین تر از افراد سالم است؛ بخصوص در دختـرانی که بیش از 9 مــهره کجــی دارند. نتـایج مـا بااین تـحقـیق کـامـلاهـمخـوانی دارد.

       انعطاف پذیری، توانایی بافت­های اطراف مفـصل، در تسلیم شدن به استرچ (کشش) وسپس ریلکس شدن (شل شدن) است. انعطاف پذیری تـحت تاثیر برخی عوامـل دستـخوش تغییر می‌شود که می‌توان به تغییر شکل‌ها وقرارگیری مفصل در یک وضعیت ثابت اشاره نمـود. بافـت­هـای نـرم ممکن است به دو صورت دچار تغیـیر شـده و انعطاف پذیری را تحت تاثیر قرار دهند. یکی کوتاهی کم و قابل اصلاح است که مـحدودیت حـرکتی کمـی هم به دنبال دارد و دیگری کوتاهی شدید است که معمولا ازنوع ثابت بوده و قابل اصلاح به روش‌های معمولی نیست و تنها از راه جراحی، درمان می­شود. میزان کوتاهی عضلانی درافراد اسکولیوزی تحـت تحقیق ما، از نوع قابل اصـلاح می‌باشـد، چون اسـکولیوز از نوع وضـعیـتی است. انـجام یـک دوره حرکات اصـلاحی مـنجر به بـهبـود انعـطاف پذیری در گـروه تحقـیق گردید و این نشـانگـر عـکس العمل عضـلات به تعدادی تمرین  مـنظم اســت که انعـطاف پـذیـری آنها بـهبـود می­یابد و از طرفی چـون بیـماران اسکولیوزی از نوع وضـعیـتی (عملکردی) بودند لذا کوتاهی عضـلات ازنوع ثابت نبوده و به نظر می­رسد بهتر به حرکات اصلاحی جواب داده‌اند. همچنین حـرکات اصلاحی منجر به بهبود تحرک در ســتون فـقـرات شـده است و این بر انعـطاف پـذیری مـوثر واقـع می‌شـود. لیتـل آدام(2009) خـصوصیـات بافـت نرم را بر انعـطاف پذیری ستون فقرات دربیماران اسکولیوز"بررسی کرد و مشخص شد که کاهش درفیبرهای کلاژن دیسک سفتـی لیگامانی سبـب کـاهـش انحنای اسکولیوز می‌شود. کاهش کلاژن دیسک به میزان 40 درصد سـبب افـزایش سـتون فقرات می‌شود. نتایج ما با این تحقیق همخوانی دارد. در تحقیق ما نیز، افزایش انعطاف پذیری ستون فقرات بعد از حرکات اصلاحی دیده شده است.

      با توجه به این که اسکولیوز، معمولا قبل از14 سالگی نمایان می شود و میزان شیوع آن9/1 درصد است و 2 تا 3 درصد بالغان را درگیرکرده (سخنگویی1391)؛ در سـنین 16-10 سـال بیـشـترین بروز را دارد. در دخترانی که هنوز به سـن بلوغ نرسیـده‌اند، خطر پیـش­روی به سمـت درجـات بالای اسـکولیــوز بیشتر از دختران بالغ است (بهروزی1392) . بنابراین با توجه به نتایج برآمده از این پژوهش به دلیل مستعد بودن زمیـنه­های ابتـلای دختران به ناهنــجاری­هـای سـتون فقرات و نیز محدودیت اجتـماعی مرتبـط با فعالیت­های حـرکـتی و ورزشی آنها، تـوجه جـدی­تر به برنامه­های غربالگری و تجویزحرکات اصلاحی و فراهـم آوردن زمینه­های فعالیـت بدنـی آنان ضـروری به نـظر می‌رسد. می‌توان در مدارس و باشـگاه­های ورزشـی برای جلوگیری از شیوع بالای ناهنجاری‌های وضعیتی برنامه­ایی پیش گرفت تا هر گروه از دانش آموزان و ورزشکارانی که احتمالا دچار بعضی از ناهنـجاری­هـای ستـون فقرات هستند، برنامه تمرینی خاصی داشته باشند زیرا در افـرادی که دارای اسـکولیــوز هستند کاهـش اسـتقامت  قلبی و تنفسی وانعطاف­پذیری به دلیل فقدان تمرینات ورزشی است. به همین منظور انجام ورزش‌های مرتبط با فاکتورهای مورد نظر برای تقویت عضلات ضعیف، توصیه می‌شود. بنابراین پیشنهاد می شود:

1-    با توجه به این که تمرینات اصلاحی ارایه شده دراین پژوهش نیاز به امـکانات وتـجـهیزات خاصی ندارد، معلمان­ ومربیان ورزش می‌توانند از این حرکات درساعات ورزش استفاده کنند.

2-    با توجه به اهمیت و عوارض متعددی که ناهنجاری­های وضعیتی می‌توانند درسنین بالا ایجاد کنند؛ شناسایی و درمان به موقع این ناهنجاری‌ها، کاملا عاقلانه به نظر می‌رسد.

3-  می­توانیم نتایج به دست آمده در این پژوهش و معنی­دار بودن تغییرات فاکتورهای آمادگی جسمانی را به معلمان ورزش مدارس برای اجرای تمـرینـات اصـلاحی دانـش آمـوزان مبتلا به اسکولیوزوضعیتی پیشنهاد دهیم.

4-  سنجش فاکتورهای آمادگی جسمانی به عنوان شاخصی در پیشرفت اصلاح ناهجاریهای ستون فقرات، استفاده شود.

  • منابع

    • · سـخنـگویی، یحیـی و همـکاران (1391). حرکات اصـلاحی در اسکولـیوز. چاپ اول، انتشارات بامدادکتاب.
      •  بهروزی، احمدرضا و همکاران (1390). شیوع اسکولیوز در دانش آموزان 16-9 ساله دختر و پسر شهر اراک. مجله دانشگاه علوم پزشکی اراک جلد16.شماره 1(15-10)
      • دانشمندی، حسن وهمکاران (1384). بررسی مقایـسه ای ناهـنجاری های ستون فـقرات پسران و دختران دانش آموز. نشریه حرکت، شماره 23.  (156-143
      • دانشمندی، حسن وهمکاران (1384). بررسی تغییرات کیفوزوظرفیت حیاتی متعاقب یک برنامه اصلاحی. نشریه حرکت، شماره 22، (85-76)
      • کارگرفرد، مهدی وهمکاران (1388). بررسی انحناهای ستون فقرات در دانـشجویان دانشگاه اصفهان. شماره102.(775-762).   
      • کربلایی، محبوبه وهمکاران (1389) بررسی تاثیرحرکات اصلاحی برانعطاف پذیری وقدرت در دختران نوجوانان دارای اسکولیوتیک وضعیتی. نشریه پژوهشی توانبخشی دوره یازدهم شماره 4 (46-43)

     

    • Anthony. HerringTachdjians( ) pediatric Orthopedics. First Edition.W.B Saunders; 2005, pp: 213– 321.
    • Baldwin MED. ( ) Analyzing and correcting posture and body physical activity. 2005,4-102.
    • Barrios C, Laguía M,. Maruenda JI, Pérez-Encinas C. (   )

    Significant ventilatory functional restriction in adolescents with mild or moderate scoliosis during maximal exercise tolerance test. Spine 2006; 1512,13-

    • Barcelon. (2011).Some long-term effects of scoliosis diagnosed atschool age.19-21 Ma.
    • Barcelona(2012).Study on the impact of the angular value ofscoliosis, the number and length of the curves physical capacity of affected girls.35-42
    • Gaeini A, Rajabi H. [Physical fitness (Persian)]. Tehran. SamtPublication; 2007, pp: 173-177
    • KATSUSHI T,et al(2005).assessment of flexibility of scoliosis by the fulcrum Bending.Spin Deformty,20,16-19
    • Nigrini S (2008).physical exercises as a treatment for in adolescent idiopathicscoliosis.A systematic review.6,227-235.
    • Little JP, Adam CJ. The effect of soft tissue properties on spinal flexibility in scoliosis: Biomechanical simulation of fulcrum bending. Spine 2009; 15; 34(2): E76-82
    • Otman S. The efficacy of Schroths 3– dimensional exercise therapyin the treatment of adolescent idiopathic scoliosis. Acta Med 2005; 173-199.
    • Paloma Bas(2011). Beneficial effects of aerobic training in adolescent patients with moderate idiopathicscoliosis.415–419
    • Pingot M, Czernicki J, Kubacki J(2007).Assessment of muscle strength ofhip joints in children with idiopathic scoliosis. 36-43.
    • Plaszewski(2013).Efficacy of exercise therapy for the treatment of adolescent idiopathic scoliosis: a review of the literature.22(6): 1438–1439
    • Sokhanguei Y. ( ) Corrective exercises in scoliosis (Persian)]. Scienceand Movement Publication; 2008, pp: 30-35.
    • Sokhanguei Y. ( )Effect of corrective exercises on postural, energyexpenditure & physical fitness in kyphosis adolescent females. (Persian)].Thesis for Ph.D. University of Social Welfare and RehabilitationSciences. 2007
    • Schiller JR, Eberson CP. ( )Spinal deformity and athletics. Sports MedArthrosc 2008; 16(1): 26-31.
    • Margonato V,Fronte F,R,ainero G. (2005).Effect of short term cast wearing on respiratory and cardiac responses to sub maximal and maximal exercise in idiopathic with idiopathic scoliosis.41(2),40-135
    • McIntire KL, Asher MA, Burton DC, Liu W. ( )Treatment of adolescent idiopathic scoliosis with quantified trunk rotational strength training: a pilot study. J Spinal Disord Tech 2008;2: 349-58.
    • Weiss HR, Maier-Hennes A. ( )Specific exercises in the treatment of scoliosis--differential indication. Stud Health Technol Inform 2008;:90,173,135.

    ·        Plaszewski(2011) Physical exercises in the treatment of adolescentidiopathic scoliosis. 114,80(27)