رتبه‌بندی استان‌های کشور از نظر توسعه‌ی ورزش قهرمانی با استفاده از روش تاکسونومی عددی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشگاه تبریزaskarian@tabrizu.ac.ir

2 عضو هیات علمی دانشگاه تبریز

3 کارشناس ارشد مدیریت ورزشی دانشگاه تبریزfarnaz.fakhri@gmail.com

چکیده

چکیده:
مقدمه و هدف. با توجه به نفوذ ابعاد مختلف ورزش، بالاخص ورزش قهرمانی در جامعه،‌ به عنوان یکی از شاخص­های توسعه­ی اقتصادی و اجتماعی، تحقیق حاضر درصدد است تا با شناسایی مناطق کم توسعه­یافته و توسعه­نیافته، منجر به برنامه­ریزی­های صحیح، جهت کاهش نابرابری­های منطقه­ای گردد.
روش­شناسی. این تحقیق، از نوع توصیفی- تحلیلی است. جامعه و نمونه­ی آن برابر و شامل سازمان­های ورزش و جوانان 30 استان کشور می­باشد. داده­های تحقیق که شامل شاخص­های ورزش قهرمانی استان­ها؛ از جمله تعداد ورزشکاران سازمان­یافته، مربیان، مدال­های کسب شده، اماکن ورزش و ... می­باشند، توسط پرسشنامه­ی محقق­ساخته، جمع­آوری گردید. تعداد شاخص­ها با کمک تحلیل عاملی، وزن­دار شده و هم­خطی بین آن­ها رفع گردید. سپس برای تعیین کیفیت و درجه­ی توسعه­یافتگی ورزش قهرمانی، از روش تاکسونومی استفاده شد.
یافته­ها. نتایج نشان داد که در سال 88، 34/10 درصد استان­های کشور (فارس، اصفهان و مازندران) توسعه­یافته، 27/48 درصد کم توسعه­یافته و 37/41 درصد نیز توسعه­نیافته می­باشند. همچنین استان تهران در میان استان­های کشور، به دلیل شدت توسعه­یافتگی ورزشی، نسبت به سایر استان­ها ناهمگن است.
بحث. نتایج این تحقیق به مسئولان ورزش کشورکمک می­کند تا با شناخت استان­های کم توسعه­یافته و توسعه­نیافته در امر ورزش قهرمانی، اولویت برنامه­ریزی خود در این بخش را، به این مناطق اختصاص دهند.

کلیدواژه‌ها


رتبه­بندی استان­های کشور از نظر توسعه­ی ورزش قهرمانی با استفاده از روش تاکسونومی عددی

 

دکتر فریبا عسکریان[1]، دکتر افشار جعفری2، فرناز فخری3

1و2. عضو هیأت علمی دانشگاه تبریز

3. کارشناس­ارشد مدیریت ورزشی دانشگاه تبریز

 

 

مقدمه

ورزش و تربیت­بدنی به عنوان یک پدیده­ی مهم اجتماعی، اثرات مثبت و چشم­گیری در توسعه­ی همه جانبه­ی اجتماع داشته و در جوامع مترقی و در حال توسعه، بسیار مورد توجه می­باشد. این پدیده که قابلیت بالایی را در برقراری ارتباطات و تحکیم روابط اجتماعی و مردمی داشته و دارد؛ همچون پل مستحکمی در مسیر بهداشت و سلامت جامعه عمل می­نماید (نارایت[2]، 2004؛ سوینن و وندمورتل، 2008). امروزه، ورزش و تفریحات سالم در کشورهای توسعه­یافته با ارائه­ی کالاها و خدمات مصرفی و غیرمصرفی متعدد به عنوان یک صنعت مهم و اثرگذار در توسعه­ی اقتصادی- اجتماعی به شمار می­رود (عسکریان، 1383؛ لوئیز و فادال، 2010). از طرفی، برخی معتقدند که رشد کمی-کیفی یا توسعه­یافتگی ورزشی، خود مدیون توسعه­یافتگی مؤلفه­های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است. به عبارتی، توسعه­یافتگی ورزشی در تعامل با سایر مؤلفه­های توسعه­یافتگی، موجبات پیشرفت و رفاه هرچه بیشتر کشور را فراهم می­سازد (جیانگ، 2010؛ لوئیز و فادال، 2010). به عنوان مثال، کشورهای آمریکا، استرالیا، انگلستان و چین با توسعه­یافتگی نسبتاً بالا در دستیابی به درآمدهای کلان اقتصادی، کسب افتخارات بین­المللی و جهانی یا ارتقای سلامت جامعه در صدر توسعه­یافتگی ورزشی قرار دارند (لوئیز و فادال، 2010). از طرفی ورزش قهرمانی یکی از ارکان مهم توسعه­ی ورزش در کشور است. توسعه­ی ورزش قهرمانی در هر کشور، پیش­زمینه­ی کسب موفقیت در رقابت­های جهانی و المپیک است (لوئیز و فادال، 2010؛ شریعتی فیض­آبادی، 1390). با این حال، همان­طوری که روند توسعه­یافتگی در کشورهای مختلف جهان دارای مراتب گوناگون است؛ در داخل یک کشور نیز روند توسعه­یافتگی و به تبع آن عملکرد استان­ها و مناطق مختلف یکسان نمی­باشد. توسعه­یافتگی استان­های کشور با توجه به توزیع فضای ناهمگن منابع و همچنین عوامل مختلف اقتصادی و اجتماعی و اقلیمی مناطق ممکن است دارای روندی متناسب نباشد. به عبارت دیگر، به علت امکانات بالقوه­ی منطقه­ای، توسعه­یافتگی استان­های کشور ممکن است در بخش­های مختلف صنعتی، کشاورزی و خدمات دیگر متجانس نباشد و این امر، ضرورت مطالعه­ی بخش­های مختلف را در استان­های کشور اجتناب­ناپذیر می­کند (مولایی، 1386). قنبری (1390) در پژوهش خود با توجه به شاخص­های فرهنگی و آموزشی، بهداشتی و درمانی، زیربنایی و مسکن، اقتصادی و ورزشی، به تعیین درجه­ی توسعه­یافتگی نقاط شهری استان‌های کشور پرداخت. نتایج بدست آمده در زمینه­ی شاخص­های ورزشی، استان سیستان و بلوچستان به عنوان برخوردارترین استان‌ها می­باشند. همچنین، بر اساس نتایج موجود، توسعه­ی ملی- ورزشی به عنوان برآیند توسعه­یافتگی ورزشی در مناطق و استان­های مختلف تا حدی به عوامل اقتصادی، اجتماعی و اقلیمی آن مناطق وابسته است (کلانتری، 1380؛ طرح جامع ورزش کشور، 1382؛ خاکپور و باوان­پوری، 1388) و بررسی­ها نشان می­دهند که استان­های کشور نیز از لحاظ میزان توسعه­یافتگی ورزشی در سطح یکسانی قرار ندارند. در این راستا، صادقی آرانی و میرغفوری (1388) در تجزیه و تحلیل وضعیت توسعه­یافتگی ورزش استان‌های ایران، طی سال­های 85-1384 نشان دادند که از میان 28 استان کشور در سال 1384، تنها استان سمنان با درجه­ی توسعه­یافتگی 495/0 در زمره­ی استان‌های برخوردار از امکانات ورزشی و تربیت­بدنی قرار داشته و این آمار، در سال 85، شامل استان‌های سمنان و زنجان بوده است. به عبارت دیگر، بیش از 93 درصد از استان‌های ایران، در این دو سال از امکانات ورزشی و تربیت­بدنی کافی محروم بوده­اند و تنها استان­های سمنان و زنجان در زمره­ی استان­های برخوردار از امکانات ورزشی (توسعه­یافتگی ورزشی) قرار داشته­اند و سایر استان­ها از جمله تهران و اصفهان به عنوان استان­های محروم یا نیمه­محروم از لحاظ توسعه‌ یافتگی ورزشی گزارش شده‌اند. از طرفی فرآیند برنامه­ریزی و توسعه و تبیین عوامل مؤثر در توسعه و نهایتاً تلاش برای حل مسائل و مشکلات و تأمین نیازها در راستای تعدیل نابرابری­های موجود، از اهمیت ویژه­ای برخوردار است. بدین منظور، نخستین گام در این راستا، شناخت وضعیت موجود است و این شناسایی خود، مستلزم تجزیه و تحلیل بخش­های اقتصادی اجتماعی و فرهنگی است. برای تخصیص منابع میان مناطق مختلف، شناسایی جایگاه منطقه در رتبه­بندی سطوح و بهره­مندی از مواهب توسعه، امری ضروری است (زیاری، 1389) که در این تحقیق در بخش ورزش قهرمانی کشور، به آن پرداخته خواهد شد. بر این پایه و با عنایت به نقش اهمیت سازنده­ی ورزش در حفظ، بهداشت و ارتقاء سطح سلامت جامعه، موفقیت در عرصه­های بین­المللی و توسعه­ی جهات مختلف اجتماعی، این تحقیق درصدد است تا وضعیت استان­های کشور را از لحاظ میزان توسعه­یافتگی در زمینه­ی ورزش قهرمانی، با توجه به عوامل معین مورد بررسی قرار دهد. با شناخت و تعیین این عوامل، وجود نقاط قوت و ضعف استان­های مختلف کشور شناسایی گشته و به مسئولان ورزش کشور در برنامه­ریزی­های مؤثر ورزشی کمک شایان توجهی می­نماید.

روش تحقیق

تحقیق حاضر از نوع توصیفی- تحلیلی می­باشد و به صورت میدانی صورت گرفته است. جامعه‌ی آماری این تحقیق، شامل سازمان­های ورزش و جوانان استان‌های کشور (30 سازمان) می­باشد، که با توجه به نوع تحقیق، حجم نمونه برابر با جامعه­ی آماری در نظر گرفته شد و از آنجایی که این تحقیق، داده­های بین سال­های 88-1387 را مورد بررسی قرار می­دهد، استان البرز در نظر گرفته نشده است. ضمن بررسی پیشینه­ی تحقیق، اقدام به تهیه­ی پرسشنامه­ی اولیه گردیدد که این پرسشنامه در چندین نوبت جهت تعیین روایی صوری و محتوایی در اختیار متخصصان مدیریت ورزشی قرار گرفت. پایایی پرسشنامه نیز با استفاده از روش آماری "آلفا کرونباخ" به میزان 84/0 تعیین گردید. پرسشنامه­ی مورد نظر از سه طریق دورنگار، پست پیشتاز و نامه­ی الکترونیکی، به سازمان­های ورزش و جوانان استان­ها ارسال گردید و پرسشنامه­ها در طی دوره­ی 5 ماهه جمع­آوری شد. پرسشنامه­ی مذکور شامل 31 سؤال، در ارتباط با آمار ورزش قهرمانی استان­ها مانند شاخص­هایی همچون تعداد اماکن ورزشی، تعداد مدال­های کسب شده، تعداد ورزشکاران، مربیان، داوران، مدعوین به اردوهای ملی، میزبانی مسابقات و... می­باشد. داده‌های حاصله ابتدا با روش‌های آمار توصیفی در قالب جداول و نمودار تنظیم و پس از تأیید نرمالیتی توزیع داده‌ها (نتایج آزمون کلموگروف- اسمیرنف) با استفاده از روش­ آمار استنباطی (تحلیل عاملی) و روش تاکسونومی عددی (برای تعیین درجه­ی توسعه­یافتگی ورزش قهرمانی استان‌های کشور)  در سطح معنی­داری 05/0= α  و با نرم افزار آماری Excel 2010 و SPSS/PAS  تحت ویندوز نسخه‌ی 21 بررسی گردید.

روش تاکسونومی عددی

برای تعیین سطح توسعه­ی مناطق، روش­های متعددی وجود دارد. یکی از مهم­ترین این روش­ها، تاکسونومی عددی است. روش تاکسونومی عددی را نخستسن بار، آدنسون[3] در سال 1763 پیشنهاد داد؛ این روش را در سال 1950 گروهی از ریاضیدانان لهستانی بسط دادند و در سال 1968، به عنوان روشی برای طبقه­بندی و درجه­بندی توسعه­یافتگی بین ملل مختلف در یونسکو مطرح شد. تاکسونومی عددی قادر است که یک مجموعه را به زیر مجموعه­های کم و بیش همگن تقسیم کرده و به عنوان مقیاسی برای شناخت درجه­ی توسعه­ی اقتصادی و اجتماعی مورد استفاده در برنامه­ریزی قرار گیرد. در این روش، معمولاً یکی از مناطق مورد مطالعه به عنوان منطقه­ی ایده­آل معین می­شود. در مواردی که تعداد مناطق مورد مطالعه زیاد باشد و از ناهمگنی بالایی نیز برخوردار باشند، در این صورت تعیین یک منطقه به عنوان نقطه­ی هدف و ایده­آل و درجه­بندی سایر مناطق بر مبنای آن و ارائه­ی برنامه برای رسیدن سایر مناطق به سطح توسعه­یافتگی ایده­آل چندان منطقی و ممکن به نظر نمی­رسد. برای رفع این مشکل می­توان نقاط یا مناطق مورد مطالعه را ابتدا به چند گروه همگن­تر تقسیم نمود و سپس در درون هر گروه نسبت به انتخاب نقطه یا منطقه­ی ایده­آل اقدام کرد. مجموع این فرایند را می­توان از روش تاکسونومی عددی انجام داد. اجرای تکنیک تاکسونومی در قالب چندین مرحله، به شرح ذیل قابل اجرا می­باشد:

الف) تشکیل ماتریس داده­ها

ب) تشکیل ماتریس فواصل

ج) تعیین کوتاه­ترین فاصله

د) مشخص کردن بخش­های همگن

ه) محاسبه­ی فاصله­ی مرکب هر منطقه از منطقه­ی ایده­آل

و) محاسبه­ی درجه­ی توسعه (بهشتی، 1382).

یافته های تحقیق

ابتدا داده­های مربوط به شاخص­های ورزش استان­ها طبقه­بندی و توصیف شدند. جدول 1 داده­های مربوط به شاخص­های  ورزش استان­ها که شامل تعداد، میانگین، انحراف استاندارد و کمترین و بیشترین تعداد ورزشکاران سازمان­یافته، ورزشکاران زن، مربیان، داوران، اعضای تیم ملی و مدعوین به اردوهای تیم ملی، تعداد تیم­های ورزشی (تیم­های حاضر در لیگ­های کشوری)، هیأت­های ورزشی، تعداد اماکن ورزشی، تعداد دوره­های آموزشی (مربیگری و داوری)، تعداد مسابقات؛ اعم از میزبانی و اعزام به مسابقات، تعداد کل مدال­های (المپیک، جهانی و آسیایی) کسب شده توسط استان­ها می­باشد.

 

جدول 1. شاخص­های توصیفی ورزش استان­ها (تعداد: 30)

شاخص                         سال

آماره

87

88

ورزشکاران سازمان­یافته

(نفر)

میانگین

23/80985

47/88521

انحراف استاندارد

822/84621

923/85652

حداقل

19871

22055

حداکثر

469870

462000

ورزشکاران زن

(نفر)

میانگین

25386

73/27924

انحراف استاندارد

759/29591

166/30963

حداقل

3879

4012

حداکثر

159017

162401

مربیان و داوران

(نفر)

میانگین

47/8153

87/9845

انحراف استاندارد

081/9505

529/13040

حداقل

1503

1733

حداکثر

55406

74879

تیم­های ورزشی

(تعداد)

میانگین

60/42

03/43

انحراف استاندارد

83/40

52/41

حداقل

4

4

حداکثر

145

145

تیم ملی

(نفر)

میانگین

07/325

70/368

انحراف استاندارد

227/345

526/396

حداقل

36

30

حداکثر

1542

1467

اماکن ورزشی

(تعداد)

میانگین

26/312

7/328

انحراف استاندارد

47/579

13/584

حداقل

53

70

حداکثر

3296

3329

دوره­های آموزشی

(تعداد)

میانگین

26/101

76/110

انحراف استاندارد

77/92

71/104

حداقل

24

24

حداکثر

510

457

میزبانی مسابقات

میانگین

5/40

6/43

انحراف استاندارد

53/33

29/39

حداقل

5

5

حداکثر

178

184

اعزام به مسابقات

میانگین

7/297

06/298

انحراف استاندارد

06/128

13/143

حداقل

101

128

حدکثر

555

689

مدال

(تعداد)

میانگین

26/35

7/35

انحراف استاندارد

06/33

57/35

حداقل

2

4

حدکثر

125

138

هیأت­های ورزشی

(تعداد)

میانگین

03/46

56/47

انحراف استاندارد

45/3

62/6

حداقل

39

40

حداکثر

56

79

 

بعد از جمع­آوری شاخص­های توسعه­ی ورزش قهرمانی، تعداد شاخص­ها با کمک تحلیل عاملی (از روش تحلیل مؤلفه­های اصلی) وزن­دار شده و هم­خطی بین آن­ها رفع گردید و با کمک درصد واریانس تراکمی، قدرت توضیح­دهندگی فاکتورهای استخراج شده مشخص شد. در واقع با تکنیک تحلیل عاملی، هم­خطی بین شاخص­ها رفع و شاخص­های اولیه به تعدادی عامل خلاصه و به هر یک وزن مناسب داده شد و شاخص­های نهایی از جمله تعداد ورزشکاران سازمان­یافته، تعداد ورزشکاران زن هر استان، مربیان و داوران، تیم ملی (دعوت شدگان به اردوها و عضو تیم­های ملی)، کل مدال­های آسیایی، جهانی و المپیک کسب شده توسط ورزشکاران هر استان، تعداد تیم­های حاضر در لیگ­های کشوری (برتر، لیگ دسته 1و 2)، تعداد اعزام به مسابقات کشوری، میزبانی مسابقات کشوری و تعداد اماکن ورزشی هر استان، استخراج گردید. جدول 2، مقدار شاخص KMO[4]، مقدار آماره­ی بارتلت، درجه­ی آزادی و معنی­داری آزمون را نشان می­دهد. از آنجایی که مقدار شاخص KMO، برابر 866/0 (نزدیک به 1) می­باشد، تعداد نمونه برای تحلیل عاملی کفایت دارد. همچنین با توجه به سطح معنی­دار آزمون بارتلت، که کوچک­تر از 5 درصد است، مشخص می­شود که تحلیل عاملی برای شناسایی ساختار، مدل عاملی، مناسب است و فرضیه­ی شناخته شده بودن ماتریس همبستگی، رد می­شود.

جدول 2. آزمون KMO و بارتلت

KMO

کرویت آزمون بارتلت

آماره کای دو

درجه آزادی

p

866/0

306/434

55

001/0>

نتایج تحلیل عاملی حاکی است که از بین عوامل تعیین شده، 162/66 درصد از کل واریانس مشاهده شده ناشی از عامل شاخص­های توسعه یافتگی ورزشی می­باشد. به دلیل کم اثر بودن سهم شاخص­های تعداد هیات­های ورزشی و تعداد دوره­های آموزشی برگزار شده، در واریانس کل تغییرات مشاهده شده، این شاخص­ها از بین شاخص­های ورودی خارج شد. از بین شاخص­های توسعه­یافتگی ورزشی، به ترتیب: تعداد زنان ورزشکار، تعداد ورزشکاران سازمان­یافته، مدال­های آسیایی، جهانی و المپیک، مربیان و داوران، تیم ملی، اماکن، تیم­های ورزشی، میزبانی و اعزام دارای بیشترین سهم از واریانس مشاهده شده می باشند (جدول 3).

جدول 3. ماتریس اجزاء شاخص­های ورزش قهرمانی

متغیر

نمرات عاملی

ورزشکاران زن

973/0

ورزشکاران سازمان­یافته

967/0

مدال

906/0

مربیان- داوران

901/0

تیم ملی

896/0

اماکن

882/0

تیم­های حاضر در لیگ

806/0

میزبانی

791/0

اعزام

701/0

بعد از استخراج شاخص­های ورزش قهرمانی، درجه­ و کیفیت توسعه­یافتگی استان­های کشور از لحاظ ورزش قهرمانی طی سال­های 88-1387 با استفاده از تکنیک تاکسونامی عددی، محاسبه و رتبه­بندی گردید. سپس، با توجه به میزان توسعه­یافتگی سال­های 87 و 88 رشد نسبی استان­ها در زمینه­ی توسعه­ی ورزش قهرمانی طی دو سال 87 و 88، بررسی گردید.

رتبه­بندی استان­های ایران از لحاظ توسعه­ی ورزش قهرمانی طی سال­های 88-1387

پس از تحلیل داده­ها با رویکرد تاکسونومی عددی و با استفاده از روش تحلیل خوشه­ای[5]، استان­هایی که دارای شباهت و تجانس بیشتری با یکدیگر بودند، در یک گروه یا خوشه­ی همگن قرار گرفتند و در سه سطح توسعه­یافته (برخوردار)، نیمه توسعه­یافته (نیمه برخوردار) و توسعه نیافته (محروم)، طبقه­بندی شده­اند. لازم به ذکر است که درجه­ی توسعه­یافتگی بدست آمده برای هر استان (Fi)، مابین صفر و یک می­باشد و هر چقدر این میزان به صفر نزدیک­تر باشد، وضعیت استان از نظر توسعه­یافتگی بهتر ارزیابی می­گردد. جدول 4 وضعیت توسعه­یافتگی استان­های کشور را از لحاظ ورزش قهرمانی، با توجه به درجه­ی توسعه­یافتگی، طی سال­های 87 تا 88، نشان می­دهد. در این جدول رتبه یا جایگاه هر استان و همچنین کیفیت و درجه­ی توسعه­یافتگی آن از لحاظ شاخص­های مربوط، نشان داده شده است. لازم به ذکر است که برای همگن­سازی مناطق، استان تهران به دلیل قرار گرفتن در حد بالای مقیاس، طی هر دو سال، به عنوان استان ناهمگن، تلقی شده و با بقیه­ی استان­ها مقایسه نمی­گردد.

 

جدول 4. درجه و کیفیت توسعه­یافتگی ورزش قهرمانی استان­های کشور طی سال­های88-1387

                سال

کیفیت توسعه­یافتگی 

سال 1387

سال 1388

رتبه

شهرستان

درجه

رتبه

شهرستان

درجه

ناهمگن

-

تهران

107/0

-

تهران

079/0

 

 

توسعه­یافته (برخوردار)

1

اصفهان

526/0

1

فارس

494/0

2

مازندران

567/0

2

اصفهان

534/0

3

فارس

583/0

3

مازندران

564/0

4

خراسان رضوی

628/0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نیمه توسعه­یافته

(نیمه برخوردار)

 

 

 

 

 

 

5

گیلان

639/0

4

خراسان رضوی

632/0

6

همدان

668/0

5

همدان

650/0

7

خوزستان

676/0

6

گیلان

651/0

8

کرمانشاه

691/0

7

خوزستان

678/0

9

مرکزی

704/0

8

گلستان

709/0

10

اردبیل

728/0

9

کرمانشاه

710/0

11

زنجان

733/0

10

زنجان

716/0

12

آذربایجان غربی

736/0

11

اردبیل

719/0

13

گلستان

739/0

12

آذربایجان غربی

721/0

14

قزوین

740/0

13

مرکزی

723/0

15

آذربایجان شرقی

751/0

14

کرمان

736/0

16

کرمان

756/0

15

آذربایجان شرقی

743/0

 

 

 

16

یزد

759/0

 

 

 

17

قزوین

762/0

 

 

 

 

 

 

 

توسعه­ نیافته (محروم)

 

 

 

 

17

لرستان

777/0

18

لرستان

769/0

18

کردستان

782/0

19

هرمزگان

772/0

19

هرمزگان

789/0

20

بوشهر

790/0

20

چهارمحال و بختیاری

791/0

21

سیستان و بلوچستان

792/0

21

یزد

792/0

22

کردستان

799/0

22

سیستان و بلوچستان

807/0

23

کهگیلویه و بویراحمد

805/0

23

بوشهر

810/0

24

چهارمحال و بختیاری

808/0

24

ایلام

814/0

25

ایلام

811/0

25

کهگیلویه و بویراحمد

815/0

26

سمنان

811/0

26

قم

816/0

27

قم

812/0

27

سمنان

827/0

28

خراسان شمالی

816/0

28

خراسان جنوبی

838/0

29

خراسان جنوبی

838/0

29

خراسان شمالی

845/0

 

 

 

 

با توجه به جدول 4، اگرچه تعداد استان­های توسعه­یافته، نیمه توسعه­یافته و توسعه نیافته طی سال­های 87 تا 88، افزایش یا کاهش یافته است، اما میانگین درجه­ی توسعه­یافتگی استان­ها، نشان می­دهد که استان­های کشور در سال 88 از لحاظ ورزش قهرمانی نسبت به قبل توسعه یافته­تر می­باشند (جدول 5).

جدول 5. آماره­های توصیفی درجه­ی توسعه­یافتگی استان­ها

 

میانگین

انحراف استاندارد

توسعه­یافتگی 1387

716/0

142/0

توسعه­یافتگی 1388

707/0

146/0

 

بعد از مشخص شدن درجه­ی توسعه­یافتگی استان­ها از لحاظ ورزش قهرمانی، میزان رشد نسبی آن­ها بین دو سال 87 و 88 محاسبه گردید. بدین منظور ابتدا تغییرات نسبی بین سال­های 87 و 88 محاسبه شد و سپس رشد نسبی آن­ها از طریق فرمول زیر محاسبه گردید:

100*(سال پایه/تغییرات نسبی)=رشد نسبی

جدول 6، نشان می­دهد که 66/66 درصد از استان­های کشور (20 استان) در سال 88 نسبت به سال 87 در زمینه­ی توسعه­یافتگی ورزش قهرمانی رشد نسبی مثبت و 9 استان کشور (30 درصد)، یعنی استان­های اصفهان، چهارمحال و بختیاری، گیلان، خراسان رضوی، خوزستان، قزوین، کرمانشاه، کردستان و مرکزی نیز رشد نسبی منفی داشته­اند و استان خراسان جنوبی هم تغییری در میزان توسعه­یافتگی نداشته است.

 

 

جدول 6. میزان رشد نسبی استان­ها از لحاظ توسعه­یافتگی ورزش قهرمانی

ردیف

استان

درجه توسعه­یافتگی87

درجه­ توسعه­یافتگی 88

تغییرات نسبی

رشد نسبی (درصد)

1

آذربایجان شرقی

751/0

743/0

008/0

065/1

2

آذربایجان غربی

736/0

721/0

015/0

038/2

3

اردبیل

728/0

719/0

009/0

236/1

4

اصفهان

526/0

534/0

008/0-

52/1-

5

ایلام

814/0

811/0

003/0

36/0

6

بوشهر

810/0

790/0

020/0

46/2

7

تهران

107/0

079/0

028/0

168/26

8

چهارمحال و بختیاری

791/0

808/0

017/0-

14/2-

9

خراسان جنوبی

838/0

838/0

0

0

10

خراسان رضوی

628/0

632/0

004/0-

63/0-

11

خراسان شمالی

845/0

816/0

029/0

43/3

12

خوزستان

676/0

678/0

002/0-

29/0-

13

زنجان

733/0

716/0

017/0

31/2

14

سمنان

827/0

811/0

016/0

93/1

15

سیستان و بلوچستان

807/0

792/0

015/0

85/1

16

فارس

583/0

494/0

089/0

26/15

17

قزوین

740/0

762/0

022/0-

97/2-

18

قم

816/0

812/0

004/0

49/0

19

کرمان

756/0

736/0

020/0

64/2

20

کرمانشاه

691/0

710/0

019/0-

75/2-

21

کردستان

782/0

799/0

017/0-

17/2-

22

کهگیلویه و بویراحمد

815/0

805/0

010/0

22/1

23

گلستان

739/0

709/0

030/0

06/4

24

گیلان

639/0

651/0

012/0-

87/1-

25

لرستان

777/0

769/0

008/0

03/1

26

مازنداران

567/0

564/0

003/0

52/0

27

مرکزی

704/0

723/0

019/0-

69/2-

28

هرمزگان

789/0

772/0

017/0

15/2

29

همدان

668/0

650/0

018/0

69/2

30

یزد

792/0

759/0

033/0

16/4

  

جهت بررسی معنی­دار بودن میزان رشد نسبی استان­ها، با توجه به نرمال بودن توزیع داده­ها، اختلاف میانگین توسعه­یافتگی استان­ها طی سال­های 87 و 88، با استفاده از آزمون t همبسته بررسی شد. با توجه به مقادیر t و سطح معنی­داری بدست آمده از آزمون t همبسته، میزان رشد نسبی مثبت توسعه­یافتگی استان­ها در سال 88 نسبت به سال 87 معنی­دار می­باشد (002/0=p و 55/3=t)، اما میزان رشد منفی استان­ها معنی­دار نیست (75/0=p و 33/0=t).

جدول 7. نتایج آزمون t همبسته میزان رشد نسبی توسعه­یافتگی

 

اختلافات زوج­ها

t

درجه­ی آزادی

p

میانگین

انحراف استاندارد

میانگین خطای استاندارد

رشد منفی       زوج 1  توسعه­یافتگی 87 و 88

1/0

93/0

31/0

33/0

8

75/0

رشد مثبت       زوج 1  توسعه­یافتگی 87 و 88

67/4

03/6

31/1

55/3

20

002/0

 

 

بحث و نتیجه­گیری

امروزه برای آن که بتوان در عرصه­ی رقابت و تغییرات محیط باقی ماند، لازم است ضمن شناخت تغییرات و تحولات محیط پیرامون، پاسخ­های بدیع و تازه­ای در قبال آن­ها تدارک دید و تا حد ممکن آن­ها را به شکل دلخواه خود درآورد. به عبارتی باید تمام فعالیت­ها و فرآیندها در جهت توسعه­ی همه­جانبه باشد. (طرح جامع ورزش کشور، 1382). توسعه­ی ورزش ملی، بخشی مهم از توسعه­ی اقتصادی- اجتماعی است؛ ارتباط بین ورزش و توسعه را می­توان از زوایای مختلف مورد تجزیه و تحلیل قرار داد. نکته­ی مهم این است که ابتدا "توسعه" در ورزش تعریف شود. بدیهی است که ورزش بر رشد جسمی فرد تأثیر می­گذارد و همچنین موجب توسعه­ی اجتماعی و روانی شخص می­شود. به همین دلیل سازمان ملل متحد، سال 2005 را سال ورزش و تربیت­بدنی نامید، تا به توسعه­ی جوامع در سطح وسیع­تری کمک نماید (سوینن و وندمورتل، 2008). ورزش و فعالیت­های بدنی نیز به عنوان نمودی اجتماعی می­تواند همگام با تغییر و تحولات تدریجی توسعه یابد (طرح جامع ورزش کشور، 1382). ورزش با دیگر عوامل در ارتباط بوده و ضمن اثر بر آنها، از آنها نیز تأثیر می­پذیرد. توسعه­ی تربیت­بدنی و ورزش به عنوان زمینه­ساز تأمین و تربیت نیروی انسانی سالم و تندرست، بخشی از برنامه­های توسعه­ی ملی بشمار می­آید که نقش اساسی ورزش را در سطوح اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی نمایان می­سازد. تحقیقات انجام شده در بیش از 120 کشور جهان در زمینه­ی رابطه­ی توسعه­ی سلامت و توسعه­ی اجتماعی، حاکی از آن است که همان­گونه که توسعه­ی اجتماعی موجب توسعه­ی سلامت جامعه می­شود، در مقابل توسعه­ی سلامت جامعه نیز موجب توسعه­ی زمینه­های مختلف اجتماعی می­شود و در جوامعی که دارای افراد سالم، با نشاط و کارآمد می­باشند، مسیر توسعه سریع­تر طی می­گردد (رابرتسون، 2007؛ ساتی، 2008؛ سوونین، 2008). از طرفی ورزش قهرمانی یکی از ارکان مهم توسعه­ی ورزش در کشور است. توسعه­ی ورزش قهرمانی در هر کشور، پیش­زمینه­ی کسب موفقیت در رقابت­های جهانی و المپیک است (لوئیز و فادال، 2010؛ ملو، 2008؛ سوونین، 2008). لیکن در سطح کلان نظریه­های تربیت­بدنی منطقه­ای، ملی و فراملی به رویکردهای مرسوم متفاوت برای اعتلا و توسعه­ی ورزش در میان ملل مختلف اشاره دارد. (قاسمی و همکاران، 1386).

با نگاهی به جدول 2، مشاهده می­شود که استان­های کشور به لحاظ توسعه­یافتگی ورزش قهرمانی یکسان نیستند و اغلب در گروه کم توسعه­یافته و توسعه نیافته قرار دارند. همواره تفاوت آشکاری در میزان درجه­ی توسعه­ی ورزشی آن­ها بر اساس شاخص­های انتخابی وجود دارد.  آنچنان که استان­­های تهران، فارس، اصفهان و مازندران طی دوسال همواره جزء استان­های توسعه یافته و استان­هایی مانند خراسان­های شمالی و جنوبی، قم، سمنان، بوشهر، کردستان، لرستان و ... جزء استان­های توسعه نیافته بوده­اند. همان­طور که نتایج صادقی آرانی (1388) نشان می­دهد، استان­های سمنان و زنجان جزء استان­های توسعه­یافته از لحاظ ورزشی می­باشند و همچنین استان­های تهران، فارس، مازندران از استان­های کم توسعه­یافته محسوب شده­اند؛ اما نتیجه­ی تحقیق حاضر، نشان می­دهد که استان تهران به لحاظ ساختار و زیرساخت­های خاص سیاسی، اقتصادی و کالبدی در مقایسه با سایر استان­ها، ناهمگن است و در جایگاه نخست قرار می­گیرد و استان­های مازندران، اصفهان، فارس و خراسان رضوی استان­های توسعه­یافته می­باشند و سمنان و زنجان، جزء استان­های توسعه­نیافته و کم توسعه­یافته می­باشند. علت این تناقض را می­توان در شاخص­های انتخابی دانست؛ چرا که در تحقیق صارقی آرانی (1388)، شاخص­ها به صورت سرانه در نظر گرفته شده است که این امر خود می­تواند باعث جابجایی رتبه­ی استان­ها گردد. همچنین قنبری (1390)، استان سیستان و بلوچستان را به عنوان استان توسعه­یافته از لحاظ شاخص­های ورزشی معرفی کرده است، که طبق نتیجه­گیری وی، علت می­تواند ضعف آمارگیری باشد. از طرفی، نتایج تحلیل عاملی نیز نشان داد که از بین شاخص­های توسعه­یافتگی ورزشی، تعداد زنان ورزشکار هر استان دارای بیشترین سهم واریانس مشاهده شده می­باشند؛ به عبارتی با بسترسازی مناسب برای مشارکت زنان در ورزش، می­توان به توسعه­ی ورزش قهرمانی استان­ها کمک کرد. لازمه­ی کاهش تفاوت­های استانی از لحاظ توسعه­یافتگی ورزش قهرمانی، توجه به برنامه­ریزی منطقه­ای و اصلاح نظام برنامه­ریزی ورزشی کشور و دوری از برانامه­ریزی بخشی، در ایجاد فرصت برابر در تمام استان­ها و کاهش نابرابری­های منطقه­ایست. بدیهی است در برنامه­ریزی­های منطقه­ای، باید به استان­های کم توسعه­یافته و توسعه­نیافته از لحاظ ورزش قهرمانی، با کاربرد بهینه­ی منابع در برنامه­ریزی متوازن، بیشتر توجه شود.

منابع
 
بهشتی، محمدباقر. (1382). رتبه­بندی شهرستان­های استان آذربایجان­شرقی از نظر توسعه، سازمان مدیریت و برنامه­ریزی آذربایجان­شرقی.
خاکپور، براتعلی؛ باوان­پوری، علیرضا. (1388). بررسی و تحلیل نابرابری در سطوح توسعه­یافتگی مناطق شهر مشهد، مجله­ی علمی پژوهشی دانش و توسعه، سال شانزدهم، شماره­ی 27، تابستان، صص 202-182.
زیاری، کرامت­ا000؛ زنجیرچی، سیدمحمود؛ سرخ­کمال، کبری. (1389). بررسی و رتبه­بندی درجه­ی توسعه­یافتگی شهرستان­های استان خراسان رضوی با استفاده از تکنیک تاپسیس، پژوهش­های جغرافیای انسانی، شماره­ی 72، تابستان، صص 30-17.
سازمان تربیت­بدنی جمهوری اسلامی ایران. (1382). طرح جامع ورزش کشور، مطالعه­ی تفصیلی توسعه­ی ورزش قهرمانی، مرکز ملی مدیریت و توسعه­ی ورزش.
شریعتی فیض­آبادی، مهدی و همکاران. (1390). بررسی ارتباط میان شاخص­های جمعیتی- اقتصادی با میزان موفقیت کشورهای آسیایی حاضر در بازی­های المپیک 2008 پکن، ششمین همایش ملی دانشجویان تربیت­بدنی و علوم ورزشی ایران، تهران.
صادقی آرانی، زهرا؛ میرغفوری، حبیب­اله. (1388). تجزیه و تحلیل وضعیت توسعه­یافتگی ورزشی استان­های ایران طی سال­های 85-1384، پژوهش در علوم ورزشی، شماره­ی 24، پاییز، صص 120-103.
عسکریان، فریبا. (1383). بررسی وضعیت اقتصادی صنعت ورزش ایران در سال­های 1377 و 1380 با تکیه بر تخمین (GDSP)، رساله­ی دکتری، دانشکده تربیت­بدنی و علوم ورزشی دانشگاه تهران، مدیریت و برنامه­ریزی ورزشی.
قاسمی، حمید؛ مظفری، سید امیراحمد؛ امیرتاش، علی­محمد. (1386). توسعه­ی ورزش از طریق تلویزیون در ایران، پژوهش در علوم ورزشی، 17، صص: 148-131.
قنبری، ابوالفضل. (1390). تعیین درجه­ی توسعه­یافتگی و پیش­بینی اولویت برنامه­ریزی و توسعه­ی نقاط شهری استان­های ایران، فصلنامه­ی علمی پژوهشی انجمن جغرافیای ایران، سال نهم، شماره 29، تابستان، صص 179-165.
کلانتری، خلیل. (1380). برنامه­ریزی و توسعه­ی منطقه­ای، تهران: انتشارات خوشبین، چاپ اول.
مولایی، محمد. (1386). مقایسه­ی درجه­ی توسعه­یافتگی بخش خدمات و رفاه اجتماعی استان­های ایران طی سال­های 1373 تا 1383، فصلنامه­ی علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، سال ششم، شماره 24، بهار، صص 258-241.
Jiang, Y., Ma,T., Huang, Z. (2010). The Economic Factors Analysis in Olympic Game. International journal of sports science and Engineering, Vol.04, No. 03, pp. 181-187.
Luiz, J., Fadal, R. (2010). An economic analysis of sports performance in Africa. International Journal of Social Economics, Vol. 38 Iss: 10, pp. 869 – 883.
Mello, J.D., Gomes, E., Meza, L., Neto, L. (2008). Cross Evaluation using Weight Restrictions in Unitary Input DEA Models: Theoretical Aspects and Application to Olympic Games Ranking. WSEAS TRANSACTIONS on SYSTEMS, Issue 1, Volume 7, pp. 31-39.
Nauright. (2004). Global Games: Culture, Political, Economy and Sport in the Globalized World of the 21st Century. Third World Quarterly, 25(7), pp. 1325-1336.
Robertson, R. (2007). Recovering the social: Globalization, football and transnationalism. Global Networks 7(2): 166–86.History of Physical Education and Sport, Trois Rivieres, Quebec.
Saaty, T.L. (2008). Who Won the 2008 Olympics? A Multicriteria Decision of Measuring Intangibles. University of Pittsburgh.
Swinnen, J., Vandemoortele, T. (2008). Sports and Development: An Economic Perspective on the Impact of the 2010 World Cup in South Africa. LICOS Centre for Institutions and Economic Performance Katholieke Universiteit Leuven.