رتبه‌بندی استان‌های کشور از نظر توسعه‌ی ورزش قهرمانی با استفاده از روش تاکسونومی عددی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشگاه تبریزaskarian@tabrizu.ac.ir

2 عضو هیات علمی دانشگاه تبریز

3 کارشناس ارشد مدیریت ورزشی دانشگاه تبریزfarnaz.fakhri@gmail.com

چکیده

چکیده:
مقدمه و هدف. با توجه به نفوذ ابعاد مختلف ورزش، بالاخص ورزش قهرمانی در جامعه،‌ به عنوان یکی از شاخص­های توسعه­ی اقتصادی و اجتماعی، تحقیق حاضر درصدد است تا با شناسایی مناطق کم توسعه­یافته و توسعه­نیافته، منجر به برنامه­ریزی­های صحیح، جهت کاهش نابرابری­های منطقه­ای گردد.
روش­شناسی. این تحقیق، از نوع توصیفی- تحلیلی است. جامعه و نمونه­ی آن برابر و شامل سازمان­های ورزش و جوانان 30 استان کشور می­باشد. داده­های تحقیق که شامل شاخص­های ورزش قهرمانی استان­ها؛ از جمله تعداد ورزشکاران سازمان­یافته، مربیان، مدال­های کسب شده، اماکن ورزش و ... می­باشند، توسط پرسشنامه­ی محقق­ساخته، جمع­آوری گردید. تعداد شاخص­ها با کمک تحلیل عاملی، وزن­دار شده و هم­خطی بین آن­ها رفع گردید. سپس برای تعیین کیفیت و درجه­ی توسعه­یافتگی ورزش قهرمانی، از روش تاکسونومی استفاده شد.
یافته­ها. نتایج نشان داد که در سال 88، 34/10 درصد استان­های کشور (فارس، اصفهان و مازندران) توسعه­یافته، 27/48 درصد کم توسعه­یافته و 37/41 درصد نیز توسعه­نیافته می­باشند. همچنین استان تهران در میان استان­های کشور، به دلیل شدت توسعه­یافتگی ورزشی، نسبت به سایر استان­ها ناهمگن است.
بحث. نتایج این تحقیق به مسئولان ورزش کشورکمک می­کند تا با شناخت استان­های کم توسعه­یافته و توسعه­نیافته در امر ورزش قهرمانی، اولویت برنامه­ریزی خود در این بخش را، به این مناطق اختصاص دهند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Ranking of provinces in terms of athletics development by using numerical taxonomy method

نویسندگان [English]

  • Fariba Askarian 1
  • Afshar Jafari 2
  • Farnaz Fakhri 3
1 Ph.D,Academic Member,University of Tabriz
2 PH.D,Academic Member,University of Tabriz
3 MS.,University of Tabriz
چکیده [English]

Due to the influence of different aspects of the sport, especially athletics in the community as one of the indicators of economic and social development, this study ought to identify the least-developed and non-development regions, leading to proper planning for reduce regional disparities.
The present study was descriptive and analytical. The statistical population consisted of 30 the Organization of Youth and Sports. The statistical sample was same with statistical population. The data’s of provinces includes, athletes, coaches, medals were won by each province, sport facilities … by the researcher made questionnaire. Descriptive statistic methods were used to describe data and inferential statistics methods (factor analysis) and numerical taxonomy to analyze the data (α= 0.05).
The results indicate that 10.34% of provinces were developed, 48.27% leas-development & 41.37% non-development. Also Tehran in comparison with the other provinces was non-homogeneous.
Determining to recognize the leas-development and non-development provinces in term of athletics, will help sports authorities to allocate scheduling of priority in regions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sports development
  • athletic and taxonomy method

رتبه­بندی استان­های کشور از نظر توسعه­ی ورزش قهرمانی با استفاده از روش تاکسونومی عددی

 

دکتر فریبا عسکریان[1]، دکتر افشار جعفری2، فرناز فخری3

1و2. عضو هیأت علمی دانشگاه تبریز

3. کارشناس­ارشد مدیریت ورزشی دانشگاه تبریز

 

 

مقدمه

ورزش و تربیت­بدنی به عنوان یک پدیده­ی مهم اجتماعی، اثرات مثبت و چشم­گیری در توسعه­ی همه جانبه­ی اجتماع داشته و در جوامع مترقی و در حال توسعه، بسیار مورد توجه می­باشد. این پدیده که قابلیت بالایی را در برقراری ارتباطات و تحکیم روابط اجتماعی و مردمی داشته و دارد؛ همچون پل مستحکمی در مسیر بهداشت و سلامت جامعه عمل می­نماید (نارایت[2]، 2004؛ سوینن و وندمورتل، 2008). امروزه، ورزش و تفریحات سالم در کشورهای توسعه­یافته با ارائه­ی کالاها و خدمات مصرفی و غیرمصرفی متعدد به عنوان یک صنعت مهم و اثرگذار در توسعه­ی اقتصادی- اجتماعی به شمار می­رود (عسکریان، 1383؛ لوئیز و فادال، 2010). از طرفی، برخی معتقدند که رشد کمی-کیفی یا توسعه­یافتگی ورزشی، خود مدیون توسعه­یافتگی مؤلفه­های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است. به عبارتی، توسعه­یافتگی ورزشی در تعامل با سایر مؤلفه­های توسعه­یافتگی، موجبات پیشرفت و رفاه هرچه بیشتر کشور را فراهم می­سازد (جیانگ، 2010؛ لوئیز و فادال، 2010). به عنوان مثال، کشورهای آمریکا، استرالیا، انگلستان و چین با توسعه­یافتگی نسبتاً بالا در دستیابی به درآمدهای کلان اقتصادی، کسب افتخارات بین­المللی و جهانی یا ارتقای سلامت جامعه در صدر توسعه­یافتگی ورزشی قرار دارند (لوئیز و فادال، 2010). از طرفی ورزش قهرمانی یکی از ارکان مهم توسعه­ی ورزش در کشور است. توسعه­ی ورزش قهرمانی در هر کشور، پیش­زمینه­ی کسب موفقیت در رقابت­های جهانی و المپیک است (لوئیز و فادال، 2010؛ شریعتی فیض­آبادی، 1390). با این حال، همان­طوری که روند توسعه­یافتگی در کشورهای مختلف جهان دارای مراتب گوناگون است؛ در داخل یک کشور نیز روند توسعه­یافتگی و به تبع آن عملکرد استان­ها و مناطق مختلف یکسان نمی­باشد. توسعه­یافتگی استان­های کشور با توجه به توزیع فضای ناهمگن منابع و همچنین عوامل مختلف اقتصادی و اجتماعی و اقلیمی مناطق ممکن است دارای روندی متناسب نباشد. به عبارت دیگر، به علت امکانات بالقوه­ی منطقه­ای، توسعه­یافتگی استان­های کشور ممکن است در بخش­های مختلف صنعتی، کشاورزی و خدمات دیگر متجانس نباشد و این امر، ضرورت مطالعه­ی بخش­های مختلف را در استان­های کشور اجتناب­ناپذیر می­کند (مولایی، 1386). قنبری (1390) در پژوهش خود با توجه به شاخص­های فرهنگی و آموزشی، بهداشتی و درمانی، زیربنایی و مسکن، اقتصادی و ورزشی، به تعیین درجه­ی توسعه­یافتگی نقاط شهری استان‌های کشور پرداخت. نتایج بدست آمده در زمینه­ی شاخص­های ورزشی، استان سیستان و بلوچستان به عنوان برخوردارترین استان‌ها می­باشند. همچنین، بر اساس نتایج موجود، توسعه­ی ملی- ورزشی به عنوان برآیند توسعه­یافتگی ورزشی در مناطق و استان­های مختلف تا حدی به عوامل اقتصادی، اجتماعی و اقلیمی آن مناطق وابسته است (کلانتری، 1380؛ طرح جامع ورزش کشور، 1382؛ خاکپور و باوان­پوری، 1388) و بررسی­ها نشان می­دهند که استان­های کشور نیز از لحاظ میزان توسعه­یافتگی ورزشی در سطح یکسانی قرار ندارند. در این راستا، صادقی آرانی و میرغفوری (1388) در تجزیه و تحلیل وضعیت توسعه­یافتگی ورزش استان‌های ایران، طی سال­های 85-1384 نشان دادند که از میان 28 استان کشور در سال 1384، تنها استان سمنان با درجه­ی توسعه­یافتگی 495/0 در زمره­ی استان‌های برخوردار از امکانات ورزشی و تربیت­بدنی قرار داشته و این آمار، در سال 85، شامل استان‌های سمنان و زنجان بوده است. به عبارت دیگر، بیش از 93 درصد از استان‌های ایران، در این دو سال از امکانات ورزشی و تربیت­بدنی کافی محروم بوده­اند و تنها استان­های سمنان و زنجان در زمره­ی استان­های برخوردار از امکانات ورزشی (توسعه­یافتگی ورزشی) قرار داشته­اند و سایر استان­ها از جمله تهران و اصفهان به عنوان استان­های محروم یا نیمه­محروم از لحاظ توسعه‌ یافتگی ورزشی گزارش شده‌اند. از طرفی فرآیند برنامه­ریزی و توسعه و تبیین عوامل مؤثر در توسعه و نهایتاً تلاش برای حل مسائل و مشکلات و تأمین نیازها در راستای تعدیل نابرابری­های موجود، از اهمیت ویژه­ای برخوردار است. بدین منظور، نخستین گام در این راستا، شناخت وضعیت موجود است و این شناسایی خود، مستلزم تجزیه و تحلیل بخش­های اقتصادی اجتماعی و فرهنگی است. برای تخصیص منابع میان مناطق مختلف، شناسایی جایگاه منطقه در رتبه­بندی سطوح و بهره­مندی از مواهب توسعه، امری ضروری است (زیاری، 1389) که در این تحقیق در بخش ورزش قهرمانی کشور، به آن پرداخته خواهد شد. بر این پایه و با عنایت به نقش اهمیت سازنده­ی ورزش در حفظ، بهداشت و ارتقاء سطح سلامت جامعه، موفقیت در عرصه­های بین­المللی و توسعه­ی جهات مختلف اجتماعی، این تحقیق درصدد است تا وضعیت استان­های کشور را از لحاظ میزان توسعه­یافتگی در زمینه­ی ورزش قهرمانی، با توجه به عوامل معین مورد بررسی قرار دهد. با شناخت و تعیین این عوامل، وجود نقاط قوت و ضعف استان­های مختلف کشور شناسایی گشته و به مسئولان ورزش کشور در برنامه­ریزی­های مؤثر ورزشی کمک شایان توجهی می­نماید.

روش تحقیق

تحقیق حاضر از نوع توصیفی- تحلیلی می­باشد و به صورت میدانی صورت گرفته است. جامعه‌ی آماری این تحقیق، شامل سازمان­های ورزش و جوانان استان‌های کشور (30 سازمان) می­باشد، که با توجه به نوع تحقیق، حجم نمونه برابر با جامعه­ی آماری در نظر گرفته شد و از آنجایی که این تحقیق، داده­های بین سال­های 88-1387 را مورد بررسی قرار می­دهد، استان البرز در نظر گرفته نشده است. ضمن بررسی پیشینه­ی تحقیق، اقدام به تهیه­ی پرسشنامه­ی اولیه گردیدد که این پرسشنامه در چندین نوبت جهت تعیین روایی صوری و محتوایی در اختیار متخصصان مدیریت ورزشی قرار گرفت. پایایی پرسشنامه نیز با استفاده از روش آماری "آلفا کرونباخ" به میزان 84/0 تعیین گردید. پرسشنامه­ی مورد نظر از سه طریق دورنگار، پست پیشتاز و نامه­ی الکترونیکی، به سازمان­های ورزش و جوانان استان­ها ارسال گردید و پرسشنامه­ها در طی دوره­ی 5 ماهه جمع­آوری شد. پرسشنامه­ی مذکور شامل 31 سؤال، در ارتباط با آمار ورزش قهرمانی استان­ها مانند شاخص­هایی همچون تعداد اماکن ورزشی، تعداد مدال­های کسب شده، تعداد ورزشکاران، مربیان، داوران، مدعوین به اردوهای ملی، میزبانی مسابقات و... می­باشد. داده‌های حاصله ابتدا با روش‌های آمار توصیفی در قالب جداول و نمودار تنظیم و پس از تأیید نرمالیتی توزیع داده‌ها (نتایج آزمون کلموگروف- اسمیرنف) با استفاده از روش­ آمار استنباطی (تحلیل عاملی) و روش تاکسونومی عددی (برای تعیین درجه­ی توسعه­یافتگی ورزش قهرمانی استان‌های کشور)  در سطح معنی­داری 05/0= α  و با نرم افزار آماری Excel 2010 و SPSS/PAS  تحت ویندوز نسخه‌ی 21 بررسی گردید.

روش تاکسونومی عددی

برای تعیین سطح توسعه­ی مناطق، روش­های متعددی وجود دارد. یکی از مهم­ترین این روش­ها، تاکسونومی عددی است. روش تاکسونومی عددی را نخستسن بار، آدنسون[3] در سال 1763 پیشنهاد داد؛ این روش را در سال 1950 گروهی از ریاضیدانان لهستانی بسط دادند و در سال 1968، به عنوان روشی برای طبقه­بندی و درجه­بندی توسعه­یافتگی بین ملل مختلف در یونسکو مطرح شد. تاکسونومی عددی قادر است که یک مجموعه را به زیر مجموعه­های کم و بیش همگن تقسیم کرده و به عنوان مقیاسی برای شناخت درجه­ی توسعه­ی اقتصادی و اجتماعی مورد استفاده در برنامه­ریزی قرار گیرد. در این روش، معمولاً یکی از مناطق مورد مطالعه به عنوان منطقه­ی ایده­آل معین می­شود. در مواردی که تعداد مناطق مورد مطالعه زیاد باشد و از ناهمگنی بالایی نیز برخوردار باشند، در این صورت تعیین یک منطقه به عنوان نقطه­ی هدف و ایده­آل و درجه­بندی سایر مناطق بر مبنای آن و ارائه­ی برنامه برای رسیدن سایر مناطق به سطح توسعه­یافتگی ایده­آل چندان منطقی و ممکن به نظر نمی­رسد. برای رفع این مشکل می­توان نقاط یا مناطق مورد مطالعه را ابتدا به چند گروه همگن­تر تقسیم نمود و سپس در درون هر گروه نسبت به انتخاب نقطه یا منطقه­ی ایده­آل اقدام کرد. مجموع این فرایند را می­توان از روش تاکسونومی عددی انجام داد. اجرای تکنیک تاکسونومی در قالب چندین مرحله، به شرح ذیل قابل اجرا می­باشد:

الف) تشکیل ماتریس داده­ها

ب) تشکیل ماتریس فواصل

ج) تعیین کوتاه­ترین فاصله

د) مشخص کردن بخش­های همگن

ه) محاسبه­ی فاصله­ی مرکب هر منطقه از منطقه­ی ایده­آل

و) محاسبه­ی درجه­ی توسعه (بهشتی، 1382).

یافته های تحقیق

ابتدا داده­های مربوط به شاخص­های ورزش استان­ها طبقه­بندی و توصیف شدند. جدول 1 داده­های مربوط به شاخص­های  ورزش استان­ها که شامل تعداد، میانگین، انحراف استاندارد و کمترین و بیشترین تعداد ورزشکاران سازمان­یافته، ورزشکاران زن، مربیان، داوران، اعضای تیم ملی و مدعوین به اردوهای تیم ملی، تعداد تیم­های ورزشی (تیم­های حاضر در لیگ­های کشوری)، هیأت­های ورزشی، تعداد اماکن ورزشی، تعداد دوره­های آموزشی (مربیگری و داوری)، تعداد مسابقات؛ اعم از میزبانی و اعزام به مسابقات، تعداد کل مدال­های (المپیک، جهانی و آسیایی) کسب شده توسط استان­ها می­باشد.

 

جدول 1. شاخص­های توصیفی ورزش استان­ها (تعداد: 30)

شاخص                         سال

آماره

87

88

ورزشکاران سازمان­یافته

(نفر)

میانگین

23/80985

47/88521

انحراف استاندارد

822/84621

923/85652

حداقل

19871

22055

حداکثر

469870

462000

ورزشکاران زن

(نفر)

میانگین

25386

73/27924

انحراف استاندارد

759/29591

166/30963

حداقل

3879

4012

حداکثر

159017

162401

مربیان و داوران

(نفر)

میانگین

47/8153

87/9845

انحراف استاندارد

081/9505

529/13040

حداقل

1503

1733

حداکثر

55406

74879

تیم­های ورزشی

(تعداد)

میانگین

60/42

03/43

انحراف استاندارد

83/40

52/41

حداقل

4

4

حداکثر

145

145

تیم ملی

(نفر)

میانگین

07/325

70/368

انحراف استاندارد

227/345

526/396

حداقل

36

30

حداکثر

1542

1467

اماکن ورزشی

(تعداد)

میانگین

26/312

7/328

انحراف استاندارد

47/579

13/584

حداقل

53

70

حداکثر

3296

3329

دوره­های آموزشی

(تعداد)

میانگین

26/101

76/110

انحراف استاندارد

77/92

71/104

حداقل

24

24

حداکثر

510

457

میزبانی مسابقات

میانگین

5/40

6/43

انحراف استاندارد

53/33

29/39

حداقل

5

5

حداکثر

178

184

اعزام به مسابقات

میانگین

7/297

06/298

انحراف استاندارد

06/128

13/143

حداقل

101

128

حدکثر

555

689

مدال

(تعداد)

میانگین

26/35

7/35

انحراف استاندارد

06/33

57/35

حداقل

2

4

حدکثر

125

138

هیأت­های ورزشی

(تعداد)

میانگین

03/46

56/47

انحراف استاندارد

45/3

62/6

حداقل

39

40

حداکثر

56

79

 

بعد از جمع­آوری شاخص­های توسعه­ی ورزش قهرمانی، تعداد شاخص­ها با کمک تحلیل عاملی (از روش تحلیل مؤلفه­های اصلی) وزن­دار شده و هم­خطی بین آن­ها رفع گردید و با کمک درصد واریانس تراکمی، قدرت توضیح­دهندگی فاکتورهای استخراج شده مشخص شد. در واقع با تکنیک تحلیل عاملی، هم­خطی بین شاخص­ها رفع و شاخص­های اولیه به تعدادی عامل خلاصه و به هر یک وزن مناسب داده شد و شاخص­های نهایی از جمله تعداد ورزشکاران سازمان­یافته، تعداد ورزشکاران زن هر استان، مربیان و داوران، تیم ملی (دعوت شدگان به اردوها و عضو تیم­های ملی)، کل مدال­های آسیایی، جهانی و المپیک کسب شده توسط ورزشکاران هر استان، تعداد تیم­های حاضر در لیگ­های کشوری (برتر، لیگ دسته 1و 2)، تعداد اعزام به مسابقات کشوری، میزبانی مسابقات کشوری و تعداد اماکن ورزشی هر استان، استخراج گردید. جدول 2، مقدار شاخص KMO[4]، مقدار آماره­ی بارتلت، درجه­ی آزادی و معنی­داری آزمون را نشان می­دهد. از آنجایی که مقدار شاخص KMO، برابر 866/0 (نزدیک به 1) می­باشد، تعداد نمونه برای تحلیل عاملی کفایت دارد. همچنین با توجه به سطح معنی­دار آزمون بارتلت، که کوچک­تر از 5 درصد است، مشخص می­شود که تحلیل عاملی برای شناسایی ساختار، مدل عاملی، مناسب است و فرضیه­ی شناخته شده بودن ماتریس همبستگی، رد می­شود.

جدول 2. آزمون KMO و بارتلت

KMO

کرویت آزمون بارتلت

آماره کای دو

درجه آزادی

p

866/0

306/434

55

001/0>

نتایج تحلیل عاملی حاکی است که از بین عوامل تعیین شده، 162/66 درصد از کل واریانس مشاهده شده ناشی از عامل شاخص­های توسعه یافتگی ورزشی می­باشد. به دلیل کم اثر بودن سهم شاخص­های تعداد هیات­های ورزشی و تعداد دوره­های آموزشی برگزار شده، در واریانس کل تغییرات مشاهده شده، این شاخص­ها از بین شاخص­های ورودی خارج شد. از بین شاخص­های توسعه­یافتگی ورزشی، به ترتیب: تعداد زنان ورزشکار، تعداد ورزشکاران سازمان­یافته، مدال­های آسیایی، جهانی و المپیک، مربیان و داوران، تیم ملی، اماکن، تیم­های ورزشی، میزبانی و اعزام دارای بیشترین سهم از واریانس مشاهده شده می باشند (جدول 3).

جدول 3. ماتریس اجزاء شاخص­های ورزش قهرمانی

متغیر

نمرات عاملی

ورزشکاران زن

973/0

ورزشکاران سازمان­یافته

967/0

مدال

906/0

مربیان- داوران

901/0

تیم ملی

896/0

اماکن

882/0

تیم­های حاضر در لیگ

806/0

میزبانی

791/0

اعزام

701/0

بعد از استخراج شاخص­های ورزش قهرمانی، درجه­ و کیفیت توسعه­یافتگی استان­های کشور از لحاظ ورزش قهرمانی طی سال­های 88-1387 با استفاده از تکنیک تاکسونامی عددی، محاسبه و رتبه­بندی گردید. سپس، با توجه به میزان توسعه­یافتگی سال­های 87 و 88 رشد نسبی استان­ها در زمینه­ی توسعه­ی ورزش قهرمانی طی دو سال 87 و 88، بررسی گردید.

رتبه­بندی استان­های ایران از لحاظ توسعه­ی ورزش قهرمانی طی سال­های 88-1387

پس از تحلیل داده­ها با رویکرد تاکسونومی عددی و با استفاده از روش تحلیل خوشه­ای[5]، استان­هایی که دارای شباهت و تجانس بیشتری با یکدیگر بودند، در یک گروه یا خوشه­ی همگن قرار گرفتند و در سه سطح توسعه­یافته (برخوردار)، نیمه توسعه­یافته (نیمه برخوردار) و توسعه نیافته (محروم)، طبقه­بندی شده­اند. لازم به ذکر است که درجه­ی توسعه­یافتگی بدست آمده برای هر استان (Fi)، مابین صفر و یک می­باشد و هر چقدر این میزان به صفر نزدیک­تر باشد، وضعیت استان از نظر توسعه­یافتگی بهتر ارزیابی می­گردد. جدول 4 وضعیت توسعه­یافتگی استان­های کشور را از لحاظ ورزش قهرمانی، با توجه به درجه­ی توسعه­یافتگی، طی سال­های 87 تا 88، نشان می­دهد. در این جدول رتبه یا جایگاه هر استان و همچنین کیفیت و درجه­ی توسعه­یافتگی آن از لحاظ شاخص­های مربوط، نشان داده شده است. لازم به ذکر است که برای همگن­سازی مناطق، استان تهران به دلیل قرار گرفتن در حد بالای مقیاس، طی هر دو سال، به عنوان استان ناهمگن، تلقی شده و با بقیه­ی استان­ها مقایسه نمی­گردد.

 

جدول 4. درجه و کیفیت توسعه­یافتگی ورزش قهرمانی استان­های کشور طی سال­های88-1387

                سال

کیفیت توسعه­یافتگی 

سال 1387

سال 1388

رتبه

شهرستان

درجه

رتبه

شهرستان

درجه

ناهمگن

-

تهران

107/0

-

تهران

079/0

 

 

توسعه­یافته (برخوردار)

1

اصفهان

526/0

1

فارس

494/0

2

مازندران

567/0

2

اصفهان

534/0

3

فارس

583/0

3

مازندران

564/0

4

خراسان رضوی

628/0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نیمه توسعه­یافته

(نیمه برخوردار)

 

 

 

 

 

 

5

گیلان

639/0

4

خراسان رضوی

632/0

6

همدان

668/0

5

همدان

650/0

7

خوزستان

676/0

6

گیلان

651/0

8

کرمانشاه

691/0

7

خوزستان

678/0

9

مرکزی

704/0

8

گلستان

709/0

10

اردبیل

728/0

9

کرمانشاه

710/0

11

زنجان

733/0

10

زنجان

716/0

12

آذربایجان غربی

736/0

11

اردبیل

719/0

13

گلستان

739/0

12

آذربایجان غربی

721/0

14

قزوین

740/0

13

مرکزی

723/0

15

آذربایجان شرقی

751/0

14

کرمان

736/0

16

کرمان

756/0

15

آذربایجان شرقی

743/0

 

 

 

16

یزد

759/0

 

 

 

17

قزوین

762/0

 

 

 

 

 

 

 

توسعه­ نیافته (محروم)

 

 

 

 

17

لرستان

777/0

18

لرستان

769/0

18

کردستان

782/0

19

هرمزگان

772/0

19

هرمزگان

789/0

20

بوشهر

790/0

20

چهارمحال و بختیاری

791/0

21

سیستان و بلوچستان

792/0

21

یزد

792/0

22

کردستان

799/0

22

سیستان و بلوچستان

807/0

23

کهگیلویه و بویراحمد

805/0

23

بوشهر

810/0

24

چهارمحال و بختیاری

808/0

24

ایلام

814/0

25

ایلام

811/0

25

کهگیلویه و بویراحمد

815/0

26

سمنان

811/0

26

قم

816/0

27

قم

812/0

27

سمنان

827/0

28

خراسان شمالی

816/0

28

خراسان جنوبی

838/0

29

خراسان جنوبی

838/0

29

خراسان شمالی

845/0

 

 

 

 

با توجه به جدول 4، اگرچه تعداد استان­های توسعه­یافته، نیمه توسعه­یافته و توسعه نیافته طی سال­های 87 تا 88، افزایش یا کاهش یافته است، اما میانگین درجه­ی توسعه­یافتگی استان­ها، نشان می­دهد که استان­های کشور در سال 88 از لحاظ ورزش قهرمانی نسبت به قبل توسعه یافته­تر می­باشند (جدول 5).

جدول 5. آماره­های توصیفی درجه­ی توسعه­یافتگی استان­ها

 

میانگین

انحراف استاندارد

توسعه­یافتگی 1387

716/0

142/0

توسعه­یافتگی 1388

707/0

146/0

 

بعد از مشخص شدن درجه­ی توسعه­یافتگی استان­ها از لحاظ ورزش قهرمانی، میزان رشد نسبی آن­ها بین دو سال 87 و 88 محاسبه گردید. بدین منظور ابتدا تغییرات نسبی بین سال­های 87 و 88 محاسبه شد و سپس رشد نسبی آن­ها از طریق فرمول زیر محاسبه گردید:

100*(سال پایه/تغییرات نسبی)=رشد نسبی

جدول 6، نشان می­دهد که 66/66 درصد از استان­های کشور (20 استان) در سال 88 نسبت به سال 87 در زمینه­ی توسعه­یافتگی ورزش قهرمانی رشد نسبی مثبت و 9 استان کشور (30 درصد)، یعنی استان­های اصفهان، چهارمحال و بختیاری، گیلان، خراسان رضوی، خوزستان، قزوین، کرمانشاه، کردستان و مرکزی نیز رشد نسبی منفی داشته­اند و استان خراسان جنوبی هم تغییری در میزان توسعه­یافتگی نداشته است.

 

 

جدول 6. میزان رشد نسبی استان­ها از لحاظ توسعه­یافتگی ورزش قهرمانی

ردیف

استان

درجه توسعه­یافتگی87

درجه­ توسعه­یافتگی 88

تغییرات نسبی

رشد نسبی (درصد)

1

آذربایجان شرقی

751/0

743/0

008/0

065/1

2

آذربایجان غربی

736/0

721/0

015/0

038/2

3

اردبیل

728/0

719/0

009/0

236/1

4

اصفهان

526/0

534/0

008/0-

52/1-

5

ایلام

814/0

811/0

003/0

36/0

6

بوشهر

810/0

790/0

020/0

46/2

7

تهران

107/0

079/0

028/0

168/26

8

چهارمحال و بختیاری

791/0

808/0

017/0-

14/2-

9

خراسان جنوبی

838/0

838/0

0

0

10

خراسان رضوی

628/0

632/0

004/0-

63/0-

11

خراسان شمالی

845/0

816/0

029/0

43/3

12

خوزستان

676/0

678/0

002/0-

29/0-

13

زنجان

733/0

716/0

017/0

31/2

14

سمنان

827/0

811/0

016/0

93/1

15

سیستان و بلوچستان

807/0

792/0

015/0

85/1

16

فارس

583/0

494/0

089/0

26/15

17

قزوین

740/0

762/0

022/0-

97/2-

18

قم

816/0

812/0

004/0

49/0

19

کرمان

756/0

736/0

020/0

64/2

20

کرمانشاه

691/0

710/0

019/0-

75/2-

21

کردستان

782/0

799/0

017/0-

17/2-

22

کهگیلویه و بویراحمد

815/0

805/0

010/0

22/1

23

گلستان

739/0

709/0

030/0

06/4

24

گیلان

639/0

651/0

012/0-

87/1-

25

لرستان

777/0

769/0

008/0

03/1

26

مازنداران

567/0

564/0

003/0

52/0

27

مرکزی

704/0

723/0

019/0-

69/2-

28

هرمزگان

789/0

772/0

017/0

15/2

29

همدان

668/0

650/0

018/0

69/2

30

یزد

792/0

759/0

033/0

16/4

  

جهت بررسی معنی­دار بودن میزان رشد نسبی استان­ها، با توجه به نرمال بودن توزیع داده­ها، اختلاف میانگین توسعه­یافتگی استان­ها طی سال­های 87 و 88، با استفاده از آزمون t همبسته بررسی شد. با توجه به مقادیر t و سطح معنی­داری بدست آمده از آزمون t همبسته، میزان رشد نسبی مثبت توسعه­یافتگی استان­ها در سال 88 نسبت به سال 87 معنی­دار می­باشد (002/0=p و 55/3=t)، اما میزان رشد منفی استان­ها معنی­دار نیست (75/0=p و 33/0=t).

جدول 7. نتایج آزمون t همبسته میزان رشد نسبی توسعه­یافتگی

 

اختلافات زوج­ها

t

درجه­ی آزادی

p

میانگین

انحراف استاندارد

میانگین خطای استاندارد

رشد منفی       زوج 1  توسعه­یافتگی 87 و 88

1/0

93/0

31/0

33/0

8

75/0

رشد مثبت       زوج 1  توسعه­یافتگی 87 و 88

67/4

03/6

31/1

55/3

20

002/0

 

 

بحث و نتیجه­گیری

امروزه برای آن که بتوان در عرصه­ی رقابت و تغییرات محیط باقی ماند، لازم است ضمن شناخت تغییرات و تحولات محیط پیرامون، پاسخ­های بدیع و تازه­ای در قبال آن­ها تدارک دید و تا حد ممکن آن­ها را به شکل دلخواه خود درآورد. به عبارتی باید تمام فعالیت­ها و فرآیندها در جهت توسعه­ی همه­جانبه باشد. (طرح جامع ورزش کشور، 1382). توسعه­ی ورزش ملی، بخشی مهم از توسعه­ی اقتصادی- اجتماعی است؛ ارتباط بین ورزش و توسعه را می­توان از زوایای مختلف مورد تجزیه و تحلیل قرار داد. نکته­ی مهم این است که ابتدا "توسعه" در ورزش تعریف شود. بدیهی است که ورزش بر رشد جسمی فرد تأثیر می­گذارد و همچنین موجب توسعه­ی اجتماعی و روانی شخص می­شود. به همین دلیل سازمان ملل متحد، سال 2005 را سال ورزش و تربیت­بدنی نامید، تا به توسعه­ی جوامع در سطح وسیع­تری کمک نماید (سوینن و وندمورتل، 2008). ورزش و فعالیت­های بدنی نیز به عنوان نمودی اجتماعی می­تواند همگام با تغییر و تحولات تدریجی توسعه یابد (طرح جامع ورزش کشور، 1382). ورزش با دیگر عوامل در ارتباط بوده و ضمن اثر بر آنها، از آنها نیز تأثیر می­پذیرد. توسعه­ی تربیت­بدنی و ورزش به عنوان زمینه­ساز تأمین و تربیت نیروی انسانی سالم و تندرست، بخشی از برنامه­های توسعه­ی ملی بشمار می­آید که نقش اساسی ورزش را در سطوح اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی نمایان می­سازد. تحقیقات انجام شده در بیش از 120 کشور جهان در زمینه­ی رابطه­ی توسعه­ی سلامت و توسعه­ی اجتماعی، حاکی از آن است که همان­گونه که توسعه­ی اجتماعی موجب توسعه­ی سلامت جامعه می­شود، در مقابل توسعه­ی سلامت جامعه نیز موجب توسعه­ی زمینه­های مختلف اجتماعی می­شود و در جوامعی که دارای افراد سالم، با نشاط و کارآمد می­باشند، مسیر توسعه سریع­تر طی می­گردد (رابرتسون، 2007؛ ساتی، 2008؛ سوونین، 2008). از طرفی ورزش قهرمانی یکی از ارکان مهم توسعه­ی ورزش در کشور است. توسعه­ی ورزش قهرمانی در هر کشور، پیش­زمینه­ی کسب موفقیت در رقابت­های جهانی و المپیک است (لوئیز و فادال، 2010؛ ملو، 2008؛ سوونین، 2008). لیکن در سطح کلان نظریه­های تربیت­بدنی منطقه­ای، ملی و فراملی به رویکردهای مرسوم متفاوت برای اعتلا و توسعه­ی ورزش در میان ملل مختلف اشاره دارد. (قاسمی و همکاران، 1386).

با نگاهی به جدول 2، مشاهده می­شود که استان­های کشور به لحاظ توسعه­یافتگی ورزش قهرمانی یکسان نیستند و اغلب در گروه کم توسعه­یافته و توسعه نیافته قرار دارند. همواره تفاوت آشکاری در میزان درجه­ی توسعه­ی ورزشی آن­ها بر اساس شاخص­های انتخابی وجود دارد.  آنچنان که استان­­های تهران، فارس، اصفهان و مازندران طی دوسال همواره جزء استان­های توسعه یافته و استان­هایی مانند خراسان­های شمالی و جنوبی، قم، سمنان، بوشهر، کردستان، لرستان و ... جزء استان­های توسعه نیافته بوده­اند. همان­طور که نتایج صادقی آرانی (1388) نشان می­دهد، استان­های سمنان و زنجان جزء استان­های توسعه­یافته از لحاظ ورزشی می­باشند و همچنین استان­های تهران، فارس، مازندران از استان­های کم توسعه­یافته محسوب شده­اند؛ اما نتیجه­ی تحقیق حاضر، نشان می­دهد که استان تهران به لحاظ ساختار و زیرساخت­های خاص سیاسی، اقتصادی و کالبدی در مقایسه با سایر استان­ها، ناهمگن است و در جایگاه نخست قرار می­گیرد و استان­های مازندران، اصفهان، فارس و خراسان رضوی استان­های توسعه­یافته می­باشند و سمنان و زنجان، جزء استان­های توسعه­نیافته و کم توسعه­یافته می­باشند. علت این تناقض را می­توان در شاخص­های انتخابی دانست؛ چرا که در تحقیق صارقی آرانی (1388)، شاخص­ها به صورت سرانه در نظر گرفته شده است که این امر خود می­تواند باعث جابجایی رتبه­ی استان­ها گردد. همچنین قنبری (1390)، استان سیستان و بلوچستان را به عنوان استان توسعه­یافته از لحاظ شاخص­های ورزشی معرفی کرده است، که طبق نتیجه­گیری وی، علت می­تواند ضعف آمارگیری باشد. از طرفی، نتایج تحلیل عاملی نیز نشان داد که از بین شاخص­های توسعه­یافتگی ورزشی، تعداد زنان ورزشکار هر استان دارای بیشترین سهم واریانس مشاهده شده می­باشند؛ به عبارتی با بسترسازی مناسب برای مشارکت زنان در ورزش، می­توان به توسعه­ی ورزش قهرمانی استان­ها کمک کرد. لازمه­ی کاهش تفاوت­های استانی از لحاظ توسعه­یافتگی ورزش قهرمانی، توجه به برنامه­ریزی منطقه­ای و اصلاح نظام برنامه­ریزی ورزشی کشور و دوری از برانامه­ریزی بخشی، در ایجاد فرصت برابر در تمام استان­ها و کاهش نابرابری­های منطقه­ایست. بدیهی است در برنامه­ریزی­های منطقه­ای، باید به استان­های کم توسعه­یافته و توسعه­نیافته از لحاظ ورزش قهرمانی، با کاربرد بهینه­ی منابع در برنامه­ریزی متوازن، بیشتر توجه شود.

منابع
 
بهشتی، محمدباقر. (1382). رتبه­بندی شهرستان­های استان آذربایجان­شرقی از نظر توسعه، سازمان مدیریت و برنامه­ریزی آذربایجان­شرقی.
خاکپور، براتعلی؛ باوان­پوری، علیرضا. (1388). بررسی و تحلیل نابرابری در سطوح توسعه­یافتگی مناطق شهر مشهد، مجله­ی علمی پژوهشی دانش و توسعه، سال شانزدهم، شماره­ی 27، تابستان، صص 202-182.
زیاری، کرامت­ا000؛ زنجیرچی، سیدمحمود؛ سرخ­کمال، کبری. (1389). بررسی و رتبه­بندی درجه­ی توسعه­یافتگی شهرستان­های استان خراسان رضوی با استفاده از تکنیک تاپسیس، پژوهش­های جغرافیای انسانی، شماره­ی 72، تابستان، صص 30-17.
سازمان تربیت­بدنی جمهوری اسلامی ایران. (1382). طرح جامع ورزش کشور، مطالعه­ی تفصیلی توسعه­ی ورزش قهرمانی، مرکز ملی مدیریت و توسعه­ی ورزش.
شریعتی فیض­آبادی، مهدی و همکاران. (1390). بررسی ارتباط میان شاخص­های جمعیتی- اقتصادی با میزان موفقیت کشورهای آسیایی حاضر در بازی­های المپیک 2008 پکن، ششمین همایش ملی دانشجویان تربیت­بدنی و علوم ورزشی ایران، تهران.
صادقی آرانی، زهرا؛ میرغفوری، حبیب­اله. (1388). تجزیه و تحلیل وضعیت توسعه­یافتگی ورزشی استان­های ایران طی سال­های 85-1384، پژوهش در علوم ورزشی، شماره­ی 24، پاییز، صص 120-103.
عسکریان، فریبا. (1383). بررسی وضعیت اقتصادی صنعت ورزش ایران در سال­های 1377 و 1380 با تکیه بر تخمین (GDSP)، رساله­ی دکتری، دانشکده تربیت­بدنی و علوم ورزشی دانشگاه تهران، مدیریت و برنامه­ریزی ورزشی.
قاسمی، حمید؛ مظفری، سید امیراحمد؛ امیرتاش، علی­محمد. (1386). توسعه­ی ورزش از طریق تلویزیون در ایران، پژوهش در علوم ورزشی، 17، صص: 148-131.
قنبری، ابوالفضل. (1390). تعیین درجه­ی توسعه­یافتگی و پیش­بینی اولویت برنامه­ریزی و توسعه­ی نقاط شهری استان­های ایران، فصلنامه­ی علمی پژوهشی انجمن جغرافیای ایران، سال نهم، شماره 29، تابستان، صص 179-165.
کلانتری، خلیل. (1380). برنامه­ریزی و توسعه­ی منطقه­ای، تهران: انتشارات خوشبین، چاپ اول.
مولایی، محمد. (1386). مقایسه­ی درجه­ی توسعه­یافتگی بخش خدمات و رفاه اجتماعی استان­های ایران طی سال­های 1373 تا 1383، فصلنامه­ی علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، سال ششم، شماره 24، بهار، صص 258-241.
Jiang, Y., Ma,T., Huang, Z. (2010). The Economic Factors Analysis in Olympic Game. International journal of sports science and Engineering, Vol.04, No. 03, pp. 181-187.
Luiz, J., Fadal, R. (2010). An economic analysis of sports performance in Africa. International Journal of Social Economics, Vol. 38 Iss: 10, pp. 869 – 883.
Mello, J.D., Gomes, E., Meza, L., Neto, L. (2008). Cross Evaluation using Weight Restrictions in Unitary Input DEA Models: Theoretical Aspects and Application to Olympic Games Ranking. WSEAS TRANSACTIONS on SYSTEMS, Issue 1, Volume 7, pp. 31-39.
Nauright. (2004). Global Games: Culture, Political, Economy and Sport in the Globalized World of the 21st Century. Third World Quarterly, 25(7), pp. 1325-1336.
Robertson, R. (2007). Recovering the social: Globalization, football and transnationalism. Global Networks 7(2): 166–86.History of Physical Education and Sport, Trois Rivieres, Quebec.
Saaty, T.L. (2008). Who Won the 2008 Olympics? A Multicriteria Decision of Measuring Intangibles. University of Pittsburgh.
Swinnen, J., Vandemoortele, T. (2008). Sports and Development: An Economic Perspective on the Impact of the 2010 World Cup in South Africa. LICOS Centre for Institutions and Economic Performance Katholieke Universiteit Leuven.