ارزیابی و بهینه‌سازی عملکرد فدراسیون‌های ورزشی منتخب جمهوری اسلامی ایران با استفاده از روش تحلیل پوششی داده‌ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد، مدیریت ورزشی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران (نویسنده مسئول) Email: mahdie_seraji@yahoo.com

2 استادیار، گروه مدیریت ورزشی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 استاد تمام، گروه مدیریت ورزشی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده

با توجه به اهمیت فدراسیون­های ورزشی در ترویج ورزش در سطح کشور، علاوه بر ارزیابی عملکرد، مدیریت عملکرد آنها برای بهبود کارایی، اثربخشی و در نهایت بهره­وری فدراسیون از اهمیت به سزایی برخوردار است. پژوهش حاضر تلاش نموده است تا ضمن ارزیابی عملکرد فدراسیون­های ورزشی منتخب جمهوری اسلامی ایران در سال 1392 با روش تحلیل پوششی داده­ها، راهکارهایی را برای بهینه­سازی عملکرد هر یک از آنها ارائه نماید. بر اساس فرمول­های روش تحلیل پوششی داده­ها، 12 فدراسیون از 50 فدراسیون فعال در سال 1392، با روش نمونه­گیری هدف‌دار و بر اساس نتایج کسب شده در ارزیابی­های پیشین وزارت ورزش و جوانان، به عنوان نمونه انتخاب شدند و مورد ارزیابی قرار گرفتند. بر اساس نتایج ارزیابی، از 12 فدراسیون مورد بررسی، تنها 5 فدراسیون (تکواندو، کاراته، کوهنوردی، شطرنج و کشتی)، با امتیاز کارایی یک، کاملا کارا بودند و سایر فدراسیون­ها، با امتیاز کارایی کمتر از یک، به عنوان فدراسیون­هایی ناکارا تعیین شدند. میانگین کارایی فدراسیون­های مورد بررسی در کارایی مقیاس برابر با 724/0، در کارایی مدیریتی 738/0 و در کارایی فنی 589/0 تعیین شد. بنابراین می­توان ناکارایی فنی و پس از آن، ناکارایی مقیاس را مهم­ترین عامل ناکارایی فدراسیون­های مورد بررسی دانست. از دیگر نتایج تحقیق، ارائه الگویی مجازی برای دستیابی هر یک از فدراسیون­های ناکارا به سطح مطلوب کارایی، شامل معرفی فدراسیون­های کارا به عنوان الگو و تعیین مقادیر مازاد و بهینه متغیرهای ورودی است تا فدراسیون­ها برای تدوین برنامه­های آینده خود هدایت شوند.

کلیدواژه‌ها


ارزیابی و بهینه­سازی عملکرد فدراسیون­های ورزشی منتخب جمهوری اسلامی ایران با استفاده از روش تحلیل پوششی داده­ها

مهدیه سراجی[1]

سید عماد حسینی[2]

محمد احسانی[3]

محمدرضا برومند[4]

تاریخ دریافت مقاله: 13/2/1394

                                                                                 تاریخ پذیرش مقاله:14/4/1394

 

مقدمه

هدف اصلی مدیران، حداکثر استفاده از منابع سازمان است تا بتوانند بهترین نتیجه را با کمترین امکانات و منابع موجود به دست آورند که این نتیجه را می­توان کارایی[5] و بهره­وری[6]بالاتر نامید (محقر، حکاک و یعقوبی[7]، 2014: 247-237). برای دستیابی به این مهم تنها داشتن منابع کافی نیست، بلکه نحوه ترکیب و استفاده از آنها اهمیت به­سزایی دارد که در گرو طرز عمل و نحوه کار در سازمان­هاست (دانشور، 1385: 32). از این رو، آگاهی از چگونگی استفاده از این منابع و امکانات و به طور کلی، سنجش و ارزیابی عملکرد در همه سازمان­ها از اهمیت بسیاری برخوردار است. برای بهبود عملکرد یک سازمان نمی­توان تنها به انجام ارزیابی عملکرد آن بسنده کرد، بلکه باید از نتایج به دست آمده از ارزیابی، برای مدیریت عملکرد و در پی آن بهینه­سازی عملکرد بهره برد.

در سال­ های اخیر ارزیابی و مدیریت عملکرد فدراسیون­های ورزشی کشور و تعیین میزان موفقیت آن­ها در رسیدن به اهداف از پیش تعیین شده، یکی از دغدغه­های اصلی وزارت ورزش و جوانان و روسای فدراسیون ­های ورزشی بوده است. با توجه به اهداف و وظایفی که به عنوان اصلی­ترین نهاد متولی هر رشته ورزشی برای فدراسیون­های ورزشی تعیین شده است، استفاده صحیح و کارآمد آن­ها از منابع اختصاص داده شده از اهمیت بسزایی برخوردار است. لذا لازم است که مدیران فدراسیون­های ورزشی به منظور دستیابی به کارایی، از همه منابع و امکانات موجود حداکثر استفاده را بنمایند و چگونگی استفاده از آنها را مورد ارزیابی قرار دهند (حامی، 1392: 46).

برای سازمان­ هایی نظیر فدراسیون­های ورزشی که از چندین ورودی[8] استفاده می کنند و چندین خروجی[9]ارائه می­ نمایند، روش­های سنتی ارزیابی در تحلیل عملکرد سازمان از توانایی کافی برخوردار نیستند و امکان ارائه تصویری مناسب و کامل از کارایی سازمان را فراهم نمی­کنند. بدین منظور، روش تحلیل پوششی داده­ها[10] به عنوان روشی مناسب برای ارزیابی کارایی­ نسبی مجموعه‌ای از واحدهای تصمیم‌گیرنده[11] مشابه که دارای چندین ورودی و چندین خروجی مشابه هستند، پیشنهاد می­شود (موسوی، 1383: 25-37). یکی از نکات قابل توجه در این روش آن است که واحدهای مورد ارزیابی، با ملاک­ها و استانداردهای از پیش تعیین شده ارزیابی نمی­شوند، بلکه ملاک این سنجش، وضعیت عملکردی دیگر واحدهاست (ابطحی­نیا، میرکاظمی و کشتی­دار: 1392؛ 33-58).

طبق بررسی­های انجام شده، محققان در پژوهش­های اندکی که به ارزیابی کارایی سازمان­های ورزشی با استفاده از تحلیل پوششی داده­ها پرداخته­اند، تنها به ارائه اطلاعاتی پیرامون کارا یا ناکارا بودن واحدهای تحت بررسی بسنده کرده و سایر داده­های حاصل از تحلیل پوششی داده­ها را مورد تحلیل و بررسی قرار نداده­اند. این در حالی است که تکنیک تحلیل پوششی داده­ها علاوه بر ارزیابی عملکرد و تعیین مقادیر کارایی هر واحد، اطلاعاتی وسیعی را در مورد عملکرد واحدهای مورد بررسی در اختیار قرار می­دهد. این تکنیک، از مجموع واحدهای تحت بررسی، تعدادی را واحد کارا تعیین می کند و به عنوان الگوی عملکرد به واحدهای ناکارا معرفی می­نماید (افشارکاظمی، ستایش و سلام­زاده سلماسی، 2006: 32-15). علاوه بر این، مقادیر مازاد شاخص­های ورودی را در واحدهای ناکارا محاسبه می کند و با ارائه میزان بهینه آن­ها جهت حداکثرسازی کارایی در هر یک، خط­مشی سازمان را به سوی ارتقای کارایی و بهره­وری مشخص می­نماید (آذر و مؤتمنی، 1386: 1-22).

از این رو، پژوهش حاضر درصدد است تا ضمن ارزیابی عملکرد فدراسیون­های ورزشی منتخب جمهوری اسلامی ایران با استفاده از تکنیک تحلیل پوششی داده­ها، راهکارهایی را برای بهینه­سازی عملکرد هر فدراسیون ارائه دهد و با انجام پیش­بینی­های لازم به منظور برطرف نمودن عوامل ناکارایی، فدراسیون­ها را برای دستیابی به سطح مطلوب کارایی هدایت نماید.

روش‌شناسی پژوهش

پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی، به لحاظ روش توصیفی- تحلیلی، از نظر موضوعی در حیطه مدیریت و ارزیابی عملکرد و به لحاظ اجرا میدانی بوده است. از آنجایی که پژوهش درباره­ عملکرد و کارایی فدراسیون­های ورزشی در سال 1392 بود، از نظر زمانی، از نوع مطالعات گذشته­نگر محسوب     می­شود. جامعه آماری پژوهش شامل 50 فدراسیون ورزشی فعال جمهوری اسلامی ایران در سال 1392 بود که حجم نمونه بر اساس فرمول 3  <DMUs ، تعداد 12 فدراسیون ورزشی تعیین شد (کوپر، سیفورد و تون[12]، 2000: 217-246). در واقع، برای استفاده از روش تحلیل پوششی داده­ها، سه برابر جمع ورودی­ها و خروجی­ها باید کوچک‌تر از تعداد فدراسیون­های مورد بررسی باشد (حامی، 1392: 67).

از آنجایی که شاخص­های ارزیابی عملکرد فدراسیون­های ورزشی در قالب دو ورودی (فرآیندهای داخلی و رشد و یادگیری) و دو خروجی (مالی و مشتری) در تکنیک تحلیل پوششی داده­ها ارزیابی شده­اند، بر اساس فرمول ذکر شده، (3×(2+2)=12)، تعداد 12 فدراسیون به عنوان نمونه برای مدل لازم بوده است. بر این اساس، 12 فدراسیون­ ورزشی به روش نمونه­گیری هدف‌دار و بر اساس موفقیت در فعالیت­های خود و نتایج کسب شده در ارزیابی­های صورت گرفته توسط وزارت ورزش و جوانان، به عنوان نمونه انتخاب شدند که عبارت ­اند از: فدراسیون­های والیبال، بسکتبال، تکواندو، وزنه­برداری، کاراته، ووشو و کشتی که توانسته بودند در رقابت­های قهرمانی و در سطح بین­المللی به موفقیت­های قابل قبولی دست یابند و هم­چنین فدراسیون­های تیراندازی با کمان، تیراندازی، شطرنج، قایقرانی و کبدی که در فعالیت­های مربوط به توسعه­ رشته ورزشی بسیار فعال بوده­اند.

انتخاب فدراسیون­های برتر به عنوان نمونه از آن جهت بوده است که مقایسه و الگودهی فدراسیون­هایی که از نظر عملکرد به هم نزدیک­تر هستند، معنادارتر خواهد بود. در واقع، در تکنیک تحلیل پوششی داده­ها، علاوه بر راهکارهای بهینه­سازی بر اساس عملکرد خود فدراسیون، راهکارهایی نیز بر اساس عملکرد فدراسیون­هایی که از نظر عملکرد و شاخص­های ورودی و خروجی نزدیک به آن هستند، ارائه می­شوند.

نکته مهم در استفاده از روش تحلیل پوششی داده­ها، انتخاب مدل مناسب با توجه به ویژگی­های سازمان مورد بررسی است. با توجه به بررسی­های انجام شده در زمینه مدل­های مختلف تحلیل پوششی داده­ها و مشورت با اساتید تحقیق در عملیات، در این پژوهش از مدل BCC با بازده متغیر به مقیاس[13] استفاده شد که این امر با توجه به ماهیت پویای فدراسیون­های ورزشی، قابل توجیه خواهد بود. پس از جمع­آوری داده­های مربوط به عملکرد هر یک از فدراسیون­های ورزشی منتخب بر اساس چک لیست­های ارزیابی عملکرد وزارت ورزش و جوانان، فدراسیون­ها با استفاده از نرم‌افزار تخصصی تحلیل پوششی داده­ها یعنی DEAP Version 2.1 با فرض بازدهی متغیر به مقیاس و ورودی محور مورد ارزیابی قرار گرفتند و میزان کارایی هر یک از آنها محاسبه شد.

 

 

یافته‌های پژوهش

با استفاده از روش تحلیل پوششی داده­ها، مقادیر انواع کارایی شامل کارایی فنی، کارایی مدیریتی، کارایی مقیاس و کارایی کلی برای هر یک از فدراسیون­های مورد بررسی تعیین شد. کارایی عملیاتی یا فنی[14]، به معنای توانایی حداقل­سازی میزان استفاده از ورودی­ها برای ایجاد سطح معینی از خروجی­ها؛ کارایی مدیریتی[15]، بیانگر ترکیب صحیح ورودی­ها برای افزایش بهره­وری و کارایی مقیاس[16]، برابر حاصل‌ضرب دو کارایی مدیریتی و فنی است که در نهایت میانگین آنها کارایی کلی[17] هر واحد مورد بررسی را تعیین می­کند. مقادیر انواع کارایی هر فدراسیون در جدول 1 ارائه شده­اند.

جدول1: انواع کارایی فدراسیون‌های ورزشی مورد بررسی

 

کارایی فنی

کارایی مدیریتی

کارایی مقیاس

کارایی کلی

کبدی

165/0

396/0

418/0

30/0

تیراندازی

564/0

727/0

776/0

68/0

تکواندو

1

1

1

1

وزنه برداری

240/0

556/0

432/0

38/1

کاراته

1

1

1

1

تیراندازی با کمان

120/0

542/0

222/0

24/0

ووشو

422/0

520/0

810/0

56/0

کوهنوردی

1

1

1

1

بسکتبال

360/0

513/0

702/0

50/0

شطرنج

1

1

1

1

کشتی

1

1

1

1

والیبال

193/0

600/0

321/0

33/0

میانگین

589/0

738/0

724/0

66/0

 

طبق نتایج ارائه شده در جدول 1، تنها 5 فدراسیون تکواندو، کاراته، کوهنوردی، شطرنج و کشتی، با کسب امتیاز کامل یک در تمامی انواع کارایی فنی، مدیریتی و مقیاس، به عنوان فدراسیون­های کارا و سایر فدراسیون­های مورد ارزیابی، با کسب امتیاز کارایی کمتر از یک، حداقل در یکی از انواع کارایی، فدراسیون­های ناکارا تلقی می­شوند. مقادیر میانگین انواع کارایی برای مجموعه فدراسیون­ها در کارایی مقیاس برابر با 724/0، در کارایی مدیریتی 738/0 و در کارایی فنی 589/0 بوده است که نشان می­دهد کارایی فنی با کمترین میزان میانگین، عامل اصلی ناکارایی فدراسیون­هاست و بعد از آن، کارایی مقیاس و کارایی مدیریتی قرار گرفته­اند. میانگین کارایی کلی مجموعه فدراسیون‌ها نیز معادل 66/0 محاسبه شده است که نشان‌دهنده 34 درصد ناکارایی و عملکرد نه چندان خوب فدراسیون­های مورد ارزیابی به لحاظ شاخص کارایی است.

یکی دیگر از مزیت­های روش تحلیل پوششی داده­ها، معرفی واحدهای الگو برای رسیدن واحدهای ناکارا به سطح مطلوب کارایی است. بدین منظور برای هر فدراسیون ناکارا، الگویی برای رسیدن به سطح بهینه ارائه شد؛ واحد الگو (مرجع) به لحاظ متغیرهای ورودی و خروجی و سایر ویژگی­ها نزدیک به واحد ناکارا است، اما موفق شده است به سطح مطلوب کارایی دست یابد. واحد ناکارا با الگو قرار دادن واحد(های) الگوی خود در میزان ورودی‌ها و خروجی­ها، می­تواند خود را به مرز کارایی برساند. در جدول 2 واحدهای الگو و وزن آن­ها برای تمام فدراسیون‌ها ارائه شده است:

جدول 2: واحدهای الگوبرای فدراسیون‌های ناکارا

شماره

نام فدراسیون

واحدهای مرجع

فدراسیون 1

کبدی

(026/0) 11

(0859/0) 5

(095/0) 3

 

فدراسیون 2

تیراندازی

(318/0) 5

(682/0) 3

 

 

فدراسیون 3

تکواندو

(1) 3

 

 

 

فدراسیون 4

وزنه برداری

(722/0) 3

(278/0) 5

 

 

فدراسیون 5

کاراته

(1) 5

 

 

 

فدراسیون 6

تیراندازی با کمان

(319/0) 3

(571/0) 5

(110/0) 10

 

فدراسیون 7

ووشو

(036/0) 3

(107/0) 8

(661/0) 5

(196/0) 10

فدراسیون 8

کوهنوردی

(1) 8

 

 

 

فدراسیون 9

بسکتبال

(142/0) 3

(078/0) 10

(093/0) 8

(688/0) 5

فدراسیون 10

شطرنج

(1) 10

 

 

 

فدراسیون 11

کشتی

(1) 11

 

 

 

فدراسیون 12

والیبال

(50/0) 3

(50/0) 5

 

 

 

همان­طور که در جدول 2 مشاهده می­شود، فدراسیون‌های کارا که انواع کارایی مقیاس، مدیریتی و فنی در آن­ها، 1 (صد در صد) است، فدراسیون­هایی هستند که الگوی خودشان‌ هستند؛ یعنی روش تحلیل پوششی داده­ها، به آن­ها الگوگیری از فدراسیون‌های دیگر را توصیه نمی‌کند. برای هر یک از فدراسیون­های ناکارا، حداقل دو فدراسیون را به عنوان الگو معرفی و برای هر یک از آنها، وزنی مشخص شده است تا فدراسیون‌های ناکارا در اولویت اول از واحدی الگوگیری کنند که وزن بیشتری نسبت به سایر الگوهای معرفی شده دارد. به عنوان مثال، فدراسیون‌های الگو برای فدراسیون کبدی، فدراسیون‌های تکواندو، کاراته و کشتی هستند، وزن و ضریب اهمیت هر یک از این 3 فدراسیون جهت قابلیت الگوگیری به ترتیب عبارت ‌اند از : 026/0، 879/0 و 095/0. لذا فدراسیون کبدی در وهله اول باید از فدراسیون کاراته الگوگیری کند و چنانچه شرایط پیروی از این فدراسیون را نداشت، فدراسیون کشتی ‌و در نهایت، فدراسیون تکواندو پیشنهاد می‌شود.

فدراسیون‌هایی که ناکارا هستند علاوه بر الگوگیری از فدراسیون‌های مرجع خود، باید با کاستن از مقادیر مازاد ورودی­ها تا مقداری که به عنوان مقادیر بهینه در جدول 4 محاسبه و ارائه شده است، به مرز کارایی برسند. مقادیر مازاد و بهینه ورودی‌ها بیان می­کنند که هر فدراسیون باید چه مقادیری از هر یک از شاخص­های ورودی خود را کاهش دهند و به چه مقادیری برسند تا سطح مطلوبی از کارایی داشته باشند. مقادیر مازاد و بهینه شاخص­های ورودی برای هر یک از فدراسیون­های ورزشی مورد بررسی، در جدول 3 ارائه شده­اند:

جدول3: مقادیر مازاد و بهینه شاخص­های ورودی فدراسیون‌ها

 

فعالیت­های آموزش و ارتقاء مربیگری

فعالیت­های آموزش و ارتقاء داوری

حمایت­های علمی و فرآیند­های فدراسیون

توسعه مدیریت و رفتار سازمانی

توسعه فعالیت­های فرهنگی

نحوه اداره تیم­های ملی

میزبانی مسابقات و اعزام به مسابقات برون­مرزی

توسعه روابط بین­الملل

اجرای طرح­های استعدادیابی

تناسب نیروی انسانی

توسعه استانداردهای ارزیابی

محیط حقوقی

 

مقادیر مازاد

مقادیر بهینه

مقادیر مازاد

مقادیر بهینه

مقادیر مازاد

مقادیر بهینه

مقادیر مازاد

مقادیر بهینه

مقادیر مازاد

مقادیر بهینه

مقادیر مازاد

مقادیر بهینه

مقادیر مازاد

مقادیر بهینه

مقادیر مازاد

مقادیر بهینه

مقادیر مازاد

مقادیر بهینه

مقادیر مازاد

مقادیر بهینه

مقادیر مازاد

مقادیر بهینه

مقادیر مازاد

مقادیر بهینه

کبدی

0

165/0

0

956/3

436/1

125/2

179/1

964/3

750/0

068/5

498/9

371/2

044/6

782/9

026/1

887/6

15/11

654/6

76/0

146/7

773/2

139/5

131/0

034/3

تیراندازی

0

364/4

22/3

318/3

5/4

318/3

1

636/2

0

636/3

955/5

318/1

318/4

591/6

636/1

636/5

54/4

636/5

27/5

636/5

909/0

364/6

045/2

318/2

تکواندو

0

5

0

3

0

1

0

2

0

3

0

1

0

5

0

5

0

5

0

5

0

7

0

2

وزنه برداری

0

44/4

27/2

278/3

833/4

278/1

3

556/2

2

556/3

833/9

278/1

27/10

389/6

556/5

556/5

44/19

556/5

0

556/5

88/1

444/6

611/1

278/2

کاراته

0

3

0

4

0

2

0

4

0

5

0

2

0

10

0

7

0

7

0

7

0

5

0

3

تیراندازی با کمان

66/1

747/3

2

792/3

806/0

902/1

384/2

032/3

586/1

914/4

821/8

012/2

292/7

958/8

983/1

142/6

68/17

694/6

14/4

694/6

0

417/5

211/1

122/3

ووشو

07/1

123/4

82/0

373/4

058/2

622/2

662/1

019/3

0

761/6

795/1

406/3

10

79/10

012/3

390/7

59/1

330/9

04/3

437/9

0

681/4

748/0

641/3

کوهنوردی

0

11

0

6

0

5/4

0

1

0

13

0

10

0

10

0

15

0

24

0

25

0

5

0

2

بسکتبال

0

102/4

49/0

121/4

139/3

245/2

410/1

205/3

820/0

846/5

55/12

833/2

83/10

680/9

955/2

301/7

98/11

524/8

152/2

617/8

0

128/5

0

077/3

شطرنج

0

4

0

5

0

4

0

1

0

10

0

5

0

15

0

5

0

10

0

10

0

3

0

7

کشتی

0

2

0

6

0

5/10

0

10

0

15

0

20

0

20

0

10

0

1

0

20

0

3

0

8

والیبال

2

4

5/2

5/3

1/5

5/1

3

3

5

4

5/4

5/1

5/10

5/7

12

6

6/6

6

0

6

0

6

3/2

5/2

 

همان­طور که در جدول 3 مشاهده می­شود، مقادیر بهینه ورودی­ها برای فدراسیون­های کارا، برابر با مقادیر فعلی آن­ها محاسبه شده و روش DEA به آن­ها تغییری در اندازه متغیرها را پیشنهاد نمی‌کند. در واقع، راهکار بهینه­سازی برای آنها حفظ روند موجود است. برای بهبود عملکرد سایر فدراسیون‌های مورد بررسی در پژوهش که فدراسیون‌هایی ناکارا تلقی شده‌اند، مدل تحلیل پوششی داده­ها سطح بهینه­ای را در تمامی شاخص­ها مشخص نموده است که هر فدراسیون با در نظر گرفتن فدراسیون­های الگو و با کاهش مقادیر مازاد ورودی­ها می‌تواند به این مقادیر دست یابد و عملکرد خود را تا سطح مطلوب کارایی بهبود بخشد.

بحث و نتیجه­گیری

با افزایش رقابت در عرصه ورزش و تغییر نگرش به آن به عنوان صنعت ورزش، ارزیابی عملکرد فدراسیون­های ورزشی به عنوان بازوان اجرایی ورزش کشور، از اهمیت بسیاری برخوردار شده است. در سال­های اخیر، ارزیابی عملکرد فدراسیون­های ورزشی مورد توجه محققان بوده و در تحقیقات مختلف به آن پرداخته شده است. با وجود این، بررسی­ها نشان می­دهد نتایج حاصل از این پژوهش­ها نتوانسته­اند در بهینه­سازی عملکرد فدراسیون­ها چندان موثر عمل نمایند، زیرا یا تنها به ارائه گزارشی پیرامون جنبه­های مختلف عملکرد آنها بسنده کرده­اند و یا نتایج آنها از نظر کاربردی قابل اجرا و پیاده­سازی نبوده­اند. این ارزیابی­ها حتی اگر قادر باشند توصیف مناسبی از عملکرد ارائه دهند، تنها به ارزیابی عملکرد پرداخته و از مدیریت عملکرد غافل شده­اند، در حالی که در نگرش نوین ارزیابی، فلسفه وجودی ارزیابی بر رشد، توسعه و بهبود ظرفیت­های افراد یا واحدهای مورد ارزیابی استوار است (آقایی، 1392: 35).

در این پژوهش تلاش شد تا علاوه بر ارزیابی عملکرد فدراسیون­های ورزشی با استفاده از روش تحلیل پوششی داده­ها، به عنوان روشی علمی که اطلاعاتی متنوع، همه­جانبه و کاربردی را در مورد عملکرد هر فدراسیون در اختیار ارزیابان قرار می­دهد، نتایج حاصل از ارزیابی تحلیل گردد و فدراسیون­های مورد ارزیابی برای بهبود عملکرد خود هدایت شوند.

یافته­های پژوهش نشان داد که مقادیر میانگین انواع کارایی برای مجموعه فدراسیون­ها در کارایی مقیاس برابر با 724/0، در کارایی مدیریتی 738/0 و در کارایی فنی 589/0 بوده است؛ بدین معنا که فدراسیون‌های مورد ارزیابی با 28 درصد ناکارایی مقیاس، میزان 27 درصد ناکارایی مدیریت و میزان 42 درصد ناکارایی فنی مواجه‌اند. ارقام فوق نشان می­دهد فدراسیون‌ها به لحاظ کارایی مدیریتی که بیانگر نحوه اجرای وظایف است، با سطوح متفاوت عملکرد خوبی داشته­اند که این سطح از کارایی مدیریتی خود تا حدی موجب بهبود میزان کارایی مقیاس فدراسیون­ها (حاصل ضرب کارایی فنی در کارایی مدیریتی) نیز شده است؛ اما به لحاظ کارایی فنی، عملکرد مناسبی نداشته­اند. بنابراین می­توان ناکارایی فنی و پس از آن، ناکارایی مقیاس را مهم­ترین عامل ناکارآمدی فدراسیون­های مورد بررسی دانست.

این نتایج، با نتایج تحقیقات برخی از پژوهشگران که ناکارایی مدیریتی و فنی را مهم‌ترین عامل ناکارایی سازمان مورد مطالعه خود بیان کرده­اند، تفاوت دارد. سلیمانی تپه­سری (1393) در ارزیابی کارایی هیات­های والیبال استان­های کشور؛ حامی (1392) در ارزیابی کارایی هیئت­های استانی فدراسیون جودو؛ اسکوئر[18] (2010) در بررسی باشگاه­های فوتبال لیگ قهرمانان اروپا و هاس[19](2004) در بررسی باشگاه­های آلمان، از جمله پژوهش­هایی هستند که بر خلاف این پژوهش، کارایی مقیاس بالایی را برای سازمان­های مورد مطالعه خود گزارش نموده و ناکارایی مدیریتی و پس از آن، ناکارایی فنی را مهم­ترین عامل ناکارایی کلی سازمان مورد بررسی خود دانسته­اند. از سوی دیگر، ادبی فیروزجاه (1392)، هاس (2003)، گزمان و مورو[20] (2007) و ژاردین[21] (2009) در تحقیقات خود ناکارایی مقیاس را یکی از دلایل مهم در ناکارایی کلی ادارات کل ورزش و جوانان و تیم­های حاضر در لیگ­های آمریکا، اسپانیا و فرانسه ارزیابی نموده­اند.

کارایی فنی که در این پژوهش به عنوان عامل اصلی ناکارایی فدراسیون‌ها مطرح شده است، نشان‌دهنده میزان توانایی سازمان برای حداکثرسازی میزان خروجی­های حاصل از منابع و ورودی­های به کار رفته است. عدم کارایی فنی نیز تمام مواردی را در بر می­گیرد که باعث می­شوند عملکرد واقعی فدراسیون در سطوحی کمتر از مقدار قابل حصول (با توجه به ورودی­های مشخص) باشد. بر این اساس می­توان ناکارایی مدیریتی را نیز یکی از اجزای ناکارایی فنی دانست و بنابراین برای جبران ناکارایی فنی فدراسیون­ها و بهبود فرآیندهای حصول خروجی­ها از مصرف ورودی­ها، بهبود فرآیندهای مدیریتی نیز امری اجتناب­ناپذیر است. بهبود کارایی مدیریتی، بهبود کارایی فنی را در پی دارد و با افزایش این دو، کارایی مقیاس و در نهایت کارایی کلی فدراسیون­ها افزایش می­یابد.

نتایج این تحقیق نیز همسو با نتایج هاس (2003 و 2004)، گزمان (2006)، ماتیو (2009)، ژاردین (2009)، باروس (2010) و ادبی فیروزجاه (1392) نشان داد که دو راهکار اصلی به منظور بهبود عملکرد و افزایش کارایی فدراسیون­ها وجود دارد. یکی از این راهکارها، افزایش توانایی فدراسیون­ها در تبدیل ورودی­ها به خروجی­های مطلوب است؛ فدراسیون­ها باید تلاش کنند با بهبود برنامه­های مدیریتی و راهکارهای عملیاتی، از منابع ورودی خود نظیر فضاهای ورزشی موجود، طرح­های استعدادیابی، نیروی انسانی، آموزش و... حداکثر خروجی­ها نظیر پیشرفت قهرمانی، رشد تعداد ورزشکاران سازمان یافته، درآمدزایی و... را به دست آورند.

راهکار دوم، دقت در تخصیص منابع بهینه به فدراسیون­های ورزشی و نظارت بر بهره­گیری مناسب از آنها است. در اختیار داشتن منابع زیاد یا منابع محدود برای تولید خروجی­ها، در هر دو حالت ناکارایی مقیاس را در پی خواهد داشت. بنابراین ورودی­های اختصاص یافته به هر فدراسیون باید با توجه به اهداف، برنامه­ها و نیازهای فدراسیون تعیین شوند (ادبی فیروزجاه، 1392). علاوه بر داشتن منابع، نحوه استفاده و بهره­گیری از آنها نیز عاملی تعیین کننده در دستیابی فدراسیون­ها به کارایی مطلوب محسوب می­شود (اسکوئر و سیبرین، 2010). نتایج تحقیق سلیمانی دامنه (2010) در ارزیابی عملکرد تیم­های لیگ برتر فوتبال ایران نیز نشان داد علت اصلی ناکارا ظاهر شدن برخی از تیم­ها، استفاده ناکارآمد از منابع در دسترس است؛ در واقع، استفاده کارآمد از منابع عاملی مهم در موفقیت ورزشی تیم­ها بوده است. هر یک از فدراسیون­هایی که در طی ارزیابی­ها ناکارا تشخیص داده شده­اند، می­توانند با در نظر گرفتن نتایج ارزیابی عملکرد و اصلاح نحوه بهره­گیری از منابع، عملکرد خود را به سطح مطلوب کارایی برسانند. به عنوان نمونه، طبق یافته‌های پژوهش فدراسیون کبدی با نمره کارایی کلی 30/0، فدراسیونی ناکارا بوده است و روش تحلیل پوششی داده­ها با بیان این که صرف بیش از حد منابع فدراسیون از دلایل اصلی ناکارایی فدراسیون کبدی است، فدراسیون کاراته را به عنوان الگوی اول به این فدراسیون معرفی و پیشنهاد می­نماید این فدراسیون با در نظر گرفتن عملکرد فدراسیون کاراته، مقادیر عملکرد فعلی خود در هر شاخص را به مقادیر بهینه­ای که در یافته­ها ارائه شده­اند، نزدیک نماید تا با جبران این مقادیر، کارایی خود را بهبود بخشد.

با اجرای سالانه این فرآیند ارزیابی، علاوه بر تعیین وضعیت فعلی و وضعیت مطلوب عملکرد هر فدراسیون، فدراسیون­ها می­توانند برنامه­ها و اهداف آتی خود را بر اساس داده­های حاصل از این ارزیابی مشخص کنند. پیشنهاد می­شود با فراهم کردن اطلاعات عملکرد فدراسیون­ها در دوره­های زمانی مختلف، عملکرد هر فدارسیون علاوه بر این که با سایر فدراسیون­ها مقایسه می­شود، با عملکرد خود فدراسیون در دوره­های قبل نیز مقایسه شود و اطلاعات حاصل در اختیار هر فدراسیون قرار گیرد تا با ترسیم روند بهبود عملکرد و تقویت نقاط قوت و رفع نقاط ضعف خود، برای رسیدن به سطح مطلوب عملکرد و بهره­وری گام بردارند.

 

  • منابع

    • ادبی فیروز­جاه، جواد؛ مظفری، سید امیراحمد و هادوی، فریده. (1392). "تعیین میزان کارایی ادارات کل استانی وزارت ورزش و جوانان با استفاده از روش تحلیل پوششی داده‌ها". دو فصلنامه پژوهش در مدیریت ورزشی و رفتار حرکتی. سال 3، شماره 6 ، صفحات 61-79.
    • ابطحی­نیا، عاطفه؛ میرکاظمی، سیده عذرا و کشتی­دار، محمد. (1392). "بهینه­سازی ارزیابی عملکرد ادارات تربیت بدنی دانشگاه‌ها با رویکرد BSC، EFQM و DEA". مجله پژوهش در ورزش دانشگاهی. شماره 4، صفحات 33-58.
    • افشار کاظمی، محمدعلی؛ طلوعی اشلقی، عباس و قلم سیاه، لیلی. (1388). "طراحی مدل ترکیبی کارت امتیازی متوازن و تحلیل پوششی داده‌ها، مطالعه موردی: ارزیابی کارایی نسبی شرکت‌های دارویی عضو بورس اوراق بهادار". نشریه نظام سلامت. دوره 1، شماره 3 ، صفحات 15-32.
    • آذر، عادل و مؤتمنی، علیرضا. (1386). "طراحی مدل پویای بهرهوری با رویکرد تحلیل پوششی داده­ها". فصلنامه مدیر. شماره 3، صفحات 1-22.
    • آقایی، اصغر. (1392). "بررسی میزان کارایی و اثربخشی مراکز تعمیرات خودرویی ناجا در تهران بزرگ". پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشکده مدیریت و برنامه­ریزی، دانشگاه امام حسین (ع).
    • حامی، محمد. (1392). "کارایی هیئت‌های جودو استان‌های کشور از طریق تحلیل پوششی داده‌ها (DEA)". رساله دکتری رشته تربیت بدنی و علوم ورزشی، دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات.
    • دانشور، مریم. (1385). "طراحی و تبیین مدل ارزیابی عملکرد شعب بیمه دانا با استفاده از تکنیک تحلیل پوششی داده‌ها". پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده مدیریت، دانشگاه تربیت مدرس.
    • رضانیا، کیمیا؛ مخاطب رفیعی، فریماه و شیرویه­زاد، هادی. (۱۳۹۲). "ارزیابی عملکرد هیات­های ورزشی استان اصفهان با استفاده از تحلیل پوششی داده­ها". دومین کنفرانس ملی مهندسی صنایع و سیستم­ها، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد،
    • سلیمانی تپه­سری، بهاره. (1393). "ارزیابی کارایی هیأت‌های والیبال استان‌های کشور با استفاده از تحلیل پوششی داده‌ها (DEA)". رساله دکتری رشته تربیت بدنی و علوم ورزشی، دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی، دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات.
    • موسوی، سیده صغری. (1383). "ارزیابی عملکرد دانشکده‌های علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی با استفاده از تحلیل پوششی داده‌ها (DEA)". پایان‌نامه کارشناسی ارشد مدیریت صنعتی، دانشگاه شهید بهشتی.
      • Banker, R.D. and Thrall, R.M. (1992). "Estimation of Returns to Scale Using Data Envelopment Analysis". European Journal of Operational Research. No.62, pp: 74-78.
      • Barros, C.P. and Assaf, A. (2010). "Brazilian Football League Technical Efficiency: A Bootstrap Approach". School of Economics and Management. No. 6, pp: 33-52.
      • Cooper, W; Seiford, L; Tone, L; & Zhu, J. (2001). "Sensitivity and Stability Analysis in DEA". Journal of Productivity Analysis. Vol.15, pp: 217-246.
      • Escuer, M; Cebrian, L. (2010). "Measuring of Efficiency of Football Teams in the Champions League". Managerial and Decision Economics, No.31, pp: 373-386.
      • Guzman, I. and Morrow, S. (2007). "Measuring efficiency and productivity in professional football teams: evidence from the English Premier League". Central European Journal of Operations Research. Vol.15, No.4, pp: 309-328.
      • Haas, D.J. (2003). "Technical effیiciency in the major league soccer". Journal of sport management, Vol.4, No.3, pp: 203–215.
      • Haas, D.J. (2004). "Measuring Efficiency of German football teams by Data Envelopment Analysis". CEJOR, Vol.12, pp: 251-268.
      • Jardin, M. (2010). "Efficiency of French football clubs and its dynamics". University of Rennes, Faculty of economic, France. No.9828. pp:1-29.
      • Mathueu, J. (2009). "Efficiency of French football clubs and it’s dynamics". Munich Personal RePEe Archive (MPRA),No. 19828. pp: 1-18.
      • Mohaghar, A; Hakkak, M; and Yaghobi, H. (2014). "Efficiency Evaluation of Foreign Currency Branches of Bank Keshavarzi of Iran Using integrated BSC, DEA and AHP Approaches". International journal of Inxustrial Engineering & ProXuction Management, pp: 237-247.