نسبت جهانی شدن و هویت اجتماعی (مطالعه موردی: جوانان شهر آبدانان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مربی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، ، ایران (نویسنده مسئول)

2 دانشیار، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

3 کارشناس ارشد علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

چکیده

جهانی شدن، پدیده­ای است که در چند دهه گذشته جامعه­ جهانی را با شدت و ضعفی متفاوت تحت تأثیر  خود قرار داده است. تأثیر این فرآیند می تواند موجب دگرگونی در فرآیند تولید و بازتولید هویت اجتماعی جوانان شود. بنابراین، هدف از این پژوهش، بررسی تأثیر ابعاد جهانی شدن بر هویت اجتماعی جوانان شهر آبدانان است. جهت تبیین این مسئله، نظریه گیدنز مورد استفاده قرار گرفته است. پژوهش حاضر یک مطالعه مقطعی به شیوه پیمایشی است. جامعه آماری تحقیق شامل کلیه جوانان 15-29 ساله شهر آبدانان است. روش نمونه گیری مورد استفاده، خوشه ای چند مرحله ای است. نمونه آماری بالغ بر 400 نفر است. داده ها بر اساس پرسش نامه جمع آوری شدند و به کمک نرم افزارهای آماری spss  و  Smart-plsمورد تحلیل قرار گرفتند. یافته های تحقیق نشان داد که هویت اجتماعی در بین پسران و دختران متفاوت است و بین میزان بازاندیشی، ازجاکندگی، استفاده از فناوری اطلاعاتی و ارتباطی نوین، نحوه مدیریت بدن و میزان تغییر شکل صمیمیت با هویت اجتماعی جوانان رابطه معنادار وجود دارد. علاوه بر این، نتایج مدل ساختاری نیز نشان داد که رابطه معناداری  بین ابعاد جهانی شدن و هویت اجتماعی جوانان وجود دارد. بر اساس یافته های این پژوهش       می توان نتیجه گرفت که امواج مدرنتیه و به تبع آن، جهانی شدن ساختار فرهنگی­­­- اجتماعی جامعه آبدانان را هم تحت تأثیر خود قرار داده است.

کلیدواژه‌ها


نسبت جهانی شدن و هویت اجتماعی (مطالعه موردی: جوانان شهر آبدانان)

جابر مولایی[1]

یارمحمد قاسمی[2]

مهری مرادخانی[3]

 

تاریخ دریافت مقاله: 2/3/1396

                                                                                 تاریخ پذیرش مقاله:29/3/1396

 

مقدمه

از نیمه دوم قرن بیستم به بعد، جهان با یکسری از تحولات و حوادث گوناگون مواجه شده است. همه جا جدالی سخت در گرفته است، همه در این مورد گفتگو می­کنند، روشنفکران در مورد آن به بحث می­پردازند، برخی مردم از موجودی خطرناک صحبت می­کنند و عده­ای از منجی اسطوره­ای که بشر سال­ها منتظر آن    بوده ­است، سخن می­گویند. حقیقت آن است که ما در مواجهه میان نظام قدیم و جدید که در شکل تازه­ای جریان دارد، واقع شده­ایم. حوادث ناشی از تحول با سرعتی زیاد یکی پس از دیگری فرا­می­رسد و تحولات در زمینه­هایی گوناگون به خانه­های ما راه یافته است و حتی اندیشه­های ما را نیز تسخیر کرده است. خلاصه آن ­که این گفتگوها و مجادلات همگی بر سر جهانی­شدن است (بهاء­الدین، 1384: 7). تحولات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی جوامع که نتیجه جهانی­شدن است باعث تحولات وسیعی در مفهوم هویت سازی افراد جامعه شده است. منشأ این تحولات را باید در گسترش رسانه­های جدید، توسعه آموزش، دسترسی به فناوری ارتباطات و اطلاعات، رشد فردگرایی و پیدایش ارزش نو جستجو کرد و نتیجه این تحولات را باید در تغییر هویت اجتماعی افراد مشاهده نمود (معیدفر و همکاران، 1390: 68). به عقیده  گیدنز، جهانی شدن را می‌توان به عنوان تشدید روابط اجتماعی تعریف کرد؛ همان روابطی که موقعیت‌های مکانی دور از هم را چنان به هم پیوند می‌دهد که هر رویداد محلی تحت تأثیر رویدادهای دیگری که کیلومترها از آن فاصله دارند، شکل می‌گیرد (گیدنز، 1387: 77). در واقع، این فرایند به دنبال یکسان سازی در عرصه­های اقتصادی، سیاسی و آموزشی بوده و حتی قصد تسخیر حوزه‌های فرهنگی را دارد (تاملینسون[4] ،1381). با گسترش فناوری­های ارتباطی و اطلاعاتی نظیر ماهواره و اینترنت و گسترش سایر شبکه‌های ارتباطی جدید، فرهنگ مدرن در جهان گسترش پیدا کرده که می‌توانند به فرآیند یکسان سازی فرهنگی جهان یاری رسانند (خواجه نوری، 1386: 6). جهانی شدن، پدیده­ای است که در چند دهه گذشته جامعه­  جهانی را با شدت و ضعفی متفاوت تحت تأثیر  خود قرار داده و ایران به عنوان یکی از اعضای این جامعه در دهه­های پیشین اندک اندک تحت تأثیر آن قرار گرفته است. با گذر زمان، تأثیر این فرایند بیش­تر شده است و هیچ بعدی از ابعاد زندگی نیست که به گونه ای درگیر این فرآیند فراگیر نباشد یا از آن مصون باقی مانده باشد ( مقدسی و خواجه نوری، 1384: 5). هویت اجتماعی، مجموعه­ای از هویت­های فردی و دربر گیرنده­ هویت­های جنسی، گروهی، قومی، ملی، دینی و شغلی است. این هویت، امروزه تحت تأثیر فرآیند جهانی­شدن و اجزای آن قرار دارد (مقدس و خواجه نوری، 1384: 13). نتایج پژوهش های متعدد، بیانگر تأثیرپذیری جامعه ایران از جریان جهانی شدن در ابعاد مختلف است (خواجه نوری پرنیان و همت 1392؛ خواجه نوری و ریاحی، 1392؛ خواجه نوری و دلاور، 1391؛ سفیری و نعمت اللهی 1391). چگونگی شکل­گیری هویت اجتماعی جوانان مبتنی بر عوامل مختلفی است که هر یک به نوعی       می­توانند تأثیرات متفاوتی در برداشته باشند. از جمله عواملی که تأثیر گسترده ای بر شکل­گیری هویت دارند مؤلفه­های جهانی شدن شامل بازاندیشی، ازجاکندگی، فناوری اطلاعاتی و ارتباطی نوین، نحوه مدیریت بدن و تغییر شکل صمیمیت هستند. استان ایلام از لحاظ جمعیت جوان کشور رتبه­ نخست را دارد. میزان رشد مطلق جمعیت جوانان استان ایلام 96/3 درصد بوده که 22/0 درصد از متوسط کشوری بیش­تر بوده است (قاسمی و همکاران، 1393: 64). آبدانان به عنوان یکی از شهرستان­های استان ایلام است که با افزایش جمعیت  جوانان و با رشد حضور جوانان در عرصه های گوناگون اجتماعی، فرهنگی به ویژه در مراکز علمی، به نظر می رسد تحت تأثیر فرآیند جهانی شدن قرار گرفته است. تأثیر این فرآیند بر جوانان می تواند موجب دگرگونی در فرآیند تولید و بازتولید هویت اجتماعی آن­ها شود. پس بررسی هویت جوانان شهر آبدانان  بدون توجه به فرآیند جهانی شدن می­تواند ناقص و کم ارزش باشد. هم چنین با توجه به این که مطالعات پیشین نشان می­دهد که پژوهش­هایی در زمینه تأثیر جهانی شدن بر هویت اجتماعی در این جامعه آماری انجام نشده است، چنین امری ضرورت پژوهش در خصوص تأثیر ابعاد جهانی شدن بر هویت اجتماعی را در میان جوانان شهر آبدانان دو چندان ساخته است. بنابراین توجه به تحولات سریع و گسترده در نظام جهانی، طرح سوالات و مباحثی در باب هویت و ابعاد مختلف آن، ضروری و اساسی به نظر می­رسد. در واقع، با تغییر بافت اجتماعی از حالت سنتی به شکل مدرن و یا شبه مدرن و در اثر تحولات ناشی از جهانی شدن، شاهد تغییرات ماهیت انسان و تغییر هویت فردی و اجتماعی او هستیم. بنابراین پژوهش حاضر به دنبال این پرسش است که آیا  ابعاد جهانی شدن در تغییر هویت اجتماعی جوانان شهر آبدانان نقشی داشته است؟

 

 

پیشینه تحقیق

رفعت­جا و وفادار (1393) در پژوهشی با عنوان "سبک زندگی و نسبت آن با هویت دینی " که در بین زنان تنکابنی انجام دادند، به این نتیجه دست یافتند که بین دینداری و سبک زندگی این زنان رابطه وجود دارد؛ یعنی هر چه میزان دینداری افراد بیش­تر بوده، کمتر از سبک­های مدرن زندگی پیروی کرده­اند.

حسین­زاده و شجراوی (1392) در پژوهشی با عنوان"بررسی تاثیر میزان و نوع استفاده از ماهواره بر هویت اجتماعی، دینی و ملی نوجوانان " که جامعه آماری آن کلیه دانش آموزان دختر و پسر مقطع سوم دبیرستان­های دولتی و عادی شهر اهواز بوده است، نشان دادند که بین متغیرهای مستقل تحقیق با متغیر وابسته ارتباط معناداری وجود دارد. نتایج حاصل از رگرسیون نشان می­دهد که تنها سه متغیر پایگاه اجتماعی– اقتصادی و میزان علاقه مندی نسبت به نوع برنامه­های ماهواره­ای و میزان استفاده از ماهواره معنادار بوده­اند که در مجموع 16 درصد از تغییرات مربوط به هویت اجتماعی، دینی و ملی را این دو متغیر تبیین می­کنند.

احمدی و همکاران (1389) در پژوهشی با عنوان "بررسی رابطه­ وسایل ارتباطی نوین با هویت جنسیتی جوانان شهر شیراز" به دنبال بررسی تأثیر وسایل ارتباطی نوین مانند اینترنت بر هویت جنسی دختر و پسر جوان بوده اند. نتایج این پژوهش نشان می­دهد که استفاده از اینترنت بر هویت جنسیتی پسران تأثیری افزایشی گذاشته است و با افزایش کاربرد اینترنت، تعریف و بازتعریف هویت جنسیتی پسران مشخص­تر از دختران است.

ربانی و شیری (1388) در پژوهشی با عنوان "اوقات فراغت و هویت اجتماعی: بررسی جامعه شناختی الگوهای گذران اوقات فراغت جوانان در تهران"، هدف خود را بررسی هویت اجتماعی در چارچوب تحلیلی مفهوم اوقات فراغت به عنوان بخشی از مفهوم عام سبک زندگی بیان کرده­اند. این تحقیق که به دو شیوه مصاحبه عمیق و پرسش­نامه در بین 383 نفر از جوانان دختر و پسر شهر تهران اجرا شده است، نشان می دهد که شیوه گذران اوقات فراغت جوانان هنوز تحت تأثیر عواملی مانند طبقه اجتماعی است و عاملی مانند جنسیت افراد نیز بر شیوه گذران اوقات تأثیر می­گذارد. هم­چنین نتایج این پژوهش نشان می­دهد که هویت اجتماعی با دو عامل مذکور همبستگی شدیدی دارد.

ادیبی و همکاران (1387) در مطالعه­شان با عنوان "جهانی شدن فرهنگ با تأکید بر هویت اجتماعی جوانان شهر اصفهان" طی یک مطالعه پیمایشی نمونه­ 384 نفری، هویت اجتماعی نوجوانان و جوانان شهر اصفهان را بررسی کردند. نتایج نشان­دهنده­ همبستگی بالا میان ابعاد متفاوت هویت و کاربرد فناوری­های ارتباطی و اطلاعاتی است.

مقدس و خواجه نوری (1384) در پژوهشی با عنوان "جهانی­شدن و تغییر هویت اجتماعی زنان؛ بررسی موردی در دو شهر شیراز و استهبان" به انجام پیمایش بر روی زنان دو شهر شیراز و استهبان پرداختند. نتایج تأیید کننده تأثیر فرآیند جهانی شدن بر هویت اجتماعی زنان بوده و در این میان، هویت اجتماعی زنان شهر شیراز بیش تر دگرگون شده است.

توسلی و قاسمی (1383) در تحقیقی با عنوان "هویت­های جمعی و جهانی شدن" به تحلیل یکی از مباحث مربوط به گفتمان هویت­های جمعی خرد و کلان و ارتباط آن با جهانی­شدن پرداخته­اند و دیدگاه­های کلاسیک جامعه­شناسی و گفتمان پست مدرنیسم و نیز نظریه اندیشمندان متأخر و نقایص نظری و روش شناختی کار آن ها بررسی شده است. نتایج این مقاله تأیید کننده این ادعاست که از یک سو، جهانی شدن فرآیندی واقعی و غیر قابل اجتناب است و جامعه بشری به سوی برخی الگوهای فرهنگی و سیاسی جهان شمول به مثابه یک هویت عام حرکت می کند و از سوی دیگر، در کنار آن هویت­های خرد و محلی نیز در حال احیای و بازسازی هستند.

ارمکی و چاوشیان (1381) در پژوهشی با عنوان "بدن به مثابه هویت "به بررسی مفهوم هویت به توجه سبک زندگی افراد پرداخته­اند. روش این تحقیق پیمایشی و جامه آماری آن 825 نفر از ساکنان 18 سال به بالای شهر تهران بوده­ است. نتایج نشان می­داد که نقش انتخاب­ها و تفسیرهای کنش گران در شکل­گیری هویت جمعی و فردی مهم­تر از موقعیت­های ساختاری است. در واقع، شکل­گیری هویت فردی و اجتماعی کنش گران بیش­تر از طریق اهمیت ­دادن به حوزه مصرف، اهمیت بدن و کنترل آن شکل می­گیرد.

مشادی[5] (2011) در تحقیق خود نشان داده که بین استفاده از اینترنت و هویت اجتماعی رابطه وجود دارد و این رابطه با متغیرهای کلیشه­های جنسی، اوقات فراغت و مدیریت بدن تأیید شده­ است. هم چنین نتایج پژوهش دداویل و استوندای[6] (2011) نشان می­دهد شبکه­های اجتماعی در اینترنت را نمی­توان محیط­های رسانه­ای ساده در نظر گرفت؛ آن ها محیط­های گفتمانی هستند که افراد فعالانه در آن حضور دارند و هویت خود را در آن­ها می­سازند.

هلسپر[7] (2010) در مطالعه­ خود با عنوان "استفاده­ی اینترنتی جنسیتی در طول نسل­ها و مراحل زندگی" بر این باور است که نابرابری استفاده از اینترنت در میان جوانان کم­تر از دیگر گروه­های سنی است. یافته­ها از 1578 جوان بریتانیایی، حاکی از آن است که نسل­ها، سطوح استفاده از اینترنت را مشخص می­کنند و مراحل زندگی، تفاوت­های جنسیتی در استفاده از اینترنت را نشان می­دهند.

جوادی[8] (2008) در تحقیقی با عنوان "هویت ملی و جهانی­شدن" با هدف بررسی تغییرات هویت ملی متأثر از جهانی­شدن، به پیمایشی بر روی جامعه آماری 165 نفری از دانشجویان شهرهای اسلام آباد و گیلان غرب پرداخته است. نتایج نشان می­دهد که متغیرهای میزان استفاده از اینترنت، میزان استفاده از برنامه­های ماهواره­ای و مانند آن، VCD و برنامه­های مربوط به آن، اثر منفی بر هویت ملی دارند و متغیرهای رضایت از کار، امکانات رفاهی، صمیمت با خانواده، رضایت و داشتن تسهیلات در موقعیت کار نیز از اثر مثبت بر هویت ملی برخوردارند.

لیبر و ویسبرگ[9](2002) در پژوهشی با عنوان "جهانی شدن، فرهنگ و بحران هویت" که به روش پیمایشی انجام داد­ند،  دریافتند که فرهنگ در عصر جدید در شکل­های متنوع به عنوان یک ناقل اصلی جهانی­شدن و ارزش­های مدرن عمل می­کند و عرصه مهم رقابتی را برای هویت­های محلی، ملی و مذهبی به­ وجود آورده است.

بدین ترتیب، می توان گفت:

-   پیشینه­های داخلی و خارجی، اطلاعات توصیفی نسبتا خوبی در مورد هویت اجتماعی، جهانی شدن و سبک زندگی ارائه می­دهند.

-   پیشینه­های داخلی و خارجی به آشنایی با دید­گاه های نظری متنوع مانند نظریه گیدنز که در این پژوهش از آن استفاده شده است، کمک شایانی می کند.

-   بسیاری از این پیشینه­ها از روش تحقیق کمی و ابزار پرسش نامه استفاده کرده اند که می­توانند الگوهای مناسبی برای این پژوهش باشند.

-   همان­طور که در تحقیقات ملاحظه شده، بین جهانی شدن و هویت اجتماعی رابطه وجود دارد و این مسئله در مناطق مختلف با بسترهای تاریخی مختلف، تأثیرات متفاوتی دارد. در نتیجه لازم است تحقیقات بیش تری با توجه به بسترهای مختلف تاریخی و فرهنگی انجام پذیرد.

-   مطالعات پیشین نشان می­دهد که رابطه بین متغیرهایی مانند بازاندیشی، ازجاکندگی، نحوه مدیریت بدن و میزان تغییر شکل صمیمیت با هویت اجتماعی مورد بررسی قرار نگرفته است که همین اهمیت این تحقیق را دو چندان می­کند.

-   مطالعه تحقیقات داخلی و خارجی نشان می­دهد که این پژوهش­ها از نظر انتخاب موضوع محدود و خاص شده­اند. در واقع،  در این دسته از تحقیقات غالبا مسئله هویت از یک بعد بررسی شده است. بنابراین انجام تحقیقی که بتواند تأثیر ابعاد جهانی شدن را بر تمام جنبه­های هویت اجتماعی بررسی کند، لازم و ضروری است.

-   در یک جمع بندی کلی، تا آن جا که جستجو در میان پایگاه های علمی معتبر داخلی و خارجی نشان می دهد، می توان گفت این پژوهش جدید و تقریبا جامع است.

چارچوب نظری

چارچوب نظری تحقیق، اصلی­ترین مرحله فرآیند تحقیق علمی است و پلی بین مبانی نظری تحقیق و قسمت عملیاتی آن است(توماس[10]،2006: 25). پس ما برآنیم نظریه­ای را که به بهترین وجه ممکن می­تواند موضوع تحقیق یعنی جهانی شدن و هویت اجتماعی را توضیح دهد، به عنوان چارچوب خود انتخاب کنیم و از طریق آن، ابعاد اصلی مسئله­ تحقیق، عوامل و متغیرها و احتمال رابطه­ درونی بین آن­ها را شناسایی نماییم.

سخن گفتن از خصوصیات اجتماعی، عقاید، ارزش ها، رفتارها و نگرش­های متمایز گروه­های اجتماعی، به معنای سخن گفتن از "هویت اجتماعی" آن هاست. هویت اجتماعی، به ساده­ترین بیان، تعریفی است که فرد، بر مبنای عضویت در گروه­های اجتماعی، از خویش دارد (براون[11]، 1985: 771). هم­چنین، هویت اجتماعی یک فرد به خصوصیات، مشخصات و تفکراتی اشاره می­کند که فرد آن ها را از طریق اشتراک های اجتماعی، عضویت در گروه­ها و مقوله­های اجتماعی کسب می­کند. این گروه­ها و مقوله­ها شامل نژاد، مذهب، قومیت، ملیت، جنسیت و احزاب سیاسی می­شود. زمانی که یک فرد عضو یک گروه می­شود، یک سری خصوصیات و ویژگی­هایی را از آن به دست می­آورد که در بین گروه یا مقوله مورد نظر مشترک است. با درونی نمودن این خصوصیات، فرد نسبت به آن گروه احساس تعلق پیدا می­کند. هویت اجتماعی یک فرد باعث ایجاد "ما" در برابر "آن ها" می­شود (مهرمند و همکاران، 1388: 95). در واقع، همه هویت­ها به نوعی هویت اجتماعی محسوب می­شوند (جنکینز[12] ، 1996/ 1381) و هیچ هویتی، جدا از فضای اجتماعی معنی ندارد و شکل‌گیری هویت در فرآیندهای اجتماعی شدن ریشه دارد، اما نباید تصور کرد که هویت اجتماعی یک بار برای همیشه شکل می­گیرد. تغییر و دگرگونی هم چنان که در ذات جامعه و تاریخ است، در هویت اجتماعی نیز رایج است. بنابراین، هویت امری اکتسابی است که در جریان تعاملات فرد و در درون فضای زندگی شخصی شکل      می­گیرد. هویت اجتماعی، شناخت و دانش شخص از جایگاهش در جامعه است؛ شناختی که وی از تعلق به مقولات اجتماعی یا گروه­های اجتماعی دارد (هاگ و آبرامز[13]، 1988). امروزه با تغییر بافت اجتماعی از حالت سنتی به شکل مدرن و یا شبه مدرن و در اثر تحولات ناشی از جهانی­شدن، شاهد تغییرات ماهیت انسان و تغییر هویت اجتماعی و فردی او هستیم که این امر ناشی از آثار و عوارض تمدن جدید صنعتی، آسیب­زایی شهرنشینی، زوال هم­بستگی­های اجتماعی و افزایش انگیزه­های فرد طلبانه و غیر اجتماعی و در مجموعه هویت­زدایی اجتماعی بوده است (گل­محمدی، 1383: 57).

گیدنز[14] معتقد است که جهانی شدن را می‌توان به عنوان تشدید روابط اجتماعی تعریف کرد؛ همان روابطی که موقعیت‌های مکانی دور از هم را چنان به هم پیوند می‌دهد که هر رویداد محلی تحت تأثیر رویدادهای دیگری که کیلومترها با آن فاصله دارند، شکل می‌گیرد(گیدنز، 1387: 77).  تمامی مؤلفه‌های  جهانی­شدن مانند اقتصاد جهانی، فناوری ارتباطات، تساوی گرایی جنسیتی و حتی قوانین و استاندارد­های جهانی بر توانایی افراد برای دست­یابی به هویت تثبیت شده و هم چنین تبدیل شدن به عضو کارآمد جامعه تأثیر می­گذارند. امروزه جهانی­شدن یکی از بحث­های مهم روز در همه کشور­ها و در همه زمینه­هاست؛ جنان که در همه‌ کشورها به بررسی رابطه‌ مسائل  اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و آموزشی‌شان با عنایت به فرایند جهانی­شدن می‌پردازند. (مصطوفی، 1390: 28)

برخی از شواهد تعیین‌کننده‌ ادعای جهانی شدن عبارت اند از: گسترش سلطه‌‌‌ نظام اقتصادی سرمایه‌داری جهانی، جابه‌جایی تفوق دولت- ملت‌ها با سازمان‌های بین المللی و فرسایش یا تقویت فرهنگ‌ها و سنت‌های محلی از راه فرهنگ جهانی.(خواجه نوری، 2:1385)

به عقیده­ گیدنز، سه فرآیند مهم را می‌توان برای جهانی­شدن بازشناخت: تمایز زمان و مکان، از جاکنده‌شدگی یا مکان زدایی و بازاندیشی. در اینجا جدایی زمان و مکان از نظر گیدنز برای پویایی شدید مدرنیت اهمیت دارد، زیرا همین جدایی، شرط وقوع فراگردهای از جاکندگی است. جدایی زمان و مکان و شکل‌گیری آن‌‌ها در ابعاد یکنواخت و "تهی"، پیوندهای میان فعالیت اجتماعی و "جای گیری" آن در زمینه‌های خاص حضور را قطع می‌کند (همان :25). منظور گیدنز از اصطلاح "ازجاکندگی"، "کنده شدن" روابط اجتماعی از محیط‌های محلی هم‌کنش و تجدید ساختار این محیط‌ها در راستای پهنه‌های نامحدود زمانی- مکانی است (همان :26). فرآیند سوم، تخصیص بازاندیشانه‌ دانش می‌باشد. بر این اساس، تولید دانش با نظام درباره‌ زندگی اجتماعی، به بخش جدایی‌ناپذیر بازتولید نظام تبدیل می‌شود و زندگی اجتماعی را از قطعیت‌های سنت رها می‌سازد. این سه ویژگی نهادهای مدرن در ترکیب با هم، این قضیه را روشن می‌کنند که چرا زندگی در جهان مدرن بیش تر شبیه به سوار شدن بر گردونه‌ای بی‌مهار است و نه سوار شدن در اتومبیلی که کاملاً تحت نظارت و مهار راننده است (همان :64).

گیدنز معتقد است هویت اجتماعی افراد براساس خودآگاهی و تحت تأثیر شرایط و موقعیت­های اجتماعی در زمان و مکان شکل می­گیرد. هم چنین عملکرد­های اجتماعی، روند بازتابی بودن آن، عقلانیت و خودآگاهی فرد و بازاندیشی آن، هویت فرد را همیشه در فرایند ساخت­یابی قرار می­دهد- به خصوص در عصر جدید که نهادهای امروزین هم در آن دخالت دارند. به زعم وی، هر چیزی در زندگی اجتماعی، از نظام­های جهانی گرفته تا آن چه وضعیت فکری فرد محسوب می­شود، در یک کردار و راه و رسم اجتماعی به­وجود می‌آید. از این رو، گیدنز معتقد است که هویت اجتماعی هم مانند هویت شخصی در روند ساخت­یابی و با توجه به موقعیت­ها، شرایط و احوال و اوضاع اجتماعی، اقتصادی و نیز خود آگاهی شکل می­گیرد. آگاهی به هویت شخصی و اعتماد، اطمینان و کنش متقابل اشخاص نقش مهمی در هویت اجتماعی بر عهده دارند. البته در هویت اجتماعی و باز تولید آن قراردادها و رسوم اجتماعی نیز مهم­اند (گیدنز، 1387). در واقع، وی معتقد است هویت را باید خلق نمود و به طور مداوم آن را با توجه به تجربیات متناقص زندگی روزمره، شیوه­های زندگی و هم چنین گرایش­های تطمیع کننده نهادهای امروزین مورد تنظیم و تجربه قرار داد (گیدنز،1393: 261).

در فرآیند جهانی شدن، برخی مفاهیم فرهنگی به مفاهیمی فراجهانی و همه‌گیر بدل شده است که از مرزهای یک کشور یا تمدن، به ملل و تمدن‌های دیگر راه یافته است؛ مفاهیمی چون: حقوق کودکان، دموکراسی، لیبرالیسم و حقوق بشر. یکی از این نگرش‌ها و ایده‌های جهانی، برابری‌ بین دو جنس می‌باشد که باعث تغییر نگرش نقش جنسیتی در جوامع مختلف شده است. دگرگونی در این مؤلفه‌های فرهنگی بر اثر تماس‌های مستقیم و یا با واسطه‌ فرهنگ‌های مختلف، در جریان جهانی شدن فرهنگی رخ می‌دهد. این فرآیند انتقال و تغییر فرهنگی توسط رسانه‌‍‌‌ها انجام می‌شود. از دیدگاه گیدنز، یکی از مهم‌ترین تأثیرات صنعت‌گرایی، دگرگونی در فناوری‌های نوین ارتباطات و رسانه‌هاست. این رسانه‌ها از نظر وی نقشی عمده در تکمیل و جداسازی زمان و مکان بازی می‌کنند (گیدنز، 47:1393). رسانه­های جمعی، انتقال و هدایت دامنه گسترده­ای از نمادها، هنجارها، ارزش­ها، عقاید، پیام­ها و افکار امروزه درون جوامع را به عهده گرفته­اند تا جایی که برخی صاحب نظران معتقدند که رسانه­های گروهی کل زندگی فرهنگی و اجتماعی را دگرگون می­کنند (تاملینسون[15]، 2003: 45). از جمله سازه­های مهم اجتماعی، مبحث هویت است که امروزه بشدت  تحت تأثیر وسایل ارتباط جمعی قرار دارد. رسانه­ها با پاسخ دهی به حواس انسان­ها، در رشد و اعتلای فرهنگی و هویت جمعی آنان نقش اساسی دارند و بر شناخت و درک از جهان تأثیر می­گذارند، به این معنا که آگاهی و ذهنیت مردم نسبت به جهان، بستگی به محتوایی دارد که از رسانه­ها دریافت می­کنند، زیرا رسانه­ها واسطه و میانجی بین آگاهی­های فردی و ساختارهای گسترده­تر اجتماعی و سازنده معنا هستند. رسانه­ها علاوه بر هویت­سازی، موجب تغییر هویتی نیز می­شوند (جمعه­زاده و واعظی، 1390: 122). گیدنز بر نقش رسانه­ها در فرایند تکمیل هویت تأکید می­کند و وسایل ارتباط جمعی مدرن فراملی را ابزار بسط و گسترش مدرنیته به تمام دنیا در نظر می­گیرد که توانسته­اند با تسهیل و رواج روز افزون ارتباطات فردی و گروهی، فضای جهانی را متحول کنند و مرزهای زمانی و مکانی را در عصر مدرن در نوردند- اما شکسته شدن این حصار­های زمانی و مکانی هویت را در ابعاد فردی و جمعی به چالش کشیده است. (عنایت و موحد، 1383: 155)

گیدنز بدن را در ارتباط با دو مفهوم "هویت" و "خود" قرار می­دهد. به­ باور وی، نیاز امنیت وجودی و حس­امنیت هستی­شناختی، چیزی است که در نهایت به­شکل گیری یک هویت شخصی در ارتباط با محیط پیرامون منجر می­شود و در این راستا، بدن به عنوان یک ابزار استفاده می­شود. به نظر وی، همه موجودات انسانی به­طور مداوم بر فعالیت­های خویش نظارت دارند. در روابط اجتماعی، انسان­ها یک حس امنیت وجودی به ­دست    می­آورند که وی ریشه آن را در مفهوم اعتماد تعمیم­یافته در می­یابد. این اعتماد تشکیل دهنده رابطه­ای است که جهت­گیری­های عاطفی و شناختی به سوی دیگران دنیای عینی و هویت شخصی از آن نشات می­گیرد. (گیدنز، 1393: 67)

به عقیده گیدنز، مدرنیته و دگرگونی­های جهانی فقط مربوط به تغییرات بزرگ نیست، بلکه این تغییرات، عواطف و زندگی خصوصی افراد را نیز در بر می­گیرد و "دنیای متجدد به طرز عمیقی در قلب هویت و احساسات شخصی نیز نفوذ می­کند.... و حوزه­ای که امروز با اصطلاح "روابط شخصی" از آن یاد می­کنیم، فرصت­هایی برای ابراز صمیمیت و بیان خویشتن در اختیار ما می­نهد که در بافت اجتماعی بسیاری از جوامع سنتی وجود ندارد". (گیدنز، 1385: 30) از نگاه او، مدرنیته موجبات "تغییر شکل صمیمیت" و شکل جدیدی از روابط شخصی و دوستی را فراهم آورده است؛ به­نحوی که می­گوید: "در حوزه زندگی شخصی، هر چه جامعه پساسنتی توسعه بیش تری می­یابد، حرکت به سوی آنچه که می­توان آن را رابطه ناب در روابط جنسی، زناشویی و خانواده نامید، سرعت بیش تری می­گیرد". (گیدنز، 1382: 189) او رابطه ناب را نوعی رابطه اجتماعی برابر و خود مرجع می­داند که منحصرا وابسته به احساس رضایت و پاداش مشخصی است که از خود همان رابطه حاصل می­شود (گیدنز، 1385: 325). در واقع دوستی، صمیمیت و هم چنین، روابط جنسی، بخشی از روابط شخصی افراد به شمار می­روند. این روابط در دوران سنتی بر اساس ارزش­های خاص آن دوران، همچون: اخلاص، شرف و مانند آن ها استوار بوده است، اما در دروان ما بعد سنت، تحت تأثیر فرآیند مدرنیته و شکل متأخر آن تحت تأثیر ارزش­های فراسنتی همچون وفاداری و دوستی هستند (گیدنز، 1393: 141 - 142). در چنین وضعیتی، "رابطه" به عنوان ابزاری برای توسعه "خود" در نظر گرفته می­شود (گروس[16]، 2002). این پژوهش با توجه به نظریه گیدنز، فرضیه هایی پیرامون ابعاد جهانی شدن شامل بازاندیشی، ازجاکندگی، فناوری اطلاعاتی و ارتباطی نوین، مدیریت بدن و تغییر شکل صمیمیت مطرح می کند.

مدل نظری پژوهش

متغیرهای جهانی شدن

میزان بازاندیشی

 

میزان ازجاکندگی

 

میزان استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطی نوین

 

نحوه ی مدیریت بدن

 

تغییر شکل صمیمیت

 

 

 

هویت اجتماعی

هویت جنسی

هویت قومی

هویت دینی

هویت شغلی

 

متغیر های زمینه ایی

 

جنسیت

 

 

تحصیلات

نمودار1: مدل نظری تأثیر ابعاد جهانی شدن بر هویت اجتماعی

فرضیه های پژوهش

  1. هویت اجتماعی در بین پسران و دختران متفاوت است.
  2. بین میزان تحصیلات و هویت اجتماعی جوانان رابطه معنی داری وجود دارد.
  3. بین میزان بازاندیشی و هویت اجتماعی جوانان رابطه معنی داری وجود دارد.
  4. بین میزان ازجاکندگی و هویت اجتماعی جوانان رابطه معنی داری وجود دارد.
  5. بین میزان استفاده از فناوری اطلاعاتی و ارتباطی نوین و هویت اجتماعی جوانان رابطه معنی­داری وجود دارد.
  6. بین نحوه مدیریت بدن و هویت اجتماعی جوانان رابطه معنی­داری وجود دارد.
  7. بین میزان تغییر شکل صمیمیت و هویت اجتماعی جوانان رابطه معنی­داری وجود دارد.
  8. بین ابعاد جهانی شدن (بازاندیشی، ازجاکندگی، فناوری اطلاعاتی و ارتباطی نوین، مدیریت بدن و تغییر شکل صمیمیت) و هویت اجتماعی  جوانان رابطه معنی داری وجود دارد.

روش شناسی پژوهش

 تحقیق حاضر با استفاده از روش پیمایشی انجام شده است.جامعه آماری مورد مطالعه این پژوهش، شامل جوانان 15-29 ساله شهر آبدانان است که  تعداد آن ها 8300 نفر می­باشد. با توجه به تعداد جوانان 15-29ساله شهر آبدانان بر اساس نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1390، شیوه نمونه گیری به صورت خوشه ای چند مرحله ای است؛ به طوری که با استفاده از نقشه جغرافیایی، شهر آبدانان به پنج منطقه شمال، جنوب، غرب، شرق و مرکز تقسیم بندی شده است و هر منطقه به چند خیابان و هر خیابان به چند کوچه و سپس از هر خانواده، هر چند نفر که جوان بوده، به صورت تصادفی نمونه گیری انجام شده است و با استفاده از فرمول کوکران با ضریب اطمینان 95 درصد تعداد 367نفر به عنوان حجم نمونه (افراد) تعیین شده است. بنابراین به منظور جلوگیری از افت و قدرت تعمیم دهی بالا، حجم نمونه 400 نفر انتخاب شده است. در این تحقیق از پرسش نامه به عنوان ابزار سنجش و جهت گرد­آوری داده­ها و اطلاعات مورد ­نظر استفاده   گردیده است. پرسش نامه این تحقیق به صورت کتبی ساختمند با سوالات بسته تشکیل یافت. در بخش اول، متغیر وابسته (هویت اجتماعی) توسط پرسش نامه­  (20سوال) با سوالات بسته مورد پرسش قرار گرفته است. در بخش دوم، متغیرهای مستقل فناوری‌های نوین اطلاعاتی و ارتباطاتی، میزان بازاندیشی، میزان ازجاکندگی، نحوه مدیریت بدن و مفهوم تغییر شکل صمیمیت با پرسش نامه محقق ساخته و با استفاده از طیف پنج گزینه­ای لیکرت مورد پرسش قرارگرفت‌. شایان ذکر است که  اعتبار پرسش­نامه  با نظرخواهی از افراد متخصص (اعتبار صوری) تعین گردید. پایایی سوال­های پرسش­نامه نیز از طریق 30 پرسش نامه در مرحله پیش آزمون توزیع  و با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ مشخص شده است- مقادیر آلفا در جدول 1 آورده شده است. در این بخش،  یافته های تحقیق در دو قسمت آورده می شود. جهت تجزیه و تحلیل داده ها ابتدا یافته های توصیفی با استفاده از نرم افزار اس پی اس اس[17] پردازش و در ادامه، یافته استنباطی با نرم افزار مدلسازی معادلات ساختاری واریانس محور اسمارت پی ال اس[18] پردازش شده است.

 

 

 

جدول 1: مقدار آلفای کرونباخ به دست آمده در مرحله پیش آزمون

ردیف

متغیر

تعداد گویه ها

ضریب آلفای کرونباخ

1

هویت اجتماعی

20

82/0

2

بازاندیشی

6

90/0

3

ازجاکندگی

6

71/0

4

فناوری اطلاعاتی و ارتباطی

13

83/0

5

مدیریت بدن

6

74/0

6

تغییر شکل صمیمیت

5

68/0

 

 

 

 

 

تعریف متغیرهای پژوهش

هویت اجتماعی

 هویت اجتماعی، به ساده­ترین بیان، تعریفی است که فرد بر مبنای عضویت در گروه­های اجتماعی، از خویش دارد(براون، 1985: 771). متغیرهویت اجتماعی از طریق هویت جنسی، قومی، دینی و شغلی سنجیده شده است.

بازاندیشی

فرآیندی است که طی آن، تغییراتی بر هویت واقعی افراد و گروه‌های اجتماعی اعمال می‌شود. نظریه‌ بازاندیشی توضیح می‌دهد که چگونه مردم از طریق بازاندیشی اجتماعی، زندگی خود را تفسیر می‌کنند و به آن معنا می‌بخشند (راودراد[19] و همکاران، 18:1387) برای سنجش عملیاتی این متغیر، از ترکیب شاخص هایی مانند من این آزادی را دارم که بدن خود را با عمل جراحی به شکل دلخواه در آورم، دوست دارم خودم سرنوشت و صفات خودم را تعیین کنم..... شامل 6 شاخص و با مقیاس رتبه ای سنجیده شده است.

ازجاکندگی

 منظور از "از جا کندگی"، (کنده شدن) روابط اجتماعی از محیط­های محلی هم کنش و تجدید ساختار این محیط­ها در راستای پهنه­های نامحدود زمانی– مکانی است ( گیدنز، 1387: 83 - 88). این متغیر از طریق تغییر مرزهای زمانی و مکانی در ارتباطات، کار، خرید ....  شامل 6 شاخص  و با مقیاس رتبه ای سنجیده شده است..

فناوری‌های نوین اطلاعاتی و ارتباطاتی[20]

 تکنولوژی‌های اطلاعاتی و ارتباطاتی (ICT) مجموعه‌ای وسیع و متنوع از فناوری‌هاست (اینترنت، ماهواره، موبایل، رادیوهای خارجی و...) که برای برقراری ارتباط میان انسان‌ها به کار می‌روند. صنایع جهانی ICT با اتصال دستگاه‌های ارسال و دریافت به یکدیگر، جوامع و کل جهان را به شبکه‌های فرامرزی و در هم تنیده از تولیدکنندگان، توزیع‌کنندگان و مصرف‌کنندگان اطلاعات و محتواهای ارتباطی تبدیل می‌کنند (قائم و نورایی‌ نژاد، 33:1389). این متغیر از طریق میزان استفاده از فناوری‌های نوین مانند چت یا تویتر، اینترنت، پیام کوتاه، ایمیل و...شامل 13 شاخص  و با مقیاس رتبه ای سنجیده شده است.

مدیریت بدن

 تصور از بدن، یک تصور ذهنی از بدن توسط فرد است و به­دریافت و احساس افراد از بدن خویش اشاره دارد (گروگن[21]، 1999: 1 ، هارگریوز و تیگمن[22]، 2006).

 تغییر شکل صمیمیت

ناظر بر نوعی روابط شخصی برابر است که در آن عوامل بیرونی کم رنگ می گردد و رابطه ای برای خودِ رابطه شکل می گیرد (گرامیان نیک و جلائی پور، 1388). این متغیر، از طریق شاخص های دایره دوستی و ارتباطات من خیلی از محله فرا رفته است، سعی می کنم با افرادی که دوست شده ام مبنای همنوع بودن را قرار دهم و...شامل 5 شاخص  و با مقیاس رتبه ای سنجیده شده است.

یافته های پژوهش

یافته های توصیفی

نمونه آماری این تحقیق، 400 نفر است که 12درصد از آن ها در محدوده گروه سنی 15-19 ساله، 55 درصد در محدده گروه سنی 20-24 ساله و 33 درصد در گروه سنی 25-29 ساله قرار گرفته اند. 28 درصد پاسخگویان را پسران و 72 درصد را دختران  تشکیل داه اند. هم چنین از لحاظ  میزان تحصیلات 47 درصد پاسخ گویان دیپلم و پایین تر،22 درصد فوق دیپلم، 30 درصد لیسانس و1 درصدفوق لیسانس و بالاتر بوده اند. هم چنین از لحاظ تأهل، 71 درصد پاسخ گویان مجرد و 29 درصد متأهل اند.

جدول 2: توصیف آماره های متغیر وابسته و مستقل

متغیرها

میانگین

میانه

مد

واریانس

حداقل

حداکثر

هویت جنسی

20

20

20

9

10

25

هویت دینی

21

21

25

14

5

25

هویت قومی

21

21

24

31

6

30

هویت شغلی

16

16

16

9

4

20

رسانه های جمعی

5/20

20

20

112

0

58

بازاندیشی

22

23

24

18

8

30

ازجا کندگی

23

24

24

13

6

30

مدیریت بدن

23

24

24

16

7

30

تغییر شکل صمیمیت

18

19

20

12

5

25

چنان که در جدول 2 مشاهده می گردد، در میان ابعاد هویت اجتماعی، هویت دینی و هویت قومی با میانگین های مساوی (21)، بیش ترین و بعد هویت شغلی با میانگین (16) کم ترین میزان را به خود اختصاص داده اند، ولی در میان ابعاد جهانی شدن، متغیرهای ازجا کندگی و مدیریت بدن با میانگین های مساوی (23) بیش ترین و بعد تغییر شکل صمیمیت با میانگین (18) کم ترین میزان را به خود اختصاص داده اند.

جدول 3: نتایج آزمون تی جهت مقایسه میزان هویت اجتماعی پسران و دختران

جنس

تعداد

میانگین

انحراف استاندارد

خطای معیار میانگین

سطح معناداری

پسران

289

 

948/77

 

93355/10

 

/64315

 

003/

دختران

111

225/74

59207/11

10027/1

003/

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بر اساس اطلاعات جدول 3، میانگین میزان هویت اجتماعی در پسران (95/77)  بیش تر از  دختران (22/74) بوده است. با توجه به سطح معنی داری (p=0/003) به دست آمده، میزان هویت اجتماعی در بین پسران و دختران متفاوت است.

جدول 4: آزمون فرضیه ها

ردیف

متغیر مستقل

متغیر وابسته

نوع آزمون

مقدار

سطح معنا داری

نتیجه

1

تحصیلات

هویت اجتماعی

تایوکندال B

053/-

175/0

رد

2

باز اندیشی

هویت اجتماعی

همبستگی پیرسون

113/

001/0

تأیید

3

از جا کندگی

هویت اجتماعی

همبستگی پیرسون

196/

000/0

تأیید

4

استفاده از رسانه ها

هویت اجتماعی

همبستگی پیرسون

173/-

000/0

تأیید

6

مدیریت  بدن

هویت اجتماعی

همبستگی پیرسون

126/

000/0

تأیید

7

تغییر شکل صمیمیت

هویت اجتماعی

همبستگی پیرسون

181/

000/0

تأیید

 

چنان که در جدول 4 مشاهده می گردد بیشتر ابعاد جهانی شدن با میزان هویت اجتماعی دارای  رابطه معنی داری می باشند، اما  فرضیه ای که بین میزان تحصیلات و میزان هویت اجتماعی رابطه معنی داری وجود دارد، تأیید نشده است. از بین ابعاد جهانی شدن، متغیر میزان استفاده از رسانه های نوین رابطه معکوس و معنی داری با هویت اجتماعی جوانان داشته است، ولی متغیرهای باز اندیشی، ازجا کندگی، مدیریت  بدن  و تغییر شکل صمیمیت رابطه مستقیم و معنی داری با هویت اجتماعی نشان داده است.

جدول 5: خلاصه مدل رگرسیون

مدل

ضریب همبستگی چندگانه

R

ضریب تعیین چندگانه

2R

ضریب تعیین تعدیل شده

انحراف خطای باقی مانده

1

413/0

170/0

158/0

51537/0

با توجه به جدول 5، خلاصه مدل رگرسیون مقدار ضریب همبستگی چندگانه بین متغیر وابسته و متغیرهای مستقل 413/0 می باشد و مقدار ضریب تعیین برابر 170/0 که نشان دهنده تأثیر 17درصدی تبیین متغیر وابسته بر اساس  متغیرهای مستقل است.

جدول 6: رگرسیون خطی چند متغیره بین متغیرهای مستقل با متغیر وابسته( هویت اجتماعی)

متغیر

ضرایب غیر استاندارد

ضرایب استاندارد

t

Sig

B

Std. Error

Beta

مقدار ثابت

027/3

220/

-

747/13

001/0

باز اندیشی

026/

043/

034/

610/

542/

از جا کندگی

172/

047/0

185/

668/3

000/

استفاده از رسانه ها

111/-

039/

161/-

822/2-

005/

مدیریت  بدن

011/

045/

014/

254/

800/

تغییر شکل صمیمیت

113/

43/0

141/

0618/2

009/

             

با توجه به جدول 6، ضریب استاندارد شده بتا درصد تبیین متغیر وابسته بر حسب متغیرهای مستقل به شرح زیر است: میزان باز اندیشی به طور مستقیم3 درصد، میزان از جا کندگی به طور مستقیم 18 درصد، میزان استفاده از رسانه ها جمعی نوین به طور معکوس16- درصد، مدیریت  بدن به طور مستقیم1 درصد و تغییر شکل صمیمیت به طور مستقیم 14 درصدو... .

آزمون مدل معادلات ساختاری

                 نمودار 2: مدل تجربی معادلات ساختاری: تبیین ابعاد جهانی شدن و هویت اجتماعی

در پژوهش حاضر، معادلات ساختاری بر مبنای چارچوب نظری و فرضیه های مستخرج از آن طراحی و بر مبنای داده های تجربی بر آورد و ارزیابی شده است. در این مدل، ابعاد جهانی شدن به عنوان متغیر پنهان بیرونی و هویت اجتماعی به عنوان متغیر پنهان درونی لحاظ شده اند و هر یک از آن ها در قالب چند متغیر مشاهده شده، اندازه گیری شده اند. همان طور که در مدل ساختاری می توان دید، متغیر پنهان ابعاد جهانی شدن با استفاده از نمره هر پاسخ گو در متغیرهای مشاهده شده، اندازه گیری شده است. ابعاد هویت نیز متغیرهای مشاهده شده ای هستند که متغیر پنهان هویت اجتماعی، بر اساس نمره هر پاسخ گو در آن ها اندازه گیری شده اند. در مدل مذکور برآورد استاندارد وزن های رگرسیونی، شامل بارهای عامل و ضرایب تأثیر مشاهده می شود. در این مدل پارامتر گاما که نشان دهنده اثر متغیرهای پنهان بیرونی بر متغیرهای پنهان درونی است، حکایت از ارتباط نسبتاً قوی میان متغیرهای ابعاد جهانی شدن با هویت اجتماعی دارد. هم چنین، یکی ابعاد هویت اجتماعی، هویت دینی است که به علت بار عاملی کم (38درصد) در مدل نهایی حذف شده است.

به منظور تعیین و ارزیابی برازش کلی مدل استخراجی تحقیق-  یا به عبارتی، آیا داده های تجربی مدل نظری تحقیق حاضر که بیان گر ارتباط میان ابعاد جهانی شدن و هویت اجتماعی است تأیید و پشتیبانی می کند یا نه- شاخص برازش به دست آمده از مدل در جدول 7 ارائه شده است.

جدول 7: نتایج آزمون برازش کلی مدل

شاخص های برازش

fithessmeaurse

مقدار محاسبه شده

دامنه مورد قبول

نتیجه

R2

20/0

سه مقدار 19/0،33/0، و 67/0 به عنوان مقادیر ملاک برای شدت رابطه ضعیف، متوسط و قوی وجود دارد.

تأیید

شدت متوسط

f2

23/0

این معیار مقادیر 02/0، 15/0 و 35/0 را برای اندازه شدت کوچک به متوسط و بزرگ یک سازه بر سازه دیگر معرفی می کند.

تأیید

شدت متوسط

 

q2

96/0

سه مقدار 02/0 ،15/0 و  35/0 به ترتیب نشان از قدرت پیش بینی ضعیف، متوسط و قوی سازه را دارد.

تأیید

قدرت پیش بینی قوی

Gof

37/

سه مقدار 01/0، 25/0 و 36 /0 به عنوان ضعیف، متوسط و قوی

تأیید

برازش بسیار مناسب مدل کلی

 

نتایج جدول 7 نشان می دهد که شاخص های R2، f2 و q2 نیز بیان گر برازش بسیار خوب و قابل قبول مدل است. همچنین، برای بررسی برازش مدل کلی تنها یک معیار بنام  Gofوجود دارد. سه مقدار 01/0، 25/0 و 36/0 به عنوان ضعیف، متوسط و قوی برای Gof معرفی شده است. مقدار Gof برابر است با 37/0 که بیان گر این است که مدل کلی داری برازش بسیار مناسبی است.

بحث و نتیجه گیری

پژوهش حاضر با هدف مطالعه تأثیر ابعاد جهانی شدن بر هویت اجتماعی جوانان شهر آبدانان صورت گرفته است. چارچوب نظری مورد استفاده در این پژوهش بر گرفته از آرای گیدنز است.

بر اساس نتایج آزمون همبستگی بین متغیرهای باز اندیشی، ازجاکندگی، میزان استفاده از فناوری اطلاعاتی و ارتباطی نوین، سبک زندگی، نحوه مدیریت بدن و تغیر شکل صمیمیت با متغیر وابسته هویت اجتماعی جوانان ارتباط معنادار وجود دارد.

هویت اجتماعی در بین پسران و دختران متفاوت است. نتایج این فرضیه با پژوهش ربانی و شیری (1388) هم خوانی دارد. اگر چه تفاوت های جنسیتی، امروزه تا حدودی کمرنگ شده است که این دیدگاه ها می تواند باعث برابری دو جنس در  بسیاری از متغیرها، از جمله هویت اجتماعی شود. در استان ایلام به دلیل بهره مند نبودن از شاخص های فرهنگی مناسب، زنان و به ویژه دختران جوان در عرصه اجتماعی حضور پر رنگی ندارند. بستر اجتماعی و جبرهای موجود در آن، در شکل گیری هویت اجتماعی افراد و باز تولید آن ها نقش مهمی دارد و هر اندازه این جبرهای محیطی- اجتماعی سست یا نیرومند باشد، به همان اندازه فرد در رابطه دو سویه، می تواند از مصالح موجود برای ساختن هویت اجتماعی خود بهره برداری کند. این حضور در کاهش هویت اجتماعی آن ها، تأثیر تعیین کننده ای دارد و باعث تفاوت هویت اجتماعی آن ها با پسران شده است. همچنین، صاحب نظران معتقدند که بیش ترین برداشت افراد از خود، به برداشت و تصور دیگران نسبت به آنان وابسته است. اگر نگرش دیگران در مورد فرد تغییر کند، برداشت او نیز از خودش تغییر خواهد نمود. هویت اجتماعی در جریان تجارب و فعالیت های اجتماعی شکل می گیرد. (گیدنز، 1377)

 رابطه بین تحصیلات و هویت اجتماعی تأیید نشده است، چون در عصر جهانی شدن همه اقشار و افراد تحت تأثیر رسانه و وسایل ارتباط جمعی هستند و این وسایل نقش بارزی در میزان هویت اجتماعی افراد دارند. لذا تفاوتی بین افراد  با تحصیلات بالا و پایین در میزان هویت اجتماعی وجود نداشته است. افزایش تحصیلات، احساس ارزشمندی و عزت نفس در افراد و امید آن ها را به یافتن شغل و در آمد مناسب افزایش نمی دهد، چون جایگاه و ارزش ویژه نظام آموزشی و تحصیلات کاهش پیدا کرده است. بنابراین بین تحصیلات و هویت اجتماعی رابطه وجود نداشته است.

بین متغیر باز اندیشی و هویت اجتماعی جوانان رابطه معناداری وجود دارد. نتایج همبستگی این ارتباط را تأیید کرد. باتوجه به نظریه گیدنز، در تحلیل این نتیجه می توان گفت که هویت اجتماعی هم مانند هویت شخصی در روند ساخت­یابی، با توجه به موقعیت­ها، شرایط و احوال و اوضاع اجتماعی، اقتصادی و خود آگاهی، شکل می­گیرد.

بین دو متغیر از جاکندگی و هویت اجتماعی جوانان ارتباط معنادار وجود دارد. در این مورد با توجه به چاچوب نظری گیدنز، می توان گفت هویت اجتماعی افراد براساس خودآگاهی و هم تحت تأثیر شرایط و موقعیت­های اجتماعی در زمان و مکان شکل می­گیرد.

از بین ابعاد جهانی شدن، بر اساس نتایج همبستگی، بین میزان استفاده از فناوری اطلاعاتی و ارتباطی نوین با هویت اجتماعی جوانان رابطه معکوس و معناداری وجود دارد.گیدنز، بر نقش رسانه­ها در فرایند تکمیل هویت تأکید می­کند و وسایل ارتباط جمعی مدرن فراملی را ابزار بسط و گسترش مدرنیته به تمام دنیا در نظر می­گیرد که توانسته­اند با تسهیل و رواج روز افزون ارتباطات فردی و گروهی، فضای جهانی را متحول کنند و مرزهای زمانی و مکانی را در عصر مدرن در نوردند، اما شکسته شدن این حصار­های زمانی و مکانی هویت را در ابعاد فردی و جمعی به چالش کشیده است. نتایج این فرضیه با پژوهش ادیبی و همکاران (1387)، احمدی و همکاران (1389) و حسین زاده و شجراوی (1392) هم خوانی دارد.

بین نحوه مدیریت بدن و هویت اجتماعی جوانان رابطه معنی داری وجود دارد. گیدنز در این مورد بیان می کند که ارتباط کاملی بین توسعه جسمانی و هویت اجتماعی جوانان به چشم می خورد. نظارت و مراقبت بدن را همچون دسته ای از اعمال اجتماعی و فرهنگی به منظور ایجاد تمایز بین گروه های اجتماعی می داند، نه صرفا به مثابه راهی برای بیان تفاوت هایی که در نتیجه رشته ای خود مختار از عوامل اقتصادی که قبلا به وجود آمده اند. همچنین،  ارمکی و چاوشیان (1381) به این نتیجه دست یافته اند که شکل­گیری هویت فردی و اجتماعی کنش گران بیش­تر از طریق اهمیت­دادن به حوزه مصرف، اهمیت بدن و کنترل آن شکل می­گیرد.

بین میزان تغیر شکل صمیمت و هویت اجتماعی جوانان رابطه وجود دارد. باتوجه به نظریه گیدنز، مدرنیته موجبات تغییر شکل صمیمیت و شکل جدیدی از روابط شخصی و دوستی را فراهم آورده است. در چنین وضعیتی، "رابطه" به عنوان ابزاری برای توسعه "خود" در نظر گرفته می­شود.

با توجه به یافته های فوق، بین ابعاد جهانی شدن و هویت اجتماعی  جوانان رابطه معنی داری وجود دارد. نتایج این فرضیه با نتایج پژوهش مقدس و خواجه نوری (1384) و پژوهش توسلی و قاسمی (1383) هم خوانی دارد.

به طور کلی باید گفت که نتایج این پژوهش هم سو با انتظارات تئوریک تحقیق و در راستای نظریه گیدنز است و جهانی شدن با استفاده از باز اندیشی، ازجاکندگی، میزان استفاده از فناوری اطلاعاتی و ارتباطی نوین، سبک زندگی، نحوه مدیریت بدن و تغیر شکل صمیمیت بشر امروزی، نقش تعیین کننده ای در بروز هویت اجتماعی جوانان دارد. امروزه بر  اثر جهانی­شدن، شاهد تغییرات ماهیت انسان و تغییر هویت اجتماعی او هستیم.

بر اساس یافته های این پژوهش می توان نتیجه گرفت که امواج مدرنتیه و به تبع آن جهانی شدن، ساختار فرهنگی­­­- اجتماعی جامعه آبدانان را هم تحت تأثیر خود قرار داده است.

یافته های حاضر بر اساس نمونه ای از جوانان شهر آبدانان جمع آوری شده است و در تعمیم  نتایج به سایر مناطق باید احتیاط لازم را به عمل آورد.

 

 

پیشنهادهای پژوهش

با توجه به یافته­ های این پژوهش، پیشنهاد های زیر ارائه می گردد:

-   از آنجایی که جهانی شدن فرآیندی در حال گسترش و نفوذ در جامعه­ ایرانی و تأثیرگذار بر جوانان است، باید با این فرآیند فعالانه رو به رو شد و تلاش کرد تا خطرات و آسیب­های منفی آن را به حداقل رساند.

-   فرآیند جهانی شدن از راه شبکه­های اجتماعی بر افراد تأثیرگذار است. پس باید با مهندسی فرهنگی و درخور و تشکیل انجمن­های گوناگون جوانان  به گونه­ای فعال اطلاعات و پیام­های آن را کند و کاو نمود  و جوانان را به سود و زیان ­های آن آگاه کرد.

-   رسانه های نوین به عنوان یکی از ابعاد مهم جهانی شدن مؤثر بر هویت اجتماعی جوانان است. پس با نگرش ناتوانی کشورها از کنترل کاربرد این ابزارها و همچنین نیاز به بهره ­مندی از آن­ ها، باید راه­کارهایی اندیشید که در کنار کاهش خطرات، فرصت­هایی مناسب برای کاربرد بهینه­ی آن­ها پدید آید.

-   از آن جا که جهانی شدن در دوره ­ کنونی ایران باعث اختلال در هویت اجتماعی جوانان می شود، باید با سازوکارهای فرهنگی- علمی به تقویت هویت اجتماعی جوانان پرداخت.

-       با توجه به این  که روش این پژوهش از نوع کمی بوده، پیشنهاد می شود در پژوهش های بعد از روش کیفی استفاده شود.

 

  • منابع

    • احمدی، حبیب؛ هاشمی، سمیه و روحانی، علی. (1388). "اوقات فراغت و هویت اجتماعی: بررسی جامعه-شناختی الگوهای گذران اوقات فراغت جوانان در تهران". فصلنامه علمی - پژوهشی زن و جامعه. شماره 4، 32 – 60.
    • ادیبی، مهدی؛ یزدخواستی، بهجت و فرهمند، مهناز. (1378). "جهانی شدن فرهنگ با تأکید بر هویت اجتماعی جوانان شهر اصفهان". فصلنامه مطالعات ملی. شماره 35، 99- 113.
    • آزاد ­ارمکی، تقی وچاووشیان، حسن. (1381). "بدن به مثابه­ی رسانه­ی هویت ". مجله­ جامعه شناسی ایران. شماره­4، 57-75.
    • بهاءالدینی، حسین. (1384). "ملیت در جهان بی­هویت". حجت رسولی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی
    • تاملینسون، جان. (1381). جهانی شدن و فرهنگ. محسن حکیمیو تهران: دفتر پژوهش­های فرهنگی
    • توسلی، غلام­عباس و قاسمی، یارمحمد. (1383). "هویت­های جمعی و جهانی شدن". فصلنامه علوم اجتماعی. شماره 24، 1- 26.
    • جمعه­زاده، جواد و محمود اوعظی، رضا. (1390). "رسانه و برسازی هویت اجتماعی پسامدرن". فصلنامه پژوهش­های ارتباطی. شماره 3، 120- 146.
    • حسین­زاده، علی حسین و شجراوی، محمد. (1392). "بررسی تاثیر میزان و نوع استفاده از ماهواره بر هویت اجتماعی، دینی و ملی نوجوانان". فصلنامه دانش انتظامی استان خوزستان. شماره 5، 13 – 32.
    • خواجه نوری، بیژن. (1385). "بررسی رابطه مولفه­های جهانی شدن و مشارکت اجتماعی زنان، مطالعه­ی موردی: تهران، شیراز و استهبان". پایان نامه دکتری، رشته جامعه شناسی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز.
    • خواجه­نوری، بیژن. (1386). "تأثیر فرایند جهانی­شدن بر تقسیم کار خانگی، نمونه مورد مطاله: زنان متاهل در شهر­های شیراز، تهران و استهبان". مجله علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد. شماره2، 1- 23.
    • خواجه نوری، بیژن و ریاحی، زهرا. (1392). "جهانی شدن، دنیاگرایی و زنان مورد مطالعه: تهران، شیراز و استهبان".مجله جهانی رسانه. شماره 1، 21-47.
    • خواجه نوری، بیژن و دلاور، مریم السادات.  (1391). "عوامل مؤثر بر دوستی دختر و پسر در بین جوانان شهر شیراز، با تأکید بر فرآیند جهانی شدن".مجله جامعه شناسی کاربردی. شماره 46، 64-64.
    • خواجه نوری، بیژن؛ پرنیان، لیلا و همت، صغری. (1392). "جهانی شدن فرهنگ و نگرش مردان به نقش زنان".  نشریه زن در فرنگ و هنر. شماره 1، 117-95.
    • ربانی، علی و شیری، حامد. (1388). "اوقات فراغت و هویت اجتماعی: بررسی جامعه-شناختی الگوهای گذراناوقات فراغت جوانان در تهران".  فصلنامه تحقیقات فرهنگی. شماره 8، 242-209.
    • رفعت­جاه، مریم و وفادار، زینب. (1393). "سبک زندگی و نسبت آن با هویت دینی".  فصلنامه­ مطالعات توسعه­ اجتماعی – فرهنگی. شماره­ 2، 137– 113.
    • سفیری، خدیجه ونعمت الهی، زهرا. (1391). "رابطه ابزارهای جهانی شدن و هویت دینی". فصلنامه مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران. شماره 1، 70-39.
    • عنایت، حلیمه و موحد، مجید. (1383). "زنان وتحولات ساختاری خانواده در عصر جهانی­شدن". پژوهش زنان. دوره دوم، شماره 2، 166- 155.
    • فاضلی، محمدو (1382). مصرف و سبک زندگی. قم: صبح صادق
    • قاسمی، یارمحمد؛ سپیدنامه، بهروز و قیصریان، اسحاق. (1393). "برسی میزان انواع سه گانه سرمایه اجتماعی".مجله مطالعات توسعه اجتماعی فرهنگی. شماره 3،90-61.
    • قائم، مهدی و نورایی نژاد، مریم. (1389). "مطالعه‌ کیفی نقش اینترنت در زندگی فردی و حرفه‌ای زنان متخصص اعضای هیئت علمی دانشگاه تهران". زن در توسعه و سیاست. شماره‌ 3، 55 - 31.
    • گرامیان نیک، محمد و جلایی پور، حمید رضا. (1388). "رابطه ناب و تغییر شکل صمیمیت و دوستی در بین جوانان". پایان نامه کارشناسی ارشد، جامعه شناسی، دانشگاه تهران.
    • گل‌محمدی، احمد. (1383). "گفتمان‌های هویت‌ساز در عصر جهانی‌شدن". در مجموعه مقالات همایش هویت ملی و جهانی‌شدن. تهران: موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی: دانشگاه تهران، 84 - 61.
    • گیدنز، آنتونی. (1382). فراسوی چپ و راست. محسن ثلاثی. چاپ اول، تهران: انتشارات علمی
    • گیدنز، آنتونی. (1393). تجدد و تشخص(جامعه و هویت شخصی در عصر جدید). ناصر موفقیان. تهران: نشر نی
    • گیدنز، آنتونی. (1385). جامعه‌شناسی. منوچهر صبوری. تهران: نشر نی
    • گیدنز، آنتونی. (1387). پیامدهای مدرنیت. محسن ثلاثی. تهران: نشر مرکز
    • گیدنز، آنتونی. (1387). جهان رها شده. علی اصغر سعیدی و یوسف حاجی عبدالوهاب. تهران: انتشارات علم و ادب
    • مصطوفی، سید محمد حسن. (1390). "جهانی­شدن و فرهنگ با نگاهی به اثرات آن بر جوانان ایران اسلامی". ماهنامه مهندسی فرهنگی. شماره 54، 43-26.
    • معید­فر، سعید و صبوری خسرو شاهی، حبیب. (1390). "تعارض فرزندان با والدین در سبک زندگی". فصلنامه برنامه­ریزی رفاه و توسعه اجتماعی. شماره 7، 97–67.
    • مقدس، علی اصغر و خواجه­نوری، بیژن. (1384). "جهانی­شدن و تغییر هویت اجتماعی زنان، بررسی موردی دو شهر شیراز و استهبان". مجله مطالعات زنان. شماره 7،32–5.
    • مهرمند، احد؛ احمدی، حسین؛ عزیزی نژاد، بهاره و ماندگار، علی. (1388). "بررسی جامعه شناختی میزان رابطه هویت ملی و هویت قومی در بیت جوانان آذری زبان شهر ارومیه".  فصلنامه مطالعات اجتماعی. شماره 112، 110 -90.
      • Brown, R. (1985). "Social Identity". In, Adam and Jessica Kuppre (eds) the social Science Encyclopedia. London: R. K. P.
      • Dedeoyle, AylaOzhan, Ustundag, lif. (2011). "Consumers life style, social Identity and consumption practices in the context of communities of practice". Journal Business and Economic, Vol 2, No 2, p.p 23 – 40.
      • Grogan, S. (1992). Body Image: Understanding Body dissatisfaction in men, woman and children. London: Routledge.
      • Gross, N. (2002)." Intimacy as a double edge phenomenon? An empirical teat of Giddens".  Journal of  Social  Forces, Vol. 81, No 2, pp 531.
      • Hargreaves, D, "Tiggemann, M. (2006). "Body Image is for Girls : A qualitative Study of  Boys Body Image". Journal of Health Psychology, Vol 11(4): 667 – 576.

     

    • Helsper, E. J. (2010). "Gendered Internet Use Across Generations and Life Stages". Communication Research, Vol: 37. No:3. Pp 352- 374.
    • Hogg, M. A.&Abrama, D. (1988). Social Identitifcation: A Social Psychology of Inter group Relations and group process. London: Rout Ledge.
    • Javadi, A. & Javadi, M. (2008). "National identity and Globalization: A survey among undergraduate students in Islamabad and Gilanegharb cities (Iran)". Informacijos Mokslai. 45. ISSN 1392 –1406.
    • Jenkins R. (1996). Socail identity. London and  Newyork: third edition, Routledge, Taylor & Francis group.
    • Liber, J.R, & Weisberg, E. R. (2002). "Globalization, Culture and Identities in Crisis". Inernational Journal of Politics. Culture and Society, Vol 16(2): 273 – 296.
    • Marcia, J. E. (2002)."Adolesence, Identity and the Bernardone family". Journal of marriage and the family, Vol 2, No 3, p.p 199 – 209.
    • Mashhadi, Jila. (2011)."Internet and its Impact on social Identity". Journal world Academy of science Engineering and Technology, VOL 57.P.p 271 – 274.
    • Sarrafzadegan,N.,Kelishadi,R.,atall.(2009)"do life stayle interventions work in developming countries? Finding from the isfahan healthy heart program in the islamic republic of ian". Bull word health organ , vol. 87, pp. 33-50.
    • Thomas, J.C.(2006). "Administrative, faculty, and staff perceptions of organizational climate and commitment in christian higher education". A Thesis of university.             
    • Tomlison,M. (2003)."life style and social class". European sociological review, Vol.19.no.1,97-111.