ارتباط بین کمال گرایی و خودتعیینی با راهبردهای مقابله ای دانشجویان تیم های ورزشی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای مدیریت راهبردی سازمان‌ها و رویدادهای ورزشی، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران،

2 استادیار، گروه تربیت بدنی و علوم ورزشی، دانشکده علوم انسانی، واحد ساوه، دانشگاه آزاد اسلامی، ساوه، ایران

3 دانشجوی دکتری مدیریت راهبردی سازمان‌ها و رویدادهای ورزشی، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده

هدف پژوهش حاضر، تعیین ارتباط بین کمال گرایی و خودتعیینی با راهبردهای مقابله­ای دانشجویان تیم های ورزشی بود. جامعۀ آماری  پژوهش شامل دانشجویان ورزشکار عضو تیم های ورزشی دانشگاه علم و صنعت (232 نفر) بود که نمونۀ آماری نیز کل­شمار در نظر گرفته شد. ابزار پژوهش، «پرسشنامۀ کمال­گرایی چند بُعدی» (فراست و همکاران، 1990) با ضریب پایایی 87/0، «پرسشنامۀ تنظیم رفتاری ورزش» (لانسدیل و همکاران، 2008) با ضریب پایایی 8/0 و «مهارت های مقابله ای ورزشی» (اسمیت و همکاران، 1995)  با ضریب پایایی896/0 بود. تجزیه و تحلیل داده ها توسط میانگین، انحراف استاندارد، کلموگروف اسمیرنوف، ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون هم زمان به کمک نرم افزار اس پی اس اس نسخۀ 20 انجام شد. طبق یافته­ها، بین کمال گرایی (38/0=r ، 00/0P=) و ابعاد آن: نگرانی درباره اشتباهات (26/0=r، 00/0P=)،  شک درباره اعمال (17/0=r، 00/0P =)، انتظارات والدینی (35/0=r، 00/0P=)، انتقادگری والدینی (20/0=r، 00/0P=)، استانداردهای شخصی (17/0=r، 00/0P=) و سازماندهی (06/0=r، 00/0P=) با راهبرد مقابله ای ارتباط مثبت معنی‌داری دارد. همچنین، انتظارات والدینی (26/0=β) و انتقادگری والدینی (15/0=β) پیش بینی کننده­های معنادار راهبردهای مقابله­ای بودند. بین خود تعیینی (27/0=r، 00/0P=)و ابعاد آن، دلایل درونی (15/0=r، 01/0P=)، دلایل هماهنگ سازی (17/0=r، 00/0P=)، دلایل هویت پذیری (13/0=r ، 04/0P=)، دلایل تنظیم اجتنابی (21/0=r، 00/0P=) و دلایل بیرونی اجتنابی (24/0=r، 00/0P=)  رابطه مثبت معنی‌داری وجود دارد. از بین ابعاد خود تعیینی، تنها بعد دلایل بیرونی اجتنابی (20/0=β) پیش بینی کنندۀ معنادار راهبردهای مقابله­ای بود. باتوجه به ارتباط موجود بین متغیرها، کمال گرایی و خودتعیینی از راهبردهای مقابله ای میان ورزشکاران به شمار می آید.

کلیدواژه‌ها


ارتباط بین کمال گرایی و خودتعیینی با راهبردهای مقابله ای دانشجویان تیم های ورزشی

مرتضی قالیباف طوسی نژاد[1]

 مونا رضایی[2]

 بهروز منتقمی[3]

 

تاریخ دریافت مقاله: 4/6/1396

                                                                                 تاریخ پذیرش مقاله:13/6/1396

 

 

مقدمه

همراه با افزایش توجه به ورزش قهرمانی، علوم ورزشی نیز به کمک ورزشکاران آمده است تا راه‌های بهبود عملکرد و ربودن گوی سبقت از دیگران را برای آن ها هموار کند (عبدلی،1384: 90).

یکی از عوامل مهم و تاثیرگذار در عملکرد ورزشکاران، کمال گرایی است که به منزلۀ مجموعه­ای از معیارهای بسیار بالا برای عملکرد بوده و با ارزشیابی انتقادی افراطی همراه است (فراست و همکاران،1991: 330). کمال­گرایی به‌عنوان ویژگی شخصیتی جاه­طلبانه مفهوم­سازی شده است که از ویژگی بارز آن تعیین استانداردهای بالا توسط فرد برای عملکردش و همچنین وجود دیدگاه و ارزیابی انتقادی فرد نسبت به خودش است (کارو و همکاران[4]، 2011؛ 442). مفهوم کمال­گرایی به‌عنوان عاملی مهم و بنیادی در آسیب‌شناسی روانی شناخته شده است. کمال­گرایی افرادی که علائم اختلال اضطراب، اختلالات تغذیه و افسردگی را دارند، در مقایسه با افراد سالم بالاتر است (وود[5] و همکاران، 2007: 845). کمال­گرایی همیشه با آسیب­شناسی روانی همراه نیست، بلکه ممکن است با نتایج مثبتی نیز همراه باشد (تریشور[6]، 2012: 77)؛ بدین معنی که کمال­گرایی ممکن است اثرات دوگانه­ به همراه داشته باشد. البته، پژوهشگران وجود برخی ویژگی­های فردی نظیر خودپذیری (هیل و همکاران[7]، 2008: 641) و ادراک از پیشرفت (آپلتون و همکاران[8]، 2009: 462) را در ارتباط بین کمال­گرایی دخیل می­دانند. شرکت افراد مختلف در فعالیت­های جسمانی و ورزشی به‌عنوان یک رفتار ورزشی، همواره مورد توجه متخصصان علوم ورزشی بوده است (ویلسون و همکاران[9]، 2007: 110).

بررسی کمال­گرایی در حوزۀ ورزش بر نقش ناسازگار این متغیر تاکید دارد. برای مثال، کمال­گرایی می­تواند پیش­بینی کنندۀ معنادار وابستگی به ورزش و سایر اشکال رفتارهای افراطی ورزشی باشد (ادموند[10]و همکاران، 2006: 2261؛ هال و همکاران[11]، 2007: 314؛ برلین[12] و همکاران، 2006: 228). از سوی دیگر، برخی تحقیقات نشان داده­اند که کمال­گرایی می­تواند ابعاد ناسازگار و سازگار داشته باشد (بورگان[13]، 2010: 120؛ کارو و همکاران، 2011: 445). با وجود این که بیشتر تحقیقات ابعاد دوگانۀ کمال­گرایی را بررسی کرده­اند، تحقیقات اندکی به بررسی ابعاد دوگانۀ کمال­گرایی در ورزش اختصاص یافته است. (ویلیامز[14] و همکاران، 2013: 210)

تئوری خودتعیینی، یکی از تئوری­های مرتبط با انگیزش انسان است که توجهات زیادی را در حوزۀ    کمال­گرایی مرتبط به ورزش به خود معطوف ساخته است ( بارتولومو[15] و همکاران، 2011: 1470). خودتعیینی نسبتاً بالا منجر به نتایج ورزشی و فردی بهتری می­شود (پلتیر و همکاران[16]، 2013: 339). راهبردهای مقابله­ای در ورزشکاران شامل راهبردهای متمرکز بر عمل و راهبردهای متمرکز بر هیجان است. طبق نتایج تحقیق بشارت(1382) از میان راهبردهای مقابله ای، بهترین متغیرهای پیش بین برای عملکرد ورزشی در ورزشکاران انفرادی، به ترتیب راهبردهای مقابله ای جستجوی حمایت اجتماعی و کناره گیری/ تسلیم و در ورزشکاران تیمی به ترتیب راهبرد مقابله ای تجزیه و تحلیل منطقی و راهبرد مقابله ای جستجوی حمایت اجتماعی بوده اند (بشارت،1382: 18). تحقیق گوادریو و آنتل[17] (2008: 379) نشان داد انگیزش خودتعیینی در ورزش، رابطۀ بین کمال­گرایی و راهبردهای مقابله­ای را تعدیل می­سازد.

لانگ­باتم و همکاران[18](2012: 233) با تحقیق بر روی 254 دانشجو نتیجه گرفتند که رابطۀ بین کمال گرایی با رفتارهای ورزشی توسط فرایند خودنمایی و استقلال­طلبی تعدیل می­شود. همچنین، کمال­گرایی ناسازگار تاثیر منفی بر استقلال­طلبی و تاثیر مثبت بر خودنمایی دارد. برعکس، کمال­گرایی سازگار تاثیر مثبت بر استقلا­طلبی و تاثیر منفی بر خودنمایی دارد. کراچیون و همکاران[19](2014: 510) به رابطۀ مثبت معناداری بین کمال گرایی با اجتناب از حمایت اجتماعی دست یافتند. از سوی دیگر، با توجه به این که کمال­گرایی و راهبردهای مقابه­ای از متغیرهای مهمی هستند که می­توانند در میزان مشارکت  ورزشکاران در تمرینات و نیز بهبود عملکردشان نقش مهمی را ایفا کنند و وجود این متغیرها در گروی انگیزش خودتعیینی افراد است، ورزش دانشگاهی از حوزه­هایی است که می­تواند در معرفی ورزشکاران به ورزش قهرمانی نقش مهمی داشته باشد. بنابراین لزوم انجام تحقیقی که بتواند میزان کمال گرایی و عوامل انگیزشی دانشجویان ورزشکار را بررسی کند، احساس شد.

تحقیق حاضر می­تواند از طریق بررسی ارتباط بین کمال­گرایی و خودتعیینی با راهبردهای مقابله­ای، از یک سو جنبه­های سازگار و ناسازگار کمال­گرایی را در ارتباط با راهبردهای مقابله­ای را بررسی کند تا مسئولان تیم های ورزشی دانشگاهی را با استفاده از یافته­های این پژوهش ورزشکاران خود را جهت حضور در مسابقات از لحاظ روانی آماده سازند و از سوی دیگر، یافته­های این پژوهش می­تواند رفتارهای ورزشی دانشجویان ورزشکار را از طریق شناسایی نوع ویژگی­های کمال­گرایی آن­ها و نیز نوع راهبردهای مقابله­ای دانشجویان ورزشکار را بر اساس تئوری خودتعیینی مشخص و به مربیان کمک کند تا رفتارهای ورزشی دانشجویان ورزشکار را در تمرینات و مسابقات ورزشی کنترل کنند. با توجه به کمبود پژوهش های انجام گرفته در داخل کشور، تحقیق حاضر درپی این است که آیا بین کمال گرایی و خودتعیینی با راهبردهای مقابله ای دانشجویان تیم های ورزشی رابطه­ای وجود دارد؟

روش شناسی پژوهش

پژوهش حاضر از نوع همبستگی و از نظر هدف در زمره پژوهش‌های توسعه‌ای است. جامعه آماری پژوهش شامل کلیۀ دانشجویان ورزشکار عضو تیم های ورزشی (232 نفر) بود و روش نمونه گیری به صورت کل­شمار در نظر گرفته شد. 64 نفر از آزمودنی ها زن و 168 نفر مرد بوده اند. بیشترین تعداد آزمودنی ها در گروه سنی 23 تا 27 سال  (52 درصد) و کمترین تعداد بین 38 تا 42 سال (2درصد) بودند. 76 درصد از افراد (بیشترین) 1تا 10 سال و 2درصد (کمترین)  بیش از 30 سال سابقه فعالیت ورزشی داشتند. ابزارهای اندازه گیری پژوهش شامل سه پرسشنامه بود: «پرسشنامه کمال گرایی چند بعدی فراست[20] و همکاران» (1990) شامل شش مولفه نگرانی درباره اشتباه ها، شک درباره اعمال، انتظارات والدینی، انتقادگری والدینی، استانداردهای شخصی و سازماندهی و 35 سوال است. ضریب همسانی درونی پرسشنامه (86/0) برای زیرمقیاس­های نگرانی درباره اشتباه­ها، شک درباره اعمال، انتظارهای والدینی، انتقاد­گرایی والدینی، معیارهای شخصی و سازماندهی به ترتیب برابر با 85/0، 72/0، 78/0، 47/0، 57/0، و 83/0 به دست آمد. ضریب بازآزمایی با فاصله یک هفته نیز برای کل پرسشنامه برابر با 90/0 ودرمورد زیرمقیاس­ها برای نگرانی درباره اشتباه­ها 84/0؛ شک درباره اعمال 81/0؛ انتظارهای والدینی 79/0؛ انتقادگری والدینی 53/0؛ معیارهای شخصی 85/0 و سازماندهی 83/0 بود. ضریب آلفای کرونباخ برای نگرانی درباره اشتباهات 78/0، شک درباره اعمال 72/0، انتظارات والدینی 81/0، انتقادگری والدینی 75/0، استانداردهای شخصی 77/0 و سازماندهی 83/0 به دست آمد. پرسشنامه تنظیم رفتار در ورزش(لانسدیل[21] و همکاران، 2008) شامل 27 سوال و خرده مقیاس­های دلایل درونی (3 آیتم)، دلایل هماهنگ­سازی (4 آیتم)، دلایل هویت­پذیری (4 آیتم) و برای خرده مقیاس انگیزش کنترل شده، دلایل تنظیم اجتنابی (8 آیتم) و دلایل بیرونی اجتنابی (8 آیتم) می­باشد. ضریب آلفای کرونباخ خرده مقیاس­ها به ترتیب 79/0، 74/0، 74/0، 75/0 و 82/0 و نیز طبق نتایج، تحلیل عاملی تاییدی این پرسشنامه از روایی مطلوبی و مورد قبولی برخوردار است. ضریب آلفای کرونباخ دلایل درونی 80/0، دلایل هماهنگ سازی 76/0، دلایل هویت پذیری 82/0، دلایل تنظیم اجتنابی 85/0، دلایل بیرونی اجتنابی 79/0 و تنظیم رفتار در ورزش 83/0 به دست آمد. «پرسشنامه مهارت های مقابله ای ورزشی لانگبوتوم و همکاران» (2010) شامل 28 آیتم و 7 خرده مقیاس مقابله با ناملایمات، تاکتیک پذیری، تمرکز، اعتماد به نفس و انگیزه، هدف گذاری و آمادگی روانی، عملکرد خوب تحت فشار و رهایی از نگرانی است. روایی این پرسشنامه 78/0 گزارش شد و  ضریب آلفای کرونباخ 82/0 به دست آمد. پاسخ‌دهندگان پاسخ‌های خود را بر روی یک طیف 5 گزینه‌ای لیکرت از کاملاً موافقم (5) تا کاملاً مخالفم (1) درجه‌بندی می‌کنند. محقق برای جمع­آوری اطلاعات به محل تمرین تیم های ورزشی دانشگاه های تهران مراجعه و سپس هدف پژوهش را برای سرپرست و مربیان تیم ها توضیح و از ورزشکاران خواسته شد که پرسشنامه های پژوهش را با دقت تکمیل نمایند که با توجه به تاکید محقق و مربیان تیم های ورزشی تمام آزمودنی ها پرسشنامه ها را تکمیل کردند. روش آماری مورد استفاده در دو سطح توصیفی(میانگین، فراوانی و انحراف استاندارد) و استنباطی(آزمون کلموگروف اسمیرنوف، ضریب همبستگی، رگرسیون و آزمون تی) با استفاده از نرم افزار SPSS نسخۀ 20 انجام گرفت.

یافته های پژوهش

وضعیت متغیرهای تحقیق میانگین، انحراف معیار، کمترین و بیشترین مقدار هر متغیر و مولفه های مربوط به آن متغیر در جدول 1 ارائه شده است.

جدول 1: بررسی وضعیت متغیرهای پرسشنامه های کمال گرایی، راهبرد مقابله ای و خود تعیینی

کمال گرایی

متغیرهای تحقیق

میانگین

انحراف معیار

کمترین

بیشترین

نگرانی درباره اشتباهات

46/27

14/5

00/14

00/42

شک درباره اعمال

81/11

57/2

00/6

00/19

انتظارات والدینی

20/16

35/3

00/5

00/24

انتقادگری والدینی

15/10

75/2

00/4

00/17

استانداردهای شخصی

77/25

64/3

00/16

00/35

سازماندهی

20/24

42/3

00/13

00/30

کمال گرایی کلی

41/91

89/10

00/65

00/124

راهبرد مقابله ای

راهبرد مقابله ای

73/42

35/8

00/22

00/70

خود تعیینی

دلایل درونی

58/9

86/1

00/4

00/15

دلایل هماهنگ سازی

73/12

47/2

00/8

00/19

دلایل هویت پذیری

70/15

46/2

00/9

00/20

دلایل تنظیم اجتنابی

90/30

47/3

00/19

00/39

دلایل بیرونی اجتنابی

60/31

06/5

00/17

00/40

خود تعیینی کلی

53/100

13/11

00/70

00/129

 

نتایج آزمون کلموگروف اسمیرنف نشان داد که توزیع داده های کمال گرایی (85/0=P، 60/0=Z)، خود تعیینی (74/0=P، 67/0=Z) و راهبرد مقابله ای (43/0=P، 87/0=Z) نرمال است. جهت بررسی فرضیات تحقیق از آزمون همبستگی پیرسون برای معناداری روابط بین متغیرها استفاده شد. طبق نتایج، میان راهبرد مقابله ای با کمال گرایی (38/0=r، 00/0P =) رابطه معنی‌داری وجود دارد. راهبرد مقابله ای از میان ابعاد کمال گرایی نگرانی درباره اشتباهات (26/0=r، 00/0P=)،  شک درباره اعمال (17/0=r، 00/0P=)، انتظارات والدینی (35/0=r، 00/0P=)، انتقادگری والدینی (20/0=r، 00/0P=)، استانداردهای شخصی (17/0=r، 00/0P=) و سازماندهی (06/0=r، 00/0P=) ارتباط مثبت معنی‌داری دارد. گرچه روابط در حد ضعیف برآورد شده است، اما باید متذکر شد به ترتیب میزان کمال گرایی، انتظارات والدینی، نگرانی درباره اشتباهات، انتقادگری والدینی، استانداردهای شخصی، شک درباره اعمال و سازماندهی با راهبرد مقابله ای کاهش یافته است.

برای تعیین این که آیا ابعاد کمال گرایی پیش بین راهبرد مقابله ای در دانشجویان ورزشکار است، از رگرسیون استفاده شد که نتایج آن در جدول 2 خلاصه شده است.

جدول2: آمار خلاصه مدل رگرسیون

مدل

R

R2

تعدیل R2

انحراف معیار برآورد

هم زمان

41/0

17/0

15/0

68/7

 

با توجه به مقدار ضریب همبستگی چندگانه(41/0) و ضریب تعیین به دست آمده (17/0= 2R) مدل مورد نظر قابلیت تبیین 17 درصد تغییرات راهبرد مقابله ای را بر اساس ابعاد کمال گرایی داراست.

همچنین با توجه به مقدار آماره F تحلیل واریانس(90/7 ) و درجه آزادی (223 و 6) با سطح معنی‌داری 00/0 ، مدل رگرسیون هم زمان آزمون مناسبی جهت تشخیص ‌تأثیر ابعاد کمال گرایی بر تغییرات راهبرد مقابله ای است.

بر اساس ضرایب استاندارد شده رگرسیونی (ضرایب تحلیل مسیر) و سطح معناداری بیشتر از 05/0 مشاهده می‌شود ازمیان ابعاد کمال گرایی، انتظارات والدینی (26/0=β)، انتقادگری والدینی (15/0=β) معنی دار است و به ازای افزایش یک واحد انتظارات والدینی، 26/0 راهبرد مقابله ای و به ازای افزایش یک واحد انتقادگری والدینی، 15/0 راهبرد مقابله ای افزایش می­یابد. معادله خط رگرسیون حاصل به صورت زیر است:

راهبرد مقابله ای = (72/11) - (65/0× انتظارات والدینی) + (45/0× انتقادگری والدینی)

طبق نتایج آزمون پیرسون، میان راهبرد مقابله ای با خود تعیینی  (27/0=r، 00/0P =) رابطه مثبت معنی‌داری وجود دارد. راهبرد مقابله ای با ابعاد خود تعیینی دلایل درونی (15/0=r ، 01/0P =)، دلایل هماهنگ سازی (17/0=r ، 00/0 P =)، دلایل هویت پذیری (13/0=r ، 04/0P =)، دلایل تنظیم اجتنابی (21/0=r ، 00/0= P ) و دلایل بیرونی اجتنابی (24/0=r، 00/0P =) رابطه مثبت معنی داری دارد. گرچه روابط در حد ضعیف برآورد شده است، اما باید متذکر شد به ترتیب میزان ارتباط خود تعیینی، دلایل بیرونی اجتنابی، دلایل تنظیم اجتنابی، دلایل هماهنگ سازی، دلایل درونی و دلایل هویت پذیری با راهبرد مقابله ای کاهش یافته است.

 

جدول 3: گزارش آمار خلاصه مدل رگرسیون ابعاد خود تعیینی جهت پیش بینی راهبرد مقابله ای در دانشجویان ورزشکار

مدل

R

R2

تعدیل R2

انحراف معیار برآورد

هم زمان

29/0

08/0

06/0

07/8

با توجه به مقدار ضریب همبستگی چندگانه (29/0) و ضریب تعیین به دست آمده (08/0= 2R) مدل مورد نظر قابلیت تبیین 8 درصد تغییرات راهبرد مقابله ای را بر اساس ابعاد خود تعیینی داراست.

همچنین با توجه به مقدار آماره F تحلیل واریانس( 17/4) با درجه آزادی (224 و 5) و سطح معنی‌داری 001/0 ، مدل رگرسیون هم زمان آزمون مناسبی جهت تشخیص ‌تأثیر ابعاد خود تعیینی بر تغییرات راهبرد مقابله ای است.

بر اساس ضرایب استاندارد شده رگرسیونی (ضرایب تحلیل مسیر) و سطح معناداری بیشتر از 05/0 ، از میان ابعاد خود تعیینی، تنها بعد دلایل بیرونی اجتنابی (20/0=β) معنی دار است و به ازای افزایش یک واحد دلایل بیرونی اجتنابی، 20/0 راهبرد مقابله ای افزایش می­یابد. معادله خط رگرسیون حاصل به صورت زیر است:

راهبرد مقابله ای = 94/22 + (34/0× دلایل بیرونی اجتنابی)

بحث و نتیجه گیری

هدف کلی پژوهش حاضر، تعیین ارتباط بین کمال گرایی و خودتعیینی با راهبردهای مقابله­ای دانشجویان تیم های ورزشی بود.

یافته­های پژوهش حاضر نشان داد که بین کمال گرایی با راهبرد مقابله­ای ارتباط مثبت معنی‌داری وجود دارد. به عبارتی با افزایش سطح کمال گرایی مثبت (استانداردهای شخصی و سازماندهی) و کمال گرایی منفی (نگرانی درباره اشتباهات، شک درباره اعمال، انتظارات والدینی، انتقادگری والدینی) میزان استفاده از راهبردهای مقابله­ای افزایش می­یابد. در تفسیر این یافته می­توان اذعان داشت که کمال­گرایی از طریق تعیین مجموعه­ای از معیارهای بسیار بالا برای عملکرد و با ارزشیابی انتقادی افراطی (فراست و همکاران، 1991: 330) مشخص می­شود و احتمالاً وقتی ورزشکاران معیارهای فراتر از عملکردشان را تعیین کنند، میزان تلاش‌هایی که برای کنترل و اداره کردن موقعیت‌های خطرناک و استرس زا انجام می­دهند، بیشتر می­شود.

از سوی دیگر، وقتی رفتارها در جهت پیشرفت به سوی اهداف سطح بالا و دستیابی به پیامدهای مثبت هدایت شوند و با تقویت مثبت و میل به پیشرفت تحریک ­شوند (اسی[22] و همکاران، 2015: 28) در واقع ورزشکار در رفتارهایش از استانداردهای شخصی و سازماندهی برخوردار بوده است و احتمالاً این استانداردهای شخصی و سازماندهی باعث می­شود که ورزشکار بتواند موقعیت­های استرس­زا را به خوبی شناسایی و برای کنترل آن بیشتر تلاش کند. همچنین، وقتی فرد بخواهد رفتارهایی از خود نشان دهد که برای اجتناب یا رهایی از پیامدهای منفی باشد و با تقویت منفی و ترس از شکست این رفتارها تحریک شوند (اسی و همکاران، 2015: 24)، احتمالاً این تلاش برای کنترل استرس بیشتر می­شود. از سوی دیگر، کمال گرایی سازگار در عین حال که فرد را به وضع معیارهای دقیق برای عملکرد و تلاش­های کمال­گرایانه وادار می­سازد (تریشور، 2012: 86)، به دلیل ویژگی­های بهنجار و سازش یافته­اش، دغدغه­ها و نگرانی­های عدم تحقیق معیارهای بالا را کاهش می­دهد.

کمال گرایی مثبت که شامل استانداردهای شخصی و سازماندهی است، از یک سو نیروهای انگیزشی لازم برای مواجهه و مقابله موفق به صورت تلاش مستقیم برای حل مسئله و تلاش غیر مستقیم به منظور تغییر معنا و ارزش مسئله را تامین می­کند و از سوی دیگر، در تعامل سازش یافته و انطباقی با واقعیت­ها، به تنظیم فاصله آرمان با واقعیت می­پردازد (برلین و همکاران، 2006: 226). براساس این مکانیزم­ها، کمال گرایی مثبت هم به فعال­سازی و پویایی فرد در مقابله کمک می­کند و هم به سازش یافتگی راهبردهای مقابله­ای به کار بسته شده. از طرف دیگر، کمال گرایی منفی (نگرانی درباره اشتباهات،  شک درباره اعمال، انتظارات والدینی، انتقادگری والدینی) بر خلاف کمال­گرایی مثبت و به رغم تلاش­های جدی و طاقت فرسا، به دلیل ویژگی­های نابهنجار و سازش نیافته­اش، نگرانی­های فرد از عدم تحقق معیارهای کمال گرایانه را پیوسته افزایش می­دهد. اما بر خلاف انتظار در پژوهش حاضر این ارتباط مثبت بوده است، بدان مفهوم که هر چه این تلاش­ها جدی­تر باشد و نگرانی­های فرد از تحقق معیارهای کمال گرایانه را پیوسته افزایش یابد، راهبردهای مقابله­ای نیز افزایش می­یابد. بنابراین، یافته­های این بخش باید با احتیاط تعمیم داده شود و مستلزم تحقیقات بیشتر است. بشارت و همکاران (1387: 14) در پژوهشی کمال گرایی و سبک های مقابله با تنیدگی را مورد بررسی قرار دادند.

جامعۀ آماری پژوهش حاضر را 378 نفر از دانشجویان تشکیل دادند. در این پژوهش از پرسشنامه­های مقیاس کمال گرایی مثبت و منفی (تریشور، 2012: 77) و مقیاس سبک­های مقابله­ای (بشارت، 1387: 16) استفاده شد. نتایج نشان داد که کمال­گرایی مثبت با سبک­های مقابله­ای مسئله­مدار ارتباط مثبت معنادار دارد، در حالی که با سبک مقابله­ای هیجان مدار رابطۀ منفی معنادار داشت. با توجه به نتایج می توان به مسئولان تیم های ورزشی پیشنهاد کرد از طریق تعیین استانداردهای عملکردی مطلوب و منطقی میزان استرس ورزشکاران را کنترل کنند. فرمان بر و همکاران (1390: 54) در تحقیقی با عنوان «رابطه بین ویژگی های شخصیتی با ابعاد کمال گرایی و شیوه های مقابله با استرس در دانشجویان دختر و پسر دانشگاه آزاد مرودشت» که بر روی نمونۀ آماری 370 نفری انجام دادند به این نتیجه دست یافتند که بین کمال گرایی مثبت و شیوه های مقابله ای مسئله مدار و بین کمال گرایی منفی و شیوه های مقابله ای هیجان مدار، رابطه مثبت معنادار وجود دارد. یافته­های این بخش از پژوهش با نتایج تحقیق فرمان بر و همکاران (1390: 54) همخوان می­باشد، ولی با یافته­های تحقیق بشارت و همکاران (1387: 19) ناهمخوان است. از دلایل این ناهم­خوانی می­توان به تفاوت ابزارهای استفاده در پژوهش حاضر با تحقیق بشارت و همکاران (1387؛19) اشاره کرد، چرا که در پژوهش حاضر از پرسشنامۀ کمال­گرایی چند بُعدی (فراست و همکاران، 1991: 330) و پرسشنامۀ مهارت های مقابله ای ورزشی (لانگبوتوم و همکاران ،2010) استفاده شده است در حالی که بشارت و همکاران (1387: 19) از پرسشنامه­های مقیاس کمال گرایی مثبت و منفی (تریشور، 2012: 86) و مقیاس سبک­های مقابله­ای (بشارت، 1387: 19) استفاده کرده­اند.

از بین ابعاد کمال گرایی، انتظارات والدینی (26/0=β)، انتقادگری والدینی (15/0=β) پیش بینی کننده­های معنادار راهبردهای مقابله­ای بودند و با افزایش یک واحد انتظارات والدینی و انتقادگری والدینی به ترتیب 26/0 و 15/0 راهبرد مقابله ای افزایش یافت. این بدان مفهوم است که هر چه کمال گرایی منفی افزایش یابد، میزان استفاده از راهبردهای مقابله­ای نیز افزایش می­یاید. بنابراین می توان به مربیان و اولیای دانشجویان ورزشکار پیشنهاد کرد از طریق حمایت از ورزشکاران میزان استرس آنها را کاهش دهند. در تفسیر این یافته می­توان اذعان داشت که هر چه دانشجویان ورزشکار رفتارهایی را بروز دهند که برای اجتناب یا رهایی از پیامدهای منفی باشد و با تقویت منفی و ترس از شکست تحریک شوند (اسی و همکاران، 2015)، از راهبردهای مقابله­ای بیشتری استفاده می­کنند. بشارت و همکاران (1387: 14) در پژوهشی کمال گرایی و سبک های مقابله با تنیدگی را مورد بررسی قرار دادند و نشان دادند که کمال گرایی مثبت و منفی پیش­بین معنادار راهبردهای مقابله­ای بودند. این بخش از پژوهش با نتایج تحقیق بشارت و همکاران (1387: 18) ناهم­خوان است، زیرا در پژوهش حاضر فقط کمال گرایی منفی پیش­بین معنادار بوده است در حالی که در تحقیق بشارت و همکاران (1387: 18) کمال گرایی مثبت و منفی پیش­بین معنادار راهبردهای مقابله­ای بودند.

بین خودتعیینی با راهبرد مقابله ای رابطه مثبت معنی‌داری وجود داشت. همچنین، راهبرد مقابله ای با ابعاد خود تعیینی که عبارت اند از دلایل درونی، دلایل هماهنگ سازی، دلایل هویت پذیری، دلایل تنظیم اجتنابی و دلایل بیرونی اجتنابی رابطه مثبت معنی داری داشت. با توجه به این یافته می توان به مربیان تیم های ورزشی پیشنهاد کرد دانشجویان ورزشکار را از لحاظ درونی و بیرونی برای شرکت در ورزش آماده سازند تا برای ارضای نیازهای درونی و بیرونی از راهبردهای مقابله ای اثربخش تری جهت تغییر موقعیت و رفتار دیگران استفاده کنند. در تفسیر این یافته می­توان اذعان داشت که دلایل درونی، به درگیر شدن کامل در یک فعالیت برای لذت و رضایتی است که از انجام آن فعالیت ناشی می شود (مکینون[23] و همکاران،2012: 26). وقتی که فردی به شکل درونی برانگیخته می شود، در نبود پاداش یا محدودیت های بیرونی نیز آن رفتار (ورزشی) را انجام می­دهد (مکینون و همکاران،2012: 27). افراد به این دلیل ورزش می­کنند که ورزش را جالب و ارضا کننده می بینند یا از تلاش برای پیشرفت لذت می­برند و انگیزه درونی قابل توجهی نسبت به ورزش شان دارند. مکینون و همکاران اذعان می­دارند نیتومانی[24] (2012: 126) که انگیزش درونی از نیازهای روان­شناختی درونی مانند شایستگی و خود مختاری نشات می گیرد. بنابراین، انگیزش درونی یا همان دلایل درونی باعث می­شوند که افراد احساس شایستگی و تعیینی نسبت به شرکت در ورزش و رفتارهای ورزشی داشته باشند. از طرف دیگر، فرد در دلایل هماهنگ سازی، رفتار را به دلیل اینکه کاملاً با احساس خودش همخوانی دارد، انجام می‌دهد. هماهنگ سازی مشابه تنظیم درونی است؛ یعنی این­که رفتار بدون احساس اجبار (هم درونی و هم بیرونی) انجام می‌شود و بنابراین کاملاً خودتعیین است. این‌گونه نظم‎جویی با نظم‎جویی درونی فرق دارد؛ یعنی این­که رفتار هنوز به منظور دستیابی به نتایج تفکیک­پذیر انجام می‌شود تا این­که فقط برای رضایت درونی از انجام فعالیت باشد (اینگلدو، 2004: 575). دلایل هویت پذیری زمانی رخ می­دهد که افراد به یک رفتاری ارزش دهند یا آن را مهم تلقی و به طور ناخودآگاه اجرا کنند. هرچند که هویت پذیری به طور درونی تنظیم می­شود، اما فعالیت همچنان به دلایل بیرونی (مانند دستیابی به اهداف شخصی) اجرا می گردد. ورزشکارانی که به دلیل این که احساس می­کنند که انجام رفتارها موجب رشد و پیشرفت آن­ها می شود، در ورزش شرکت می کنند (اینگلدو، 2004: 579) دلایل تنظیم و دلایل بیرونی اجتنابی آنها نیز به این دلیل رخ می­دهد که وقتی از لحاظ بیرونی برانگیخته می‌شوند، رفتارهایی را به منظور کسب نتایج تفکیک­پذیر یا پاداش‌های بیرونی انجام می‌دهند. ورزشکارانی که به منظور دریافت جایزه از مربیان شان یا به دلیل تاکید والدین شان در ورزش شرکت می کنند به وسیله دلایل بیرونی برانگیخته می شوند. در این مورد، ورزش برای لذت بردن انجام نمی شود، بلکه برای دریافت پاداش (مانند جایزه) یا اجتناب از پیامدهای منفی (مانند انتقاد والدین) است (مکینون و همکاران،2012: 26). بنابراین، با در نظر گرفتن تمامی این تفسیرها می­توان اذعان داشت که ورزشکاران احتمالاً برای برآوردن این نیازهای درونی و بیرونی تلاش‌هایی برای کنترل و اداره کردن موقعیت‌های استرس زا از جمله تغییر موقعیت یا رفتار دیگران (مانند، والدین) و تلاش‌هایی برای بررسی مجدد نگرش‌ها و نیازهای خود انجام می­دهند. نیتومانی (2012: 92) در تحقیقی با عنوان «کمال­گرایی، انگیزش خودتعیینی و راهبردهای مقابله­ای در بین ورزشکاران بزرگسال» که بر روی 333 ورزشکاران یونانی انجام دادند به این نتیجه دست یافتند که بین استانداردهای شخصی از خرده مقیاس کمال­گرایی و خودپیروی و انگیزش کنترل شده رابطۀ مثبت معناداری وجود دارد. همچنین، انگیزش کنترل شده با راهبرد مقابله­ای ارتباط مثبت معنادار داشت. یافته­های این بخش از پژوهش با نتایج تحقیق نیتومانی( 2012: 126) هم­خوان است. از دلایل این هم­خوانی می­توان به تشابه ابزارهای استفاده شده در پژوهش­ها اشاره کرد.

طبق نتایج از بین ابعاد خود تعیینی، تنها بُعد دلایل بیرونی اجتنابی (20/0=β) پیش بینی کنندۀ معنی دار بود و به ازای افزایش یک واحد دلایل بیرونی اجتنابی، 20/0 راهبرد مقابله ای افزایش یافت. دلایل بیرونی اجتنابی به منظور کسب نتایج تفکیک­پذیر یا پاداش‌های بیرونی رخ می‌دهد. در این مورد، ورزش برای لذت بردن انجام نمی شود، بلکه برای دریافت پاداش (مانند جایزه) یا برای اجتناب از پیامدهای منفی (مانند انتقاد والدین) است (مکینون و همکاران،2012: 26)، بنابراین احتمالاً به دلیل تلاش ورزشکاران برای اجتناب از پیامدهای منفی میزان راهبردهای مقابله­ای یعنی تلاش آن­ها برای تغییر موقعیت یا رفتار دیگران افزایش می­یابد. یافته­های این بخش از پژوهش، تحقیقات هم­خوان و ناهم­خوان نداشت. با توجه به یافتۀ پژوهش حاضر مبنی بر قابلیت دلایل بیرونی در پیش بینی راهبردهای مقابله ای، به مربیان و اولیای دانشجویان ورزشکار پیشنهاد می شود که از طریق تشویق و اجتناب از پیامدهای منفی (مانند انتقاد والدین) میزان بکارگیری از راهبرد مقابله ای اثربخش را در دانشجویان افزایش دهند و استرس آنها را کنترل نمایند.

 

  • منابع

    • بشارت، محمد علی. (1387). «قابلیتاعتمادودرستیمقیاسکمال گراییمثبتومنفی». علوم روانشناختی. شمارۀ 8. ص: 12-21.
    • عبدلی، بهروز؛ رمضان­زاده، حسام و عابدان­زاده، رسول. (1392). «ارتباطبیننیمرخ­هایانگیزشیومراحلتغییررفتارتمرینیدردانشجویان». مطالعات روانشناسی ورزشی. شمارة 5، ص: 85-100.
    • فرمان بر، ربیع اله؛ نیکنامی، شمس الدین؛ حیدرنیا، علیرضا و حاجی زاده، ابراهیم. (1390). «تاثیر تلفیق الگوی مرحله های تغییر و تئوری خود تعیین کنندگی در ارتقا و تداوم رفتارهای ورزشی». مجله دانشگاه علوم پزشکی گیلان. دوره بیست ویکم شماره ٨٢ ، صفحات: 46-56.
    • نیک­بخش، رضا؛ میرزایی، عادل و جهان­سا، نسرین. (1393). «رابطۀ شخصیت و رفتارهای تمرینی ورزش؛ نظریۀ خودتعیین­کنندگی». فصلنامۀ روان­شناسی تحولی روان­شناسان ایرانی. شمارۀ 29، ص: 275-284.
      • Appleton, P. R., Hall, H. K., & Hill, A. P. (2009). Relationsbetween multidimensional perfectionism and burnout in junior-elite male athletes. Psychology of Sport and Exercise, 10: 457–465.
      • Asci, F., Lindwall, M., Altıntas, A., Gürsel, N. (2015). Gender differences in the relation of personality traits and self-presentation with physical activity. Science & Sports, 30:23-30.
      • Bartholomew, K. J., Ntoumanis, N., Ryan, R. M., Bosch, J. A., & Thogersen Ntoumani, C. (2011). Self-determination theory and diminished functioning: the role of interpersonal control and psychological need thwarting. Personality and Social Psychology Bulletin, 37:1459-1473.
      • Berlin, A. A., Kop, W. J., & Deuster, P. A. (2006). Depressive mood symptoms and fatigue after exercise withdrawal: The potential role of decreased fitness. Psychosomatic Medicine, 68(2): 224–230.
      • Burgan, D. (2010). Perfectionism and Self-Reported Health-Related Behaviors. Ball State University. PP: 98-123.
      • Caro, J. A., & Worthman, C. M. (2011). Changing family routines at kindergarten entry predict biomarkers of parental stress. International Journal of Behavioral Development, 35(5): 441–448.
      • Craciun, B., Dudau, D. (2014). The relation between perfectionism, perfectionistic self-presentation and coping strategies in medical employees. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 127: 509 – 513.
      • Edmund, J., Ntoumanis, N., & Duda, J. L. (2006a). A test of self-determination theoryin the exercise domain. Journal of Applied Social Psychology, 36: 2240-2265.
      • Frost, R.O., & Henderson, J. (1991). Perfectionism and reactions to athletic competition. Journal of Sport and Exercise Psychology, 13:323-335.
      • Gaudreau, P., & Antil, S. (2008). Athletes’ broad dimensions of dispositional perfectionism: examining changes in life satisfaction and the mediating role of sport-related motivation and coping. Journal of Sport & Exercise Psychology, 30: 356-382.
      • Hall, H. K., Kerr, A. W., Kozub, S. A., & Finnie, S. B. (2007). Motivational antecedents of obligatory exercise: the influence of achievement goals and multidimensional perfectionism. Psychology of Sport and Exercise, 8: 297-316.
      • Hill, A. P., Hall, H. K., Appleton, P. R., & Kozub, S. A. (2008). Perfectionism and burnout in junior elite soccer players: The mediating influence of unconditional self-acceptance. Psychology of Sport and Exercise, 9:630-644.
      • Ingledew, D. K., Markland, D., & Sheppard, K. E. (2004). Personality and self-determination of exercise behavior. Personality and Individual Differences, 36:1921-1932.
      • Longbottom, J.-L., Grove, J. R., & Dimmock, J. A. (2010). An examination of perfectionismtraits and physical activity motivation. Psychology of Sport and Exercise, 11: 574-581.
      • Longbottom, J. L., Grove, J. R., Dimmock, J. A. (2012). Trait perfectionism, self-determination, and self-presentation processes in relation to exercise behavior. Psychology of Sport and Exercise, 13: 224-235.
      • Mackinnon, S., Sherry, S. (2012). Perfectionistic self-presentation mediates the relationship between perfectionistic concerns and subjective well-being: A three-wave longitudinal study. Personality and Individual Differences 53: 22–28.
      • Miquelon, P., Vallarand, R. J., Grouzet, F. M. E., & Cardinal, G. (2005). Perfectionnismes, academic motivation, and psychological ajustement: an intégrative model. Personality and Social Psychology Bulletin, 31: 913-924.
      • Nitoumani, C. (2007). A Self-determination Theory Approach to the Study of Body Image Concerns, Self-presentation and Self-perceptions in a Sample of Aerobics Instructors. Journal of Health Psychology, 12(2):301–315.
      • Nitoumanis, N. (2012). A self-determination theory perspective on motivation in sport and physical education: current trends and possible future research directions. In G. Roberts, & D. Treasure (Eds.), Advances in motivation in sport and exercise. PP: 91-128.
      • Pelletier, L.G., Vallerand, R. J., Sarrazin, P. (2007). The revised six factor Sport Motivation Scale. Psychology of Sport and Exercise, 8: 621-615.
      • Pelletier, L.G., Rocchi, M.A., Vallerand, R. J., Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2013). Validation of the revised sport motivation scale (SMS-II). Psychology of Sport and Exercise 14: 329-341.
      • Treasure, D. (2012). Advances in Motivation in Sport and Exercise. 3rd Edition. HUMAN KINETICS
      • Williams, CH., Cropley, M. (2013). “The Relationship between Perfectionism and Preventive Health Behaviours: The Mediating Role of Self-Concealment”.  Personality and Social Psychology Bulletin, 46: 203-214.
      • Wilson, P. M., & Rodgers, W. M. (2007).Self-determination theory, exercise andwell-being. In M. S. Hagger, & N. L. D. Chatzisarantis (Eds.) Intrinsic motivation and self-determination in exercise and sport, PP: 101-112.
      • Wood, W., & Neal, D. T. (2007). A new look at habits and the habit-goal interface. Psychological Review, 114(4):843–863.