شناسایی و بررسی شیوه‌های بازاریابی و درآمدزایی هیئت‌های ورزشی استان مرکزی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، مدیریت ورزشی، پژوهشگاه تربیت ‌بدنی، تهران، ایران (نویسنده مسئول) E- mail: M_smaeili2006@yahoo.com

2 دکترای مدیریت ورزشی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده

هدف این تحقیق، شناسایی و بررسی شیوه­های بازاریابی و درآمد­زایی هیئت­های ورزشی استان مرکزی بوده است. از این­رو، در تحقیقی کاربردی و توصیفی- پیمایشی، جامعه آماری تحقیق شامل کلیه رؤسا و نائب رئیسان هیئت­های ورزشی استان مرکزی، مدیران و کارشناسان اداره کل و ادارات شهرستان به تعداد 118 نفر مورد توجه قرار گرفت. نمونه آماری با توجه به تعداد محدود و احتمال عدم بازگشت برخی پرسشنامه­ها به صورت تمام­شمار در نظر گرفته شد که در نهایت تعداد 84 پرسشنامه تکمیل شده مورد بررسی قرار گرفت. ابزار اندازه­گیری در این تحقیق، به دلیل فقدان پرسشنامة استاندارد، پرسشنامه محقق ساخته بود. اعتبار محتوایی ابزار اندازه­گیری توسط 12 نفر از استادان دانشگاه و متخصصان مورد تایید قرار گرفت و همچنین پایایی پرسشنامه با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ 88/0 گزارش شده است. به منظور تحلیل داده ها از آزمون های فریدمن، تی تک نمونه، خی دو و آزمون تحلیل عاملی اکتشافی با استفاده از نرم افزار اس­پی­اس­اس استفاده شد. نتایج نشان داد که روش های بازاریابی و جذب سرمایه در هیئت­های ورزشی استان مرکزی به 6 صورت شامل روش مبتنی بر ذینفعان، روش مبتنی بر رویداد، روش مبتنی بر محیط، روش مبتنی بر مجازی، روش مبتنی بر محصول و روش مبتنی بر کسب و کار بوده است. از نظر تقسیم­بندی شیوه­های بازاریابی و جذب سرمایه و رتبه­بندی آنها، راهکارهای مبتنی بر ذینفعان با میانگین رتبه 27/4 دارای بیشترین اهمیت و راهکارهای مبتنی بر کسب و کار با میانگین رتبه 53/2 کمترین اهمیت را داشته­اند.

کلیدواژه‌ها


شناسایی و بررسی شیوه­های بازاریابی و درآمدزایی هیئت­های ورزشی استان مرکزی

محسن اسمعیلی[1]

طهماسب شیروانی[2]

 

تاریخ دریافت مقاله: 25/2/1397

                                                                                 تاریخ پذیرش مقاله:31/4/1397

 

 

مقدمه

در عصر حاضر، ورزش به صنعتی بین­المللی و درآمدزا تبدیل شده است. ترکیب تاًثیر اقتصادی ورزش همراه با اهمیت اجتماعی و فرهنگی آن باعث شده که جایگاه ویژه­ای را در بین صنعت­های مختلف پییدا کند و در سال 2015 میلادی صنعت ورزش با ارزش 145 میلیارد دلار 3 درصد از فعالیت اقتصادی جهان را به خود اختصاص داده است (مانولی[3]، 2018). در عرصة تجارت جهانی، ورزش استثناست، زیرا مشتریانی دارد که در ازای تماشای ورزش و نه خرید یا مصرف آن پول پرداخت می­کنند. باشگاه­های حرفه­ای در سراسر جهان برای تأمین منابع و هزینه­های خود از روش های مختلفی همچون جذب حامیان جهت تبلیغ کالاهای تجاری، فروش بازیکن، فروش بلیت و محصولات ورزشی و ارائه خدمات جانبی استفاده می­کنند (رجبی و همکاران، 1391). ورزش به دلیل جذابیت‌های خاص و به دلیل سودمندی‌های همه جانبه آن یعنی سلامتی، تندرستی، هیجان، رقابت، مهارت، افتخار و سربلندی، قدرت، شهرت و ده‌ها محصول منحصر به فرد مشابه، در کنار محصولاتی چون لوازم و تجهیزات ورزشی، داروها، نوشابه‌ها، مکمل‌های غذایی، پوشاک و سایر محصولات ورزشی، توانسته است جایگاه بسیار محکم و گسترده‌ای را به عنوان یک صنعت ویژه و بی­همتا، میان مردم بیابد و به راحتی در بین صنایع، رتبه‌ اول را در کشورهای صنعتی پیشرفته دنیا مثل آمریکا و انگلستان کسب نماید (هاوکینز[4] و همکاران، 1385).  در سال 2015 صنعت ورزش و تفریحات در کشور انگلستان در مجموع 4 میلیون شغل ایجاد کرده و تقریبا 200 میلیارد پوند درآمد داشته است که سه درصد تولید ناخالص ملی اقتصاد انگلستان برآورد می شود. این در حالی است که 10 میلیارد پوند افزایش برای سال های 2017-2018 و 15-20 میلیارد پوند افزایش برای سال های 2019-2020 پیش بینی شده است؛ به طوری­که دولت های محلی از زیر فشار اقتصادی خارج شوند. پیش بینی می شود بعد از سال 2015 سرمایه های ورزشی به عنوان یک پیامد جای نرخ مشارکت را بگیرد (هایز[5]، 2015).

بی شک، یکی از حوزه­هایی عملکردی که در سال­های اخیر نقش پر رنگی در سازمان­های ورزشی به خود گرفته است، حوزه بازاریابی ورزشی است. بازاریابی، مبحث پیچیده­ای است و در این بین بازاریابی ورزشی به واسطه ویژگی­های منحصر­به فرد ورزش، پیچیده­تر می­باشد (اسمیت و استوارت[6]، 2015). حرکت رو به رشد بازاریابی ورزشی، اثرات ویژه‌ای در توسعه ورزش جهان داشته و توانسته گردش پولی عظیم، پتانسیل فوق‌العاده برای جذب شاغلین متعدد، جذب منابع مالی خارجی، جنبه‌های تبلیغاتی بسیار و فواید سیاسی، فرهنگی و اجتماعی گسترده‎ای را برای افراد ذینفع این صنعت فراهم آورد (شانک[7]، 2014). در فضای رقابتی امروز می‌توان گفت ارائه بهترین عملکرد در زمینه بازاریابی، به اساسی‌ترین دغدغه سازمان­های ورزشی مبدل شده است و سازمان­ها می‌کوشند تا با بهره‌گیری از تکنیک‌های مختلف، به عملکرد برتر دست یابند (فیض و زنگیان، 1392).  همچنین دستیابی به اهداف اقتصادی و کسب منابع مالی هرچه بیشتر جزو اهداف اساسی هر سازمانی از جمله سازمان­های ورزشی شناخته می شود. از این رو، این شاخص از دیرباز مورد توجه برنامه­ریزان سازما­ن­ها بوده است (جیسنبرگ[8]، 2014). از سویی، ضرورت تحقق اهداف اقتصادی هر سازمانی در گرو فراهم بودن سرمایه کافی به منظور تأمین منابع مالی مورد نیاز آن سازمان است. عاملی که اقتصاددانان آن­را موتور تولید، رشد و توسعه اقتصادی می­دانند (مرادی چالشتری و همکاران، 1395). امروزه سازمان های ورزشی از روش های مختلفی برای درآمدزایی استفاده می کنند که از جمله آن می توان به درآمدزایی در سطح کلان همچون حق پخش تلویزیونی، حامیان مالی و صحه گذاری، حق عضویت تماشاگران رویداد و حق انتقال بازیکنان و فروش آنها می باشد. همچنین وجوه دولتی، حق اسم، حامیان تجاری، برنامه های آموزشی و فروش کالاها بیان شده اند. در سطح پایین تر نیز شهریه عضویت و استفاده از اماکن، فروش غذا و نوشیدنی، فروش تجهیزات و لباس و سرمایه گذاری مطرح شده است (هون لی[9]، 2015). توجه به رویدادهای ورزشی و برگزاری منظم لیگ های ورزشی در رشته های مختلف با توجه به حضور هواداران و توجه رسانه ها و حامیان مالی از منابع مهم کسب درآمد سازمان های ورزشی است. جذابیت این کسب درآمد تا حدی است که برخی از صنایع بزرگ غیر ورزشی نیز وارد عرصه تیم داری و حضور در رویداد ها می شوند (کوتس[10]، 2012). سایت آماری استاتیستا[11] درآمد حاصل از بخش رویدادهای ورزشی را در سال 2018 بالغ بر بیش از ده میلیارد دلار آمریکا برآورد کرده است که پیش بینی می شود با نرخ رشد 1/8 درصد در سال های 2018 تا 2022 به مبلغی حدود 13774 میلیون دلار برسد (استاتیستا، 2018). امروزه برخی روش های کسب درآمد همچون روش های مبتنی بر محصول و کالاهای تجاری نه تنها موجب نیل به اهداف سازمان می شوند، بلکه تاثیر مثبتی بر روابط بین حاضرین و افراد ورزشی دارند که در واقع مشارکت فردی را در ورزش توسعه می دهد. (فکت[12] ، 2016).  در زمینه روش های بازاریابی و درآمدزایی در ورزش تحقیقاتی در داخل کشور و خارج کشور صورت گرفته است که در ادامه به آنها اشاره می­شود.

ترابی (1394) در تحقیقی به بررسی روش های نوین تأمین مالی باشگاه­های فوتبال در کشورهای توسعه یافته و بررسی تطبیقی آن با کشورهای در حال توسعه پرداخت. نتایج تحقیق نشان داد چگونگی تأمین مالی باشگاه­های فوتبال حرفه­ای لیگ برتر ایران با شیوه­های تأمین مالی باشگاه­های فوتبال انگلیس تفاوت آشکار دارد. بیشتر باشگاه­های فوتبال حرفه­ای ایران مبتنی بر کمک­های مستقیم دولت و سازمان­های صنعتی (56 درصد) بوده، اما باشگاه­های انگلیس خصوصی و از طریق حق پخش تلویزیونی (91 درصد)، درآمد روز مسابقه (91 درصد) و جریان نقد حاصل از تجارت (99 درصد) تأمین مالی می­شدند. یافته­های تحقیق رزم­آرا و همکاران (1394) با عنوان «ارزیابی روش های مؤثر بازاریابی ورزشی از دیدگاه مدیران ادارات تربیت بدنی استان کردستان» نشان داد استفاده از مطبوعات، تبلیغات، سیستم­های فناوری، حق پخش مسابقات، برگزاری مسابقات ورزشی، برگزاری همایش­ها و کارگاه­های آموزشی، خرید و فروش برای بازاریابی ورزشی روش هایی مناسب و تأثیرگذار بودند. قیامی­راد و همکاران (1386) در تحقیق خود با عنوان «مقایسه تطبیقی روش های درآمدزایی فدراسیون کاراته کشورهای ایران و ژاپن» به این نتیجه رسیدند که فدراسیون کاراته ایران از راه­های برگزاری دوره­های مربیگری، داوری، صدور احکام، اقدام به کسب درآمد می­کنند و کمتر از روش های بازاریابی بهره می­برند، درحالی که فدراسیون کاراته ژاپن با به کارگیری بازاریابان متخصص و واحد بازاریابی، به غیر از موارد یاد شده

 

از روش های چون تولید محصولات ورزشی کاراته، ارائه وسائل کمک آموزشی، برگزاری نمایشگاه­های فرهنگی ورزشی و چاپ تمبر و سکه اقدام به درآمدزایی می­کند.

محرم­زاده (1385) در تحقیقی به مقایسه شیوه­های بازاریابی ورزش دانشگاهی کشورهای ایران و ترکیه پرداخت. نتایج این تحقیق نشان داد که در کشور ترکیه در دانشگاه ها از فضاهای ورزشی و دانشگاهی استفاده­های چند منظوره می­شود و هزینه­های آن به حساب کلوپ ورزش فوتبال دانشگاهی واریز می­شود و نیز چاپ تمبرها و یادمان­های خاص بعد از برگزاری هر رویداد ورزشی در کشور ترکیه بازاریابی خدمات ورزشی را تسهیل می­کند. در کشور ترکیه نقل و انتقالات بازیکنان، صدور مربی، فروش بلیط، تبلیغات، ایجاد امکانات و تأسیسات ورزشی، شرط­بندی­ها و جذب حامیان مالی از جمله دیگر دستاوردهای رویدادهای ورزشی از جمله کانال­های بازاریابی است. از طرفی، کلوپ­های ورزشی که هر رشته ورزشی در دانشگا­ه­های ترکیه را آموزش می­دهند، برای تمام رشته­های ورزشی و به صورت غیرمتمرکز هم در داخل و هم در خارج دانشگاه وجود دارند. حال آنکه در دانشگاه­های ایران چنین وضعیتی نه تنها وجود ندارد، بلکه به صورت متمرکز و فقط در قالب اداره کل تربیت بدنی دانشگاه است که درآمدزایی هم ندارد و فقط در داخل دانشگاه فعالیت می­کند. اتقیا (1380) در پژوهشی که پیرامون شیوه­های مؤثر بازاریابی در ورزش انجام داد، ضمن معرفی بازاریابی و ویژگی­های بازاریابان مؤفق، به تاثیر عامل تبلیغات و حامیان مالی به عنوان یکی از مهم­ترین عوامل بازاریابی در ورزش اشاره کرد. دیسبوردز[13] (2011) در مقاله­ای به بررسی راه­های ایده­آل درآمدزایی در باشگاه­های ورزشی پرداخت. در این تحقیق، درآمدهای روز مسابقه، حق پخش تلویزیونی و فعالیت­های تجاری به عنوان بیشترین منابع درآمدی مطرح شده است که در کشورهای مختلف و باشگاه­های آنها متفاوت بوده است. ویکر[14] (2012) سازمان های ورزشی را به دو بخش سودآور و غیرسودآور تقسیم نموده و جذب منابع مالی دولتی را در سازمان های غیرسودآور حیاتی فرض نموده است. 

به لحاظ ساختاری در ورزش کشور هر فدراسیون ورزش ملی، مسئول اصلی در پیشبرد یک رشته و حصول اهداف ملی سازمانی و فدراسیونی به کمک آن رشته ورزشی است. یکی از ضروریات هر فدراسیون ورزشی (و به تبع آن هیئت ورزشی در استان­ها) در انجام وظایف و اجرای برنامه­ها و دستیابی به اهداف، وجود منابع مالی مناسب است. این مهم، بازاریابی را به عنوان یکی از روش های مهم در تعیین منابع مالی، شاخص نموده است. در بسیاری از فدراسیون­ها و به تبع آن در هیئت­ها بودجه تخصیصی وزارت ورزش، جوابگوی برنامه­های فدراسیون و هیئت­ها نیست و از سویی، برخی فدراسیون­ها در سیاست­گذاری وزارت ورزش، به درآمدزایی و خودکفایی در تامین منابع مالی ملزم شده­اند  (هنرور و غفوری، 1384). این مسائل و گسترش رویکرد صنعتی ورزش در برخی رشته­ها در سطح دنیا، زمینه در اولویت قرارگرفتن بازاریابی ورزشی در فدراسیو­ن­ها و هیئت­های ورزشی و بسیاری از نهادهای ورزشی را فراهم نموده است. از این­رو،  بازاریابی در فدراسیون­های و هیئت­های ورزشی روز به روز اهمیت بیشتری می­یابد. در واقع، هیئت ­های ورزشی و سازمان­های ورزشی باید مانند شرکت­های تجاری عمل کنند و  اگر درآمدزایی نداشته باشند، ادامة کار برایشان مشکل خواهد بود. فدراسیون­ها و هیئت­های ورزشی می­توانند در راستای افزایش درآمدزایی از تبلیغات، حامیان مالی، گردشگری ورزشی و رسانه های گروهی، به­ویژه تلویزیون برای تبدیل ورزش به علامتی تجاری به­عنوان عوامل بازاریابی ورزشی استفاده کنند (احسانی و همکاران، 1387). استان مرکزی با داشتن 12 شهرستان به مرکزیت شهر اراک از سابقه طولانی در ورزش کشور برخوردار می باشد. این استان با داشتن 50 هیئت ورزش در بخش آقایان و 43 هیئت در بخش بانوان دارای پتانسیل مناسبی در رشته های ورزشی است که از نتایج آن حضور برخی ورزشکاران استان در تیم­های مختلف ملی می­باشد. همچنین داشتن صنایع بزرگ از جمله نقاط قوت استان است. از طرف دیگر، منابع مالی و تامین هزینه هیئت­های ورزشی همواره از دغدغه­های مسئولان ورزش در استان و بخصوص مدیران هیئت­های ورزشی بوده است. بدون شک، اکتفا به بودجه­های دولتی با توجه به هزینه های بالای برگزاری مسابقات و فعالیت­های مختلف در هیئت­های ورزشی نمی­تواند پاسخگو باشد. از این­رو ضرورت دارد که هیئت­ها به دنبال روش های جدید بازاریابی و درآمدزایی باشند که شناخت این شیوه­ها مسئله­ای است که این تحقیق به دنبال پاسخ به آن می­باشد.

   با توجه به مطالب ذکر شده و با توجه به اهمیت ورزش در بسیاری از زمینه­های سلامتی، بهداشتی، اجتماعی و فرهنگی امروز، سرمایه­گذاری در این مقوله و نگاه اقتصادی به ورزش ضروری به نظر می­رسد. از این­رو، محققان این پژوهش قصد دارند شیوه­های بازاریابی و جذب سرمایه در هیئت­های ورزشی استان مرکزی را از دید مدیران هیئت­های ورزشی این استان و همچنین متخصصان مدیریت بازاریابی ورزشی مورد بررسی قرار دهند. عدم شفافیت روش های بازاریابی درآمدزایی هیئت­ها ضرورت انجام تحقیق را روشن می­سازد. بخصوص اینکه هنوز درباره این موضوع در استان تحقیقی به انجام نرسیده است و اطلاعات حاصله در این مورد ضعیف می­باشد. محققان امیدوار هستند که نتایج این تحقیق به برنامه­ریزان و تصمیم­گیران در اداره کل ورزش و جوانان استان مرکزی به­طور عام و هیئت­های ورزشی این استان به­طورخاص کمک کند تا بتوانند با ارائة راهکارهای مناسب و شیوه­های بازاریابی نوین موجب جلب و جذب هر چه بیشتر حامیان مالی در ورزش استان شوند و از این طریق به توسعة پایدار منطقه در تمام ابعاد اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و غیره کمک کنند. از این رو، این تحقیق به دنبال پاسخ به این سئوال است که روش های مورد استفاده هیئت­های ورزشی استان مرکزی در ارتباط بازاریابی و کسب درآمد چگونه است؟

روش شناسی پژوهش

این تحقیق از نظر هدف انجام تحقیق، کاربردی و از نظر جمع­­آوری داده­ها از نوع توصیفی - تحلیلی است. جامعه آماری تحقیق شامل کلیه اعضای هیئت رییسه هیئت­های ورزشی استان مرکزی (49 رئیس یا دبیر و 49 نایب رئیس) و مدیران و کارشناسان اداره کل و ادارات شهرستان 20 نفر بوده است (در مجموع 118 نفر). نمونه آماری با توجه به تعداد محدود و احتمال عدم بازگشت برخی پرسشنامه­ها به صورت تمام­شمار در نظر گرفته شد. بعد از توزیع پرسشنامه به صورت حضوری، تعداد 84 پرسشنامه به صورت تکمیل شده و 34 پرسشنامه مخدوش و ناقص بازگردانده شد که نرخ بازگشت 71 درصد را نشان می دهد. ابزار اندازه­گیری در این تحقیق- به دلیل فقدان پرسشنامة استاندارد- پرسشنامه محقق ساخته بود. برای تهیة پرسشنامه با مطالعة بیش از 30 مقاله، بررسی کتب مرتبط با بازاریابی ورزشی و پرسشنامه­های قبلی در زمینه روش های بازاریابی ورزشی و کسب درآمد و همچنین تجربه میدانی تیم تحقیق پرسشنامه­ای طراحی شد و با کمک 5 استاد صاحب­نظر در مقولة بازاریابی ورزشی در چند مرحله سؤالات بازنگری و اصلاح شد و به تأیید نهایی رسید. اعتبار محتوایی پرسشنامه توسط 12 نفر از استادان دانشگاه و متخصصان با ارائۀ نظرات و انجام اصلاحات در زمینه نگارش، تجانس سؤالات با اهداف تحقیق، تعداد سؤالات و پیشنهادات اصلاحی مورد بررسی و بعد از اعمال نظرات ایشان مورد تایید قرار گرفت. برای تعیین اعتبار پرسشنامه­ها از تکنیک آماری آلفای کرونباخ استفاده شد. از ضریب آلفای کرونباخ برای تعیین پایایی یک پرسشنامه یا آزمون با تاًکید بر همبستگی درونی  استفاده می گردد. به منظور بررسی پایایی پرسشنامه، پس از انجام یک مطالعه مقدماتی بین 30 نفر از اعضای نمونه و جمع‌آوری پاسخنامه‌‌های آن­ها، مبادرت به محاسبه واریانس جامعه به منظور تعیین ضریب آلفای کرونباخ گردید. پس از ورود داده‌ها به نرم­افزار SPSS22 ضریب آلفای کرونباخ برای پرسشنامه مورد استفاده به صورت زیر محاسبه ­گردید:

جدول 1: نتایج ضریب آلفای کرونباخ بر روی 30 نفر از اعضای منتخب

متغیر

مؤلفه

ضریب آلفای کرونباخ

تعداد گویه

ضریب کلی

 

 

روش های بازاریابی و درآمدزایی

 

ذینفعان

691/0

7

 

 

882/0

رویداد

804/0

6

محیط

841/0

7

مجازی

780/0

3

محصول

865/0

8

کسب و کار

885/0

7

 

مجموع

 

38

 

همان طور که نتایج جدول 1 نشان می­دهد بیشتر مولفه­ها دارای بار عاملی بالاتر از 7/0 و یا نزدیک به آن هستند که نشان از مناسب بودن پایایی مولفه­ها و پرسشنامه­ تحقیق دارد. برای تجزیه و تحلیل داده­ها از آمار توصیفی و استنباطی به شرح زیر استفاده ­گردید. به منظور سازمان دادن، خلاصه کردن، طبقه‌بندی نمرات خام و توصیف اندازه‌های نمونه از آمار توصیفی (فراوانی‌ها، میانگین‌ها، درصدها، انحراف استانداردها و رسم نمودارها و جداول) استفاده ­گردید. از آزمون کولموگراف اسمیرنف برای تعیین نرمال بودن داده­ها بهره گرفته شد. همچنین از آزمون های فریدمن برای رتبه‌بندی، تی تک گروهی، خی دو، تحلیل واریانس یکطرفه و آزمون تحلیل عاملی اکتشافی با استفاده از نرم افزار  SPSS22استفاده شد. در این تحقیق بجای فرضیه از سئوال استفاده شد. این پژوهش به دنبال پاسخ به این سئوالات بود:

  • آیا هیئت­های ورزشی استان مرکزی از انواع روش های بازاریابی استفاده می کنند؟
  • آیا میزان استفاده از روش های بازاریابی به لحاظ آماری معنی دار است؟
  • میزان اهمیت روش های بازاریابی چگونه است؟
  • مولفه های پرسشنامه روش های بازاریابی کدام اند؟
  • آیا انواع روش های بازاریابی تفاوت معنی داری با هم دارند؟    

یافته­های پژوهش

بررسی عوامل جمعیت­شناختی نمونه آماری نشان داد از مجموع 84 پرسشنامه برگشتی، 81 درصد مرد (123 نفر) و 19 درصد زن (28 نفر)، 1/32 مجرد و 9/67 متاهل و بیشترین رده سنی بین 50-31 سال (6/78 درصد) بودند. میانگین سابقه ورزشی نمونه آماری 92/14 سال و میانگین سابقه مدیریتی 32/7 سال بود. همچنین بررسی سطح تحصیلی شرکت­کنندگان نشان داد اکثریت نمونه آماری دارای مدرک کارشناسی (8/54 درصد) بودند.  در ادامه با استفاده از آمار استنباطی به تحلیل داده ها پرداخته شد. در جدول 2، پرسشنامه وضعیت موجود روش های بازاریابی و کسب درآمد  و تفاوت هر روش در گروه نمونه مورد بررسی قرار گرفت.

جدول2: تحلیل توصیفی و تفاوت معنی داری روش های بازاریابی و درآمدزایی

ردیف

گویه

بلی

خیر

مقدار کای دو

sig

فراوانی

درصد

فراوانی

درصد

1

حامیان ورزشی و اسپانسرها

47

56

37

44

190/1

275/0

2

دریافت ورودیه از باشگاه ها و ورزشکاران برای ورود به مسابقات

38

2/45

46

8/54

762/0

363/0

3

حق تبلیغات در اماکن ورزشی و اداری هیئت و در مسابقات

39

4/46

45

6/53

429/0

513/0

4

فروش مواد غذایی یا سایر محصولات از طرف هیئت در زمان مسابقات

7

3/8

77

7/91

33/58

000/0

5

حق پخش تلویزیونی مسابقات

19

6/22

65

4/77

190/25

000/0

6

بلیط فروشی روز مسابقه

3

6/3

81

4/96

429/72

000/0

7

درآمد حاصل از جرائم (کمیته انظباطی)

11

1/13

73

9/86

762/45

000/0

8

تورهای گردشگری ورزشی

19

6/22

65

4/77

190/25

000/0

9

امتیاز واگذاری برند هیئت برای درج روی کالاها و فروش

7

3/8

77

7/91

333/58

000/0

10

قرعه کشی و بخت آزمایی بلیط مسابقات

3

6/3

81

4/96

429/72

000/0

11

فروشگاه اینترنتی محصولات، تجهیزات و خدمات

2

4/2

82

6/97

190/76

000/0

12

ورود به عرصه های اقتصادی غیر مرتبط با رشته ورزشی هیئت

8

5/9

76

5/90

048/55

000/0

13

راه اندازی دفاتر مشاور ورزشی و خدمات حرفه ای

21

25

63

75

000/21

000/0

14

راه اندازی مجلات، روزنامه، هفته نامه و کتب تخصصی

18

4/21

66

6/78

429/27

000/0

15

ایجاد باشگاه مشتریان و کانون های هواداری

8

5/9

76

5/90

048/55

000/0

16

اجاره اماکن و سالن های ورزشی و واگذاری به بخش خصوصی

35

7/41

49

3/58

333/2

127/0

17

برگزاری همایش های علمی ورزشی

43

2/51

41

8/48

048/0

827/0

18

فروش نام سالن ها و اماکن

81

4/96

3

6/3

429/72

000/0

19

استفاده از تبلیغات محیطی

44

4/52

40

6/47

500/39

000/0

20

ایجاد واحدهای تولیدی یا توزیعی در رشته ورزشی

7

3/8

77

9/91

643/113

000/0

21

دریافت اعتبارات از اداره کل ورزش و جوانان

52

9/61

32

1/38

762/4

029/0

22

دریافت اعتبارات از فدراسیون های ورزشی مربوطه

48

1/57

36

9/42

714/1

190/0

23

دریافت اعتبارات از دفاتر نمایندگان مجلس

12

3/14

72

7/85

214/101

000/0

24

دریافت اعتبارات از استانداری، فرمانداری و سایر نهادها

15

9/17

69

2/82

214/89

000/0

25

استفاده از ورودی کلاسهای داوری و مربیگری

51

7/60

33

3/39

762/4

029/0

26

دریافت شهریه از ورزشکاران در کلاسهای آموزشی

49

3/58

35

7/41

071/43

000/0

27

اجاره کالاها و تجهیزات ورزشی

9

7/10

75

3/89

357/109

000/0

28

تهاتر و مبادله در انجام فعالیت های ورزشی با سازمان ها و شرکت های دیگر

32

1/38

52

9/61

000/42

000/0

29

صدور مربی و بازیکن

40

6/47

44

4/52

190/0

663/0

30

تاسیس فضاهای ورزشی جدید

19

6/22

65

4/77

190/25

000/0

31

شرط بندی های مجاز

7

3/8

77

7/91

786/118

000/0

32

جذب منابع از خیرین

29

5/34

55

5/65

500/46

000/0

33

اخذ وام از بانک ها و موسسات مالی

13

5/15

71

5/84

048/40

000/0

34

حق میزبانی بازی های ملی و منطقه ای

30

7/35

54

3/64

857/6

009/0

35

راه اندازی لیگ مجازی و استفاده از بازی های رایانه ای

13

5/15

71

5/84

048/41

000/0

36

استفاده از فرصت های تبلیغاتی مسکات و کارکتر هیئت یا رشته ورزشی

21

25

63

75

786/64

000/0

37

کسب منابع مالی از فضاهای اداری و آموزشی هیئت (مثل سالن کنفرانس و ...)

12

3/14

72

7/85

857/42

000/0

38

ورود به عرصه های تجاری مثل (رستوران ورزشی، ....)

5

6

79

94

190/65

000/0

 

با توجه به مقیاس اسمی گویه­ها در پرسشنامه روش های بازاریابی و جذب درآمد، برای بررسی میزان تفاوت فراوانی مشاهده شده و مورد انتظار در هر گویه و برازش گویه از آزمون کای دو استفاده شد که نتایج نشان می دهد تنها در هفت گویه (1،2،3،16،17،22،29) تفاوت معنی­داری بین کسانی که پاسخ بلی و خیر داده بودند وجود نداشت و در سایر گویه­ها این تفاوت معنی­دار بوده است (05/0>p)؛ یعنی در هیئت های ورزشی ابتدا وضع موجود استفاده از هر روش مورد سوال قرار گرفت و با توجه به نتایج به دست آمده اختلاف میزان استفاده از هر روش بررسی شد که به لحاظ استفاده از انواع روش های کسب درآمد تفاوت های معنی داری مشاهده  گردید.

پس از تبیین وضع موجود هیئت­های ورزشی از نظر روش های بازاریابی و درآمدزایی، به بررسی اهمیت هر یک از روش های پرسشنامه پرداخته شد که در جدول 3 آمده است. برای این کار از آزمون رتبه­بندی فریدمن استفاده شد.

 

جدول 3: نتایج آزمون فریدمن در مورد روش های مختلف بازاریابی و درآمدزایی

ردیف

گویه

میانگین رتبه

1

حامیان ورزشی و اسپانسرها

92/23

2

دریافت ورودیه از باشگاه ها و ورزشکاران برای ورود به مسابقات

08/19

3

حق تبلیغات در اماکن ورزشی و اداری هیئت و در مسابقات

90/24

4

فروش مواد غذایی یا سایر محصولات از طرف هیئت در زمان مسابقات

70/17

5

حق پخش تلویزیونی مسابقات

39/25

6

بلیط فروشی روز مسابقه

45/19

7

درآمد حاصل از جرائم (کمیته انظباطی)

79/14

8

تورهای گردشگری ورزشی

99/19

9

امتیاز واگذاری برند هیئت برای درج روی کالاها و فروش

03/20

10

قرعه کشی و بخت آزمایی بلیط مسابقات

21/18

11

فروشگاه اینترنتی محصولات، تجهیزات و خدمات

39/18

12

ورود به عرصه های اقتصادی غیر مرتبط با رشته ورزشی هیئت

10/19

13

راه اندازی دفاتر مشاور ورزشی و خدمات حرفه ای

61/20

14

راه اندازی مجلات، روزنامه، هفته نامه و کتب تخصصی

08/20

15

ایجاد باشگاه مشتریان و کانون های هواداری

26/20

16

اجاره اماکن و سالن های ورزشی و واگذاری به بخش خصوصی

93/22

17

برگزاری همایش های علمی ورزشی

52/22

18

فروش نام سالن ها و اماکن

90/17

19

استفاده از تبلیغات محیطی

63/21

20

ایجاد واحدهای تولیدی یا توزیعی در رشته ورزشی

33/18

21

دریافت اعتبارات از اداره کل ورزش و جوانان

23/23

22

دریافت اعتبارات از فدراسیون های ورزشی مربوطه

95/21

23

دریافت اعتبارات از دفاتر نمایندگان مجلس

36/21

24

دریافت اعتبارات از استانداری، فرمانداری و سایر نهادها

70/19

25

استفاده از ورودی کلاس های داوری و مربیگری

60/20

26

دریافت شهریه از ورزشکاران در کلاس های آموزشی

39/17

27

اجاره کالاها و تجهیزات ورزشی

22/17

28

تهاتر و مبادله در انجام فعالیت های ورزشی با سازمان ها و شرکت های دیگر

25/18

29

صدور مربی و بازیکن

50/20

30

تاسیس فضاهای ورزشی جدید

57/18

31

شرط بندی های مجاز

48/13

32

جذب منابع از خیرین

99/18

33

اخذ وام از بانک ها و موسسات مالی

66/18

34

حق میزبانی بازی های ملی و منطقه ای

98/19

35

راه اندازی لیگ مجازی و استفاده از بازیهای رایانه ای

80/16

36

استفاده از فرصت های تبلیغاتی مسکات و کارکتر هیئت یا رشته ورزشی

41/16

37

کسب منابع مالی از فضاهای اداری و آموزشی هیئت (مثل سالن کنفرانس و ...)

25/16

38

ورود به عرصه های تجاری مثل (رستوران ورزشی، ....)

46/16

تعداد=84  کای اسکوئر=749/233    درجه آزادی=37    سطح معنی داری= 000/0

نتایج نشان داد گویه­های شماره 5، 3، 1، 21 و 16 به ترتیب دارای بیشترین اهمیت و گویه­های 31، 7، 37، 36 و 38 کمترین اهمیت را دارا می باشند.

با توجه به تعدد راه­های بازاریابی و جذب سرمایه تیم تحقیق تصمیم گرفت انواع راه­ها را در قالب چند مؤلفه اصلی تقسیم­بندی نماید. بدین منظور با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی و نظر کارشناسی تیم تحقیق شش عامل اصلی مستخرج گردید. همچنین مقدار ضریب کایزر مایر بیش از 5/0 و سطح معنی­داری کمتر از سطح 05/0 بوده است که نشان از کفایت داده­ها دارد. نتایج به دست آمده در جدول 4 قابل رویت می­باشد:

جدول 4: نتایج تحلیل عاملی اکتشافی پرسشنامه روش های بازاریابی

سئوال

گویه

ذینفعان

رویداد

محیط

مجازی

محصول

کسب و کار

1

حامیان ورزشی و اسپانسرها

635/0

 

 

 

 

 

21

دریافت اعتبارات از اداره کل ورزش و جوانان

724/0

 

 

 

 

 

22

دریافت اعتبارات از فدراسیون های ورزشی مربوطه

711/0

 

 

 

 

 

23

دریافت اعتبارات از دفاتر نمایندگان مجلس

658/0

 

 

 

 

 

24

دریافت اعتبارات از استانداری، فرمانداری و سایر نهادها

679/0

 

 

 

 

 

32

جذب منابع از خیرین

511/0

 

 

 

 

 

33

اخذ وام از بانک ها و موسسات مالی

787/0

 

 

 

 

 

2

دریافت ورودیه از باشگاه ها و ورزشکاران برای ورود به مسابقات

 

682/0

 

 

 

 

10

قرعه کشی و بخت آزمایی بلیط مسابقات

 

852/0

 

 

 

 

34

حق میزبانی بازی های ملی و منطقه ای

 

767/0

 

 

 

 

4

فروش مواد غذایی یا سایر محصولات از طرف هیئت در زمان مسابقات

 

697/0

 

 

 

 

5

حق پخش تلویزیونی مسابقات

 

658/0

 

 

 

 

6

بلیط فروشی روز مسابقه

 

656/0

 

 

 

 

3

حق تبلیغات در اماکن ورزشی و اداری هیئت و در مسابقات

 

 

509/0

 

 

 

16

اجاره اماکن و سالن های ورزشی و واگذاری به بخش خصوصی

 

 

684/0

 

 

 

18

فروش نام سالن ها و اماکن

 

 

508/0

 

 

 

19

استفاده از تبلیغات محیطی

 

 

727/0

 

 

 

30

تاسیس فضاهای ورزشی جدید

 

 

532/0

 

 

 

36

استفاده از فرصت های تبلیغاتی مسکات و کارکتر هیئت یا رشته ورزشی

 

 

670/0

 

 

 

37

کسب منابع مالی از فضاهای اداری و آموزشی هیئت (مثل سالن کنفرانس و ...)

 

 

698/0

 

 

 

11

فروشگاه اینترنتی محصولات، تجهیزات و خدمات

 

 

 

790/0

 

 

15

ایجاد باشگاه مشتریان و کانون های هواداری

 

 

 

593/0

 

 

35

راه اندازی لیگ مجازی و استفاده از بازیهای رایانه ای

 

 

 

738/0

 

 

7

درآمد حاصل از جرائم (کمیته انظباطی)

 

 

 

 

774/0

 

8

تورهای گردشگری ورزشی

 

 

 

 

670/0

 

9

امتیاز واگذاری برند هیئت برای درج روی کالاها و فروش

 

 

 

 

696/.

 

13

راه اندازی دفاتر مشاور ورزشی و خدمات حرفه ای

 

 

 

 

690/0

 

14

راه اندازی مجلات، روزنامه، هفته نامه و کتب تخصصی

 

 

 

 

676/0

 

17

برگزاری همایش های علمی ورزشی

 

 

 

 

758/0

 

25

استفاده از ورودی کلاسهای داوری و مربیگری

 

 

 

 

710/0

 

26

دریافت شهریه از ورزشکاران در کلاس­های آموزشی

 

 

 

 

683/0

 

29

صدور مربی و بازیکن

 

 

 

 

516/0

 

12

ورود به عرصه های اقتصادی غیر مرتبط با رشته ورزشی هیئت

 

 

 

 

 

835/0

20

ایجاد واحدهای تولیدی یا توزیعی در رشته ورزشی

 

 

 

 

 

538/0

27

اجاره کالاها و تجهیزات ورزشی

 

 

 

 

 

536/0

28

تهاتر و مبادله در انجام فعالیت­های ورزشی با سازمانها و شرکتهای دیگر

 

 

 

 

 

594/0

31

شرط بندی های مجاز

 

 

 

 

 

566/0

38

ورود به عرصه های تجاری مثل (رستوران ورزشی، ....)

 

 

 

 

 

560/0

کایزر مایر اولکین= 662/0   آزمون کرویت بارتلت= 597/3721      درجه آزادی= 703  سطح معنی داری= 001/0

 

 

نتایج بیانگر آن بود که تمامی گویه­ها دارای بار عاملی بیشتر از شاخص 5/0 بوده اند و هیچ کدام از گویه­ها حذف نشدند. بدین ترتیب، شش عامل با عناوین ذینفعان، رویداد، محیط، مجازی، محصول و کسب و کار مستخرج شدند. برای رتبه­بندی این عوامل نیز از آزمون فریدمن استفاده شد که نتایج در شکل 1 قابل مشاهده است:

 

                        شکل 1: نتایج آزمون فریدمن عوامل مستخرج روش های بازاریابی و جذب درآمد

 

نتایج بیانگر آن بود که به ترتیب روش های مبتنی بر ذینفعان، مبتنی بر رویداد، مبتنی بر محصول، میتنی بر محیط، مجازی و روش مبتنی بر کسب و کار اهمیت بیشتری داشتند.

با توجه به اطلاعات حاصل شده تیم تحقیق بر آن شد تا تفاوت میانگین هر یک روش ها را بسنجد. بنابراین با توجه به وجود یک گروه و چندین روش بازاریابی، از روش آزمون تحلیل واریانس یکطرفه با اندازه گیری مکرر استفاده شد- نتایج در بخش ذیل قابل مشاهده می­شود.

برای این­کار ابتدا از آزمون کرویت ماخلی استفاده شد. این آزمون پیش فرض استفاده از آزمون اثرات درون گروهی است که با توجه به عدد آزمون ماخلی (255/0) و سطح معنی داری کمتر از 05/0 مقدمات انجام آزمون برقرار می باشد. با توجه به سطح معنی داری کمتر از 05/0 از اعداد طبقه Greenhouse-Geisser در جدول آزمون کرویت ماخلی استفاده شد که به علت محدودیت تعداد جداول، در مقاله ذکر نشده است. پس از آزمون ماخلی به بررسی اثرات درون گروهی پرداخته شد که نتایج نشان دهنده تفاوت معنی­داری در انواع روش های بازاریابی در هیئت­های ورزشی بود. برای مشخص نمودن اینکه کدام گروه ها به لحاظ میانگین با هم تفاوت معنی داری دارند، از مقایسات زوجی بهره برده شد که با توجه به محدودیت حجم مقاله در ادامه نتایج مقایسات زوجی درون گروهی بین روش های بازاریابی مشاهده می­شود.

جدول 5: مقایسات زوجی روش های بازاریابی

عامل

عامل ها

تفاوت میانگین

خطای استاندارد

سطح معنی داری

فاصله اطمینان

حد پایین

حد بالا

ذینفعان

محیط

243/0

087/0

099/0

021/0-

507/0

رویداد

270/0

094/0

076/0

013/0-

554/0

مجازی

459/0

124/0

006/0

084/0

833/0

محصول

216/0

093/0

340/0

065/0-

496/0

کسب و کار

594/0

096/0

000/0

302/0

885/0

محیط

ذینفعان

243/0-

087/0

099/0

507/0-

021/0

رویداد

027/0

057/0

000/1

145/0-

199/0

مجازی

215/0

093/0

348/0

066/0-

497/0

محصول

028/0-

051/0

000/1

182/0-

126/0

کسب و کار

350/0

069/0

000/0

141/0

559/0

رویداد

ذینفعان

270/0-

094/0

076/0

554/0-

013/0

محیط

027/0-

057/0

000/1

199/0-

145/0

مجازی

188/0

073/0

178/0

033/0-

410/0

محصول

055/0-

064/0

000/1

247/0-

138/0

کسب و کار

323/0

060/0

000/0

142/0

505/0

مجازی

ذینفعان

459/0-

124/0

006/0

883/0-

084/0-

محیط

215/0-

093/0

348/0

497/0-

066/0

رویداد

188/0-

073/0

178/0

410/0-

033/0

محصول

243/0-

092/0

151/0

522/0-

036/0

کسب و کار

135/0

070/0

868/0

077/0-

347/0

محصول

ذینفعان

216/0-

093/0

093/0

093/0

065/0

محیط

028/0

051/0

051/0

051/0

182/0

رویداد

055/0

064/0

064/0

064/0

247/0

مجازی

243/0

092/0

092/0

092/0

522/0

کسب و کار

378/0

067/0

067/0

067/0

580/0

کسب و کار

ذینفعان

594/0-

096/0

096/0

096/0

302/0-

محیط

350/0-

069/0

069/0

069/0

141/0-

رویداد

323/0-

060/0

060/0

060/0

142/0-

مجازی

135/0-

070/0

070/0

070/0

077/0

محصول

378/0-

067/0

067/0

067/0

176/0-

 

مقایسات زوجی بین روش های بازاریابی بیانگر آن بود که در سطح 95 درصد اطمینان بین روش مبتنی بر ذینفعان با روش های مجازی و روش مبتنی بر کسب و کار تفاوت معنی داری مشاهده می شود. همچنین بین روش های میتنی بر محیط با کسب و کار و روش مبتنی بر رویداد با کسب و کار تفاوت معنی داری مشاهده گردید.

بحث و نتیجه­گیری

  تحلیلی بر نتایج توصیفی نشان داد بیشتر نمونه­ها متاهل  و در دامنه سنی محدوده میانسالی بودند. در اکثر هیئت­های ورزشی نایب رییس بانوان حضور داشته که تعدادی در طرح مشارکت داشتند. نمونه­ها دارای تحصیلات قابل قبولی بوده­اند. این موضوع نشان دهنده حضور افراد تحصیلکرده و علمی در بدنه ورزش استان مرکزی می باشد که می تواند در آینده با تلفیق مناسب علم و عمل منجر به پیشرفت بهتر ورزش استان شود.

  از نظر روش های درآمدزایی و با توجه به تعدد روش ها از طریق آزمون تحلیل اکتشافی به دسته­بندی روش ها پرداخته شد. در زمینه این مولفه­ها هم بررسی وضع موجود و هم میزان اهمیتی که هر یک از روش ها دارد مورد توجه قرار گرفت.

مهمترین روش جذب درآمد از نظر نمونه­ها روش های مبتنی بر ذینفعان بود. ذینفعان مجموعه افراد یا سازمان­هایی هستند که می­توانند در درآمدزایی هیئت سهیم باشند. در این تحقیق حامیان ورزشی به عنوان یکی از ذینفعان مطرح شده است. استان مرکزی به عنوان یکی از استان­های صنعتی کشور محسوب  می شود. این موضوع می تواند به عنوان فرصتی در حوزه ورزش به شمار آید، اگر تعامل مناسبی بین ورزش و صنعت به وجود آید. از نظر وضع موجود نتایج نشان می­دهد تفاوت معنی­داری در پاسخ نمونه­ها وجود نداشته است؛ یعنی برخی هیئت­ها توانسته بودند از حامیان مالی استفاده نمایند و برخی قادر به این کار نبودند. 56 درصد نمونه­ها از دریافت کمک­های مالی از حامیان یاد کردند. این روش از نظر هیئت­ها به عنوان یکی از مهمترین روش ها بوده است. این موضوع در اهمیت آن برای تامین سرمایه در تحقیقات مختلفی همچون الهی (1388)، ترابی (1394)، پارامیو و همکاران (2008) و  دتز (2013) اشاره شده است. کسب درآمد در حدود 40 درصد حاصل از حامیان مالی در تحقیقات بیان شده است ( الهی، 1388).

   دریافت اعتبارات از فدراسیون­های ورزشی و اداره کل ورزش و جوانان، از دیگر منابع تامین مالی بود. در مورد منابع مالی اداره کل ورزش و جوانان استان تفاوت معنی­داری از نظر نمونه­ها وجود داشته، در حالی که از طریق فدراسیون­ها مشهود نبوده است؛ این بدان معنی است که برخی هیئت­ها از منابع اداره کل استفاده کرده و برخی دریافتی مناسبی نداشته­اند. البته اختصاص بودجه­ها بستگی به عوامل مختلفی از جمله عملکرد هیئت­های ورزشی دارد. دریافت اعتبارات از دفاتر نمایندگان مجلس، یا استانداری و فرمانداری و سازمان­های تابعه به شکل مستقیم نیز از دیگر منابه تامین مالی از راه ذینفعان بوده است که در همه آنها بین پاسخ نمونه­ها تفاوت معنی­داری وجود داشته است؛ یعنی برخی هیئت­ها که تعداد آنها اندک بوده (میانگین 15 درصد) توانستند از این منابع استفاده نمایند.

  جذب منابع از خیرین و دریافت وام­های بانکی هم از نظر وضع موجود چندان مطلوب نبوده­اند. البته حدود 35  درصد هیئت­ها از کمک خیرین استفاده کرده­اند- هر چند تفاوت معنی­داری بین استفاده کنندگان و محرومان از این کمک­ها وجود داشته باشد؛ یعنی فقط چند هیئت ورزشی توانسته اند علاقه خیرین را برای کمک جلب کنند که معمولا رشته هایی می باشند که برای خیرین شناخته شده تر هستند. همچون فوتبال، کشتی و والیبال. حدود 65 درصد هیئت های ورزشی از این موضوع بی بهره مانده اند. توجیه خیرین برای ورود به عرصه ورزشی از جمله مسائلی است که باید مورد توجه قرار گیرد. همچنین تسهیلات با سودهای بالا باعث می­شود که هیئت­ها چندان رغبتی برای استفاده از وام­های بانکی نداشته باشند، مگر اینکه سودآوری فعالیت­های هیئت ضمانتی برای دریافت تسهیلات بانکی باشد. وارموس (2015) به فعالیت­های مشارکتی با دیگر سازمان­ها در نهادهای ورزشی به عنوان یکی از راه­های جذب درآمد اشاره نموده است. تمایل کم موسسات مالی و بانک­ها احتمالا به دلیل سود کمتر فعالیت های ورزشی به نسبت سایر فعالیت­های تجاری می­باشد. همچنین ایزدی (1383) و سیدعامری (1388) به عدم پرداخت تسهیلات به فعالیت­های ورزشی سازمان­های ورزشی اشاره نموده اند.

  روش های درآمدزایی مبتنی بر رویداد، از دیگر قسمت­های تعریف شده در این تحقیق بوده است. برگزاری رویدادهای ورزشی یکی از وظایف هیئت­های ورزشی می باشد که می تواند در سطوح مختلف شهرستانی یا استانی  و یا حتی میزبانی مسابقات کشوری یا لیگ انجام شود. درآمدهای مرتبط با این رویدادها می­تواند یکی از منابع روش های درآمدزایی باشد. به عنوان مثال، دریافت ورودی مسابقات یکی از روش ها می­باشد. البته بسته به رشته ورزشی نوع مسابقات می­تواند متفاوت باشد. در این تحقیق از این نظر تفاوت محسوسی بین هیئت­هایی که از این روش استفاده نموده­اند با هیئت­هایی که استفاده نکرده اند، وجود نداشته است. شاید درآمدهای حاصل از این روش خیلی چشم­گیر نباشد، ولی با توجه به هزینه­های برگزاری مسابقات معمولا در بیشتر هیئت­ها مورد توجه قرار می­گیرد. این روش به­ویژه در هیئت­های شهرستانی که ممکن است سایر روش های درآمدزایی کمتر مورد استفاده قرار گیرد، شیوع بیشتری دارد. درآمدهای روز مسابقه نیز مربوط به این قسمت می شود که می­تواند شامل بلیط فروشی روز مسابقه، قرعه­کشی و بخت­آزمایی که البته با توجه به مسائل شرعی و دینی بجز برخی رشته­ها همچون اسب دوانی و سوارکاری در رشته­های دیگر به شکل رسمی شایع نمی­باشد. حق میزبانی نیز می­تواند در پذیرش میزبانی مسابقات مختلف به عنوان منبع کسب درآمد لحاظ شود. معمولا فدراسیون­ها به هیئت استانی که میزبانی مسابقات را قبول می­کنند کمک­های مالی خواهد داشت. همچنین ممکن است هیئت میزبانی مسابقات ارگان­ها و نهادهای مختلف را به عهده گیرد و مبالغی را دریافت نماید. حق پخش رسانه­ای و تلویزیونی مسابقات هم در این گروه دسته­بندی شده است. البته در کشور ما حتی در سطح ملی هم حق پخش رسانه­ای هنوز معمول نشده است. این موضوع در مورد حق موبایل نیز صدق می کند. هانسن (1998) به موضوع بلیط فروشی به­عنوان یکی از راه­های مهم درآمدزایی اشاره نموده است. راهکارهای مختلف فروش بلیط نیز از مسائلی است که نیاز به مهارت دارد و هیئت ها باید در این زمینه تمهیدات لازم را در نظر داشته باشند. نتایج تحقیق در بخش پخش رسانه­ای با یافته­های دیسبوردز (2011) و کوکس (2012)  همخوانی نداشت. وی بیان نمود بیشترین درآمد باشگاه­های ورزشی مربوط به حق پخش رسانه­ای می­باشد. نتایج نشان داد بجز حق ورودی مسابقات، در سایر راهکارها و روش ها تفاوت معنی­داری در هیئت­ها به لحاظ استفاده مشاهده شد. در بیشتر هیئت­ها چنین روش هایی برای درآمدزایی استفاده نشده است.

  راهکارهای مبتنی بر محصول، سومین گروه از روش های مهم درآمدزایی از دیدگاه هیئت­های ورزشی استان بوده است. محصولات می تواند شامل خدمات و کالاها باشد. برخی از هیئت­ها در بخش کالا نیز فعالیت دارند و با تولید یا فروش کالا کسب درآمد می نمایند. درج آرم و نام هیئت نیز در برخی کالاها می­تواند مورد استفاده قرار گیرد، ولی بیشتر درآمد هیئت­ها در این بخش مربوط به حوزه خدمات می باشد. در این بین برگزاری تورهای ورزشی گردشگری در برخی هیئت­ها انجام می­شود. در این بخش بیشتر هیئت­هایی همچون کوهنوردی و همگانی فعالیت دارند. راه اندازی مجله یا هفته نامه و امثال آن و همچنین دفاتر مشاوره ورزشی از دیگر خدمات هیئت­ها می­تواند باشد. برگزاری سمینارهای سخنرانی و یا همایش­های علمی ورزشی و دادن گواهینامه حضور و مشارکت به شرکت کنندگان از دیگر راهکارهای قابل استفاده می­باشد. به طور کلی یکی از حوزه­های اصلی درآمدزایی در هیئت­های ورزشی موضوعات آموزشی است. برگزاری کلاس­های داوری و مربیگری و دریافت ورودی دوره­ها از عوامل مهم درآمدزایی در این بخش است. همچنین شهریه ورودی در کلاس­های آموزشی هیئت جزو راهکارهای مهم می باشد. صدور مربی و بازیکن نیز از خدمات هیئت می­باشد. در این بخش تخصص نیروی انسانی به عنوان محصول قلمداد می شود. محرم زاده (1385) به روش صدور مربی در ورزش دانشگاهی ترکیه اشاره کرده است. رزم آرا (1394) برگزاری همایش­های ورزشی را از جمله منابع درآمدی ادارات تربیت بدنی بر شمرده است. ویکر (2012) به حق خدمات در باشگاه­های ورزشی غیرانتفاعی کشور آلمان اشاره نموده است. از جمله دیگر منابع کسب درآمد در هیئت­ها درآمد حاصل از صدور احکام مربوط به جرائم کمیته انضباطی می باشد. که می­تواند به عنوان بخش خدماتی هیئت بر شمرده شود.

  رویکردهای کسب درآمد مبتنی بر محیط از دیگر گروه­های شناسایی شده در تحقیق است. بررسی نشان می­دهد بیشتر هیئت­های ورزشی در استان دارای سالن یا اماکن ورزشی می­باشند. این اماکن معمولا در مرکز استان یا شهرستان­ها قرار دارند. از رایج­ترین روش های درآمدزایی اجاره اماکن و سالن­های ورزشی می­باشد. معمولا هیئت­های ورزشی ساعت­های خارج از کلاس­های آموزشی خود را جهت درآمدزایی به اجاره می­دهند. همچنین امکان انجام تبلیغات محیطی از این طریق امکان­پذیر می­شود. همچنین فضاها ممکن است شامل فضاهای اداری و آموزشی هیئت نیز شود. تاسیس فضاهای ورزشی جدید و فرصت های تبلیغی متنوعی همچون مسکات و کاراکتر هیئت از جمله راهکارها می­شود. گیجسنبرگ (2013) بیان نمود شرکت­های مختلف، محیط ورزشی را به عنوان یکی از راه­های سریع برای رسیدن به هواداران تیم ها می داند. همچنین پیون (2012) بیان نمود تبلیغات از طریق ورزش می تواند تاثیر ماندگارتری از تبلیغات از طریق تلویزیون و تبلیغات آنلاین داشته باشد. محرم­زاده (1395) به موضوع اجاره و تاسیس اماکن ورزشی در ورزش دانشگاهی ترکیه اشاره داشته است. رزم­آرا (1394) به موضوع استفاده از تبلیغات به عنوان یک راه کسب درآمد در ورزش اشاره داشته است که همسو با یافته­ها می باشد.

  روش های مجازی پنجمین گروه از روش های کسب درآمد بود. این نوع از درآمدزایی مبتنی بر فضای مجازی و عموماً اینترنت می­باشد. داشتن مهارت در حوزه فضای مجازی به وسیله نیرو انسانی یا واگذاری این بخش به شرکت­ها یا افراد بیرونی می­تواند مورد توجه قرار گیرد. برخی از شرکت­ها محصولات خود را به شکل اینترنتی هم به فروش می­رسانند که موجب سهولت دسترسی و فروش به مخاطب می شود. داشتن سایت اینترنتی یکی از الزامات این نوع فعالیت­ها می­باشد. یکی از مسائلی که هم اکنون در ورزش بسیار شایع می­باشد، ایجاد کانون­های هواداری و باشگاه مشتریان می­باشد که سازمان­های ورزشی سعی می­کنند با استفاده از عامل علاقه مخاطبان به ورزش از آن در راستای اهداف خود استفاده نمایند. داشتن اطلاعات در دنیای کنونی به عنوان یک سرمایه محسوب می شود. البته به شرطی که بتوان از این سرمایه به شکل مناسبی استفاده نمود. نکته ای که هم اکنون در ورزش استان قابل توجه است، عدم وجود هیچ یک از روش های مطرح شده در این گروه می­باشد. تقریبا هیچ یک از هیئت­ها به سمت این نوع از روش های درآمدزایی نرفته است. به عنوان نمونه، برگزاری لیگ­های مجازی هم اکنون در برخی از باشگاه­های خارجی شایع شده است که با توجه به علاقه قشر نوجوان و جوان به بازی های رایانه­ای می­تواند طرفداران خود را داشته باشد. استفاده مناسب از این زیرساخت­ها می­تواند بر روی درآمدزایی از طرق دیگر نیز تاثیر بگذارد. به عنوان مثال، بلیط فروشی، قرعه کشی و حتی کرایه سالن می­تواند از طریق مجازی انجام شود که با توجه به سهولت دسترسی مشتری امکان افزایش درآمدزایی را به همراه خواهد داشت.  

   گروه آخر از روش های درآمدزایی مربوط به آن چیزی است که به عنوان کسب و کار یاد می شود. بی شک امروزه هیئت­های ورزشی باید طوری برنامه­ریزی کنند که بتوانند با توجه به ماهیت غیردولتی خود از منابع دولتی رها و قادر باشند بدون وابستگی به منابع دولتی امور خود را پیش ببرند. ورود به عرصه­های اقتصادی در ارتباط با رشته ورزشی و یا حتی غیرمرتبط با رشته ورزشی می تواند در دستور کار هیئت­ها قرار بگیرد. بعضی از هیئت­ها می­توانند در حوزه های تولیدی یا توزیعی محصولات مرتبط با رشته ورزشی فعالیت نمایند. اگر این موضوع برای هیئتی قابل توجیه باشد می­تواند با برنامه­ریزی مناسب موجب کاهش هزینه­های تولید شود.     

   اجاره کالاها و تجهیزات نیز از جمله راهکارهای درآمدزایی می باشد. برخی از تجهیزات در رشته­های ورزشی گران­قیمت بوده و معمولاً صرفه اقتصادی برای خریداران ندارد که می توان با اجاره آنها به افراد علاقه­مند از مزایای درآمدی آن استفاده نمود. این موضوع در برخی رشته ها مثل اتومبیلرانی، قایق­رانی، ورزش های هوایی و اسکی گسترش بیشتری دارد. البته در بحث کسب و کار می­توان از مدل­های بهتری در هیئت­های ورزشی استفاه نمود و در عوض ارائه خدمات هیئت به مشتریان و ذینفعان، از مزایای غیر مادی یا کالا و تجهیزات آنها استفاده نمود؛ یعنی بجای دریافت درآمدهای نقدی از دریافت­های غیر نقدی استفاده نمود. ورود به عرصه­های تجاری مثل رستوران ورزشی، باشگاه ورزشی و ... نیز جزو سایر خدمات هیئت می­تواند قرار بگیرد. نتایج بیانگر آن بود که در این بخش هم هیئت­ها بسیار ضعیف بوده اند و علی رغم نگاه در حد میانه­ای که نسبت به اهمیت این گونه فعالیت­ها دارند، اقدام­های خاصی در این زمینه انجام نداده­اند.  نکته­ای که در مورد این روش ها قابل ذکر است، نزدیکی عددی این گروه­ها از نظر اهمیت این روش ها می­باشد- اگر چه این اختلاف بین برخی گروه­ها به شکل معنی­داری بوده است. معمولاً روش هایی که بیشتر متداول می­باشد با روش هایی که کمتر برای هیئت­ها کاربرد داشته­اند، تفاوت معنی­داری داشته است. قلمرو زمانی تحقیق می تواند از جمله محدودیت ها باشد؛ به طوری که معمولا در برخی هیئت ها با تغییر رییس روش های بازاریابی هم ممکن است فرق کند. همچنین میزان دقت آزمودنی ها در تکمیل پرسشنامه ها در اختیار محقق نبوده است. عدم تکمیل پرسشنامه ها به وسیله برخی نمونه ها نیز خارج از حدود اختیار محقق بود.

در پایان با توجه به نتایج تحقیق، پیشنهادهایی کاربردی برای مدیران و مسئولان ورزشی استان مرکزی ارائه می­گردد:

  • راه­اندازی سایت اینترنتی و بروز رسانی مستمر در هیئت­های ورزشی؛
  • پیش­بینی برگزاری و میزبانی رویدادهای مهم ورزشی؛
  • در نظر داشتن راهکارهای متفاوت برای فروش بلیط مسابقات؛
  • تولید و یا فروش محصولات مرتبط با رشته ورزشی؛
  • استفاده از فرصت­ها و قابلیت­های طبیعی و گردشگری ورزشی استان در رشته­های ورزشی آبی، فضاهای طبیعی و هوایی.

همچنین با توجه به اینکه ذینفعان و نهادهای اقتصادی بزرگ می توانند از حمایت کنندگان اصلی هیئت های ورزشی باشند پیشنهاد می گردد که پژوهشی در ارتباط با عوامل موثر بر انگیزه های روانی در زمینه حمایت های آنها از ورزشکاران و هیئت های ورزشی انجام گیرد.

 

  •  منابع

    • اتقیا، ناهید. (1384). "تعامل بازاریابی و مدیریت ورزشی". نشریه پژوهش در علوم ورزشی. سال اول، پیش شمارة یک.  صص 131-144.
    • احسانی، محمد؛ ابودردا، زینب و اقبالی، مسعود. (1387). "بررسی علل عدم حمایت اسپانسرها از ورزش حرفه­ای بانوان شهر اصفهان". پژوهش در علوم ورزشی. سال ششم، جلد دوم، صص 111-120.
    • ایزدی، علیرضا. (1383). «توصیف عوامل موثر بر جذب اسپانسرشیپ شرکت­های اسپانسر فوتبال حرفه­ای ایران». پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشکده تربیت بدنی، دانشگاه تربیت معلم.
    • ترابی، تقی؛ قربانی، مهسا؛ باقری، میثم و طریق، سمانه. (1394). «روش های نوین تأمین مالی باشگاه­های فوتبال در کشورهای توسعه یافته و بررسی تطبیقی آن با کشورهای در حال توسعه». فصلنامـه علمی پژوهشی دانش سرمایه گـذاری. سال چهارم، شماره سیزدهم، صص: 232-217 .
    • رجبی، مالک؛ سلطان حسینی، محمد؛ رضوی، محمد حسین و حسینی، سید عماد. (1391). «نقش رسانه­ها و تماشاگران ورزشی در جذب سرمایه­گذاری بخش خصوصی در ورزش قهرمانی» مطالعات مدیریت ورزشی. شماره 13، صص: 106-93.
    • رزم آرا، طه؛ حسینی، کمال؛ عبدی، سعید و نظر ویسی، حامد. (1394). «ارزیابی روش های مؤثر بازاریابی ورزشی از دیدگاه مدیران ادارات تربیت­بدنی استان کردستان». اولین همایش ملی علوم ورزشی و تربیت بدنی ایران.
    • سیدعامری، میرحسن؛ محرم­زاده، مهرداد؛ بشیری، مهدی و هادی، حمداله. (1389). «بررسی عنصر حمایت مالی از عناصر آمیخته بازار یابی ورزشی». فصلنامه المپیک. سال هجدهم، شماره 4، (پیاپی 52).
    • فیض، داود و زنگیان، سمیه. (1392). «طراحی و ارائه مدل تأثیر قابلیت‌های بازاریابی بر کارآفرینی شرکت‌های کوچک و متوسط». مجموعه مقالات همایش ملی دانشگاه کارآفرین (صنعت دانش‌محور). بابلسر، دانشگاه مازندران.
    • قیامی­راد، امیر و محرم­زاده، مهرداد. (1386). «مقایسة تطبیقی روش های درآمدزایی فدراسیون کاراته کشورهای ایران و ژاپن». پژوهش در علوم ورزشی. سال سوم، ص 17.
    • محرم­زاده، مهرداد. (1385). «مدیریت بازاریابی ورزشی». ارومیه: جهاد دانشگاهی، واحد ارومیه
    • مرادی چالشتری، جواد؛ مرادی، محمدرضا؛ نوروزیان قهفرخی، سهیلا و جمالی گله، محمود. (1395). «بررسی موانع ساختاری اثرگذار بر جذب سرمایه­گذاری­های خارجی در صنعت فوتبال جمهوری اسلامی ایران». پژوهش­نامه مدیریت ورزشی و رفتار حرکتی. سال 12، شماره 23، صص: 191-204.
    • هاوکینز، دل؛ بست، راجر و کانی، کنث. (1385). «رفتار مصرف‌کننده: تدوین راهبرد بازاریابی». احمد روستا و عطیه بطحایی. چاپ اول، تهران: سارگل
    • هنرور، افشار و غفوری، فرزاد. (1382). «اثرات اقتصادی ورزش در چند کشور منتخب». چهارمین همایش بین­المللی تربیت بدنی و علوم ورزشی. دانشگاه تهران.
      • Coates, D., & Humphreys, B. R. (2012). Game attendance and outcome uncertainty in the National Hockey League. Journal of Sports Economics, 13(4), 364–377.
      • Coxو A. (2012). “Live Broadcasting, Gate Revenue, and Football Club”.
        International Journal of the Economics of Business, Volume 19, Issue 1, Pp: 75-98.
      • Deitza, G. D.; Evans, R. D.; Hansen, J. (2013). “Sponsorship and shareholder value: A re-examination and extension”. Journal of Business Research. Volume 66, Issue 9, Pp: 1427-1435
      • Desbordes, M. (2011). “The ideal way to generate club revenue”. International Journal of Sports Marketing and Sponsorship. Vol. 12 Iss. 4, Pp: 1 – 2.
      • Fekete, Regina, Erdős, Anikó Kelemen. (2016). “Attendance and the Sports Merchandise Preferences of Fans – the case of Hungary”. Conference Proceedings compilation. Obuda University Keleti Faculty of Business and Management. 41-48.
      • Gijsenberg, M.J. (2014). “Going for gold: Investigating the (none) sense of increased advertising around major sports events”. Intern. J. of Research in Marketing. 31: Pp: 2-15.
      • Hayes, ch. (2015). “Sport and the Economy: generating a return on investment”. www.lgiu.org.uk.
      • Hoon Lee Y. (2015). “The sports business in the Pacific Rim”. Springer
      • Manoli, A. E. (2018). “Sport marketing’s past, present and future; an introduction to the special issue on contemporary issues in sports marketing”. Juornal strategic Marketing, Vol 26, NO 1, P: 1-5.
      • Paramioa, J. L.; Buraimo, B.; Camposc, C. (2008). “Football money league, the reign in Spain”. PUBLISHED ON SPORT IN SOCIETY, vol. 11; No. 5, Pp: 517-534.
      • Pyun, D.; Kwon, H. H.; Chon, T.; Wook, H. (2012). “How does advertising through sport work? Evidence from college students in Singapore”. European Sport Management Quarterly, Vol. 12, No. 1, Pp: 43-66.
      • Shank, M. D.; Lyberger, M. R. (2014). “Sports Marketing: A Strategic Perspective, 5th edition”. Publisher: Routledge, ISBN-10: 1138015962, Pp: 498-500.
      • Smith, A.C.T.; Stewart, B. (2015). “Introduction to Sport Marketing: Second edition (Sport Management Series)”. 2nd Edition, Publisher: Routledge, ISBN-13: 978-1138022966. P: 8.
      • Varmus M.; Kubin, M, Soviar, J. (2015). “Cooperation on Sport Market – Reasons and Ways How to improve it”. Procedia Economics and Finance, Vol 23.  Pp: 391-395.
      • Wicker P., Breuer C., Hennigs B. (2012). Understanding the interactions among revenue categories using elasticity measures—Evidence from a longitudinal sample of non-profit sport clubs in Germany. Sport Management Review. 15: 318–329.