مطالعه جامعه شناختی تاثیرسرمایه فرهنگی مادران بر ازدواج موفق دختران (مورد مطالعه: زنان متاهل شهر تهران )

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد، پژوهش علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصاد، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران (نویسنده مسئول) E-mail:Nh.abedi65@gmail.com

2 استادیار، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصاد، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

3 کارشناس ارشد، پژوهش علوم اجتماعی، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده

ازدواج نقش مهمی در زندگی بشر دارد و عوامل متعددی در چگونگی کیفیت این امر مهم موثر می‏باشند و بر موفقیت و عدم موفقیت ازدواج تاثیر می‏گذارد. از آنجا که در جامعه‏ ایران نقش مادران در تربیت و جامعه‏پذیری فرزندان قابل توجه می‏باشد، هدف از این پژوهش بررسی تأثیر سرمایه فرهنگی مادران بر ازدواج موفق دختران می‏باشد. این پژوهش از نوع توصیفی-  تبیینی می‏باشد که به روش پیمایش در بین زنان متأهل 20تا 35 ساله انجام شده است. نمونه‏ این پژوهش 323نفر می‏باشد. ابزار سنجش، پرسشنامه محقق ساخته می‏باشد که بر روی 30 نفر اجرا شد و آلفای کرونباخ آن  848/0 به دست آمد. برای سنجش فرضیه‏ها، داده‏ها پس از جمع آوری با استفاده از نرم افزار spss تحلیل گردید و آزمون‏های همبستگی و رابطه سنجی اسپیرمن نشانگر تأیید فرضیه های تحقیق به ویژه فرضیه اصلی پیرامون تاثیر سرمایه‏ فرهنگی مادران بر ازدواج موفق دختران بوده است.
همچنین نتایج رگرسیون خطی گرفته شده نشان می‏دهد 414/0 از تغییرات در ازدواج موفق توسط مدل ترسیم شده قابل تبیین است. از بین عوامل مورد نظر، تنها اعتقادات مذهبی مادران و تحصیلاتشان است که ازدواج موفق را می توانند تبیین کنند و سایر عوامل نمی توانند تبیین معناداری داشته باشند.

کلیدواژه‌ها


مطالعه جامعه شناختی تاثیرسرمایه فرهنگی مادران بر ازدواج موفق دختران

(مورد مطالعه: زنان متاهل شهر تهران )

ملیحه عابدی[1]

مهسا لاریجانی[2]

سارا مدرس قرچه داغی[3]

تاریخ دریافت مقاله: 15/2/1398

                                                                                 تاریخ پذیرش مقاله:9/4/1398

 

مقدمه

ازدواج، یک نهاد اجتماعی است که در لوای آن یک مرد و زن از طریق تعهدی قانونی، مذهبی و اخلاقی تصمیم می‏گیرند به عنوان زن و شوهر زندگی کنند. ازدواج، نقش مهمی در عملکرد جامعه از طریق ایجاد شرایطی برای رفع نیازهای عاطفی، جسمی و روانی اعضای خود  دارد(دیکسون، 2013). اغلب جامعه‏های شناخته شده شیوه‏های قانونی، دینی یا فرهنگی برای به رسمیت شناختن زندگی مشترک دارند که معادل ازدواج به حساب  می آید (برناردز ،1396: 237). ازدواج درایران هنوز به شکل سنتی و تحت نظارت خانواده‏ها صورت می گیرد؛ به صورتی که خانواده‏ها از لحاظ طبقاتی، خانوادگی و اجتماعی زوج‏ها را انتخاب و باهم آشنا می‏کنند و انتخاب نهایی با خود دختر و پسر است. هرچند این امکان هم هست که دختر و پسر خودشان یکدیگر را انتخاب کرده باشند (اعزازی : 1394: 102).

مسائل وتغییرات نسلی در حوزه‏های ازدواج، باروری و خانواده یکی از موضوعات عمده تحقیقات جمعیت‏شناسی در سالیان اخیر بوده است. در عصر تحولات پرشتاب اجتماعی وتغییرات سریع فرهنگی، تفاوت‏های بین نسلی در نگرش‏ها منجر به ایجاد شکاف و فاصله بین نسل‏ها می‏گردد وباعث می‏شود که هر نسل فلسفه و شیوه زندگی متفاوتی پیدا کند. به تبع اهمیت نهاد خانواده، ازدواج به عنوان بنیان تشکیل این نهاد اهمیتی مشابه دارد. سلامت خانواده در وهله اول در گرو سلامت ازدواج، نگرش‏ها و الگوهای حاکم بر نحوه تصمیم‏گیری در مورد این امر مهم  و عوامل دیگری از این دست می‏باشد. ازدواج موفق و سالم در گرو وجود عواملی از قبیل صمیمیت، تعهد واحترام می‏باشد و شناسایی این عوامل و تقویت آنها در کامیابی ازدواج تاثیر به سزایی دارد ( فاطیما [4]،2012 ؛ نیمتز[5]،2011؛ فینچام و همکاران[6]،2007 ). شناخت عوامل موثر بر ازدواج می‏تواند برای برنامه‏ریزی‏های مرتبط با ا زدواج جوانان کمک خوبی باشد. همچنین می‏توان اینگونه بیان کرد که تغییرات ایجاده شده در زمینه طلاق، افزایش ارتباطات خارج از چارچوب خانواده، عدم رضایت از انتخاب همسر و آسیب‏های به وجود آمده در امر خانواده و ازدواج، بررسی علل و عوامل مؤثر بر موفقیت ازدواج را ضروری  می‏کند (عظیمی هاشمی،1394؛ حسینی و همکارانش، 1392؛ عسکری ندوشن، 1388 و دهکردی، 1386). با توجه به آمارهای سازمان ثبت احوال، سن ازدواج در سال‏های 1390 به بعد افزایش یافته است. در این مدت آهنگ طلاق پرشتاب نبوده است. در سال 1396،67 درصد طلاق‏های ثبت شده با طول عمر زندگی مشترک کمتر بیشتر از 10 سال بود و 45 درصدشان کمتر از 5 سال بوده است (سایت رسمی سازمان ثبت احوال کشور) . مطالعات فراوان در زمینه عوامل موثر برازدواج، چگونگی انتخاب همسر وازدواج موفق انجام پذیرفته است؛ به عنوان مثال، شارما و همکارانش[7](2005)در مطالعه‏ای تفاوت‏های بین نسلی در زمینه نگرش نسبت به ازدواج به ویژه در ارتباط با ازدواج‏های عاشقانه و بین طبقاتی در میان دو نسل دختران و مادران در هند را نشان می‏دهند. یانگ [8](2013)در پژوهش خود به عوامل فرهنگی و اجتماعی و تشابه خانوادگی در ازدواج موفق پرداخته است. همچنین توماس[9] (2012) درپژوهشی که در برزیل انجام داد، به بررسی تأثیر شخصیت والدین بر ازدواج موفق پرداخته است. دمبرا آمبرسون و همکاران[10] (2010) در تحقیقی به این نتیجه رسیده اند که والدین و رفتارشان  در کودکی با فرزندان  و روابط فرزندان با والدین بر ازدواج موفق اثرگذار است. از آنجا که ازدواج از رویدادهای مهم و سرنوشت‏ساز زندگی است، والدین در امر ازدواج و انتخاب همسر فرزندانشان نقش خطیری برعهده دارند. ازدواج در جامعه ایرانی وصلت دو خانواده است نه دو نفر و این یعنی نقش خانواده در انتخاب همسر خیلی مهم‏تر از آن چیزی است که نشان می‏دهد. پژوهشگران طبق تحقیقات خود به تاثیر نقش والدین و به خصوص مادران بر روی ازدواج فرزندان تأکید دارند (مخبریان و همکار، 1395؛ نمازی، 1395؛ شکرکن؛ حاتمی ورزنه، 1395و کریمی ثانی، 1391). آنچه که می‏توان در زمینه مؤثر بودن نقش مادران بر موفقیت ازدواج دخترانشان در نظر گرفت، دسترسی ایشان به سرمایه فرهنگی است که منجر به سبک‏های خاصی از زندگی می‏شود و بر مجموعه تفکرات، ادراکات و تفاسیر ایشان مؤثر می‏باشد. درست است که در جامعه مدرن امروز همچون گذشته والدین و به ویژه مادران به تنهایی بر تربیت و سبک زندگی فرزندان تأثیر ندارند، ولی نمی‏توان قاطعانه گفت تأثیری هم ندارند؛ بلکه عوامل دیگری هم در کنار اثر بخشی والدین وارد این حیطه شده‏اند  و بر انتخاب‏های فرزندان برای سبک زندگی‏شان اثر می‏گذارند. بنا به نظر بوردیو، فرزندان با زمینه‏های اجتماعی و فرهنگی بالا در منزل در معرض فعالیت‏های فرهنگی بلند مرتبه‏تری قرار می‏گیرند و همین فعالیت‏های فرهنگی بر انتخاب‏های آینده‏شان از جمله ازدواج، شغل، تحصیلات و غیره اثرگذار است.

ازدواج نقش مهمی در زندگی بشر دارد وعوامل متعددی وجود دارد که برکیفیت این امر مهم مؤثر می‏باشد. باتوجه به مطالب ذکر شده و نگاهی به تحقیقات پیشین می‏توان گفت بیشتر تحقیقات در مورد ملاک‏های همسرگزینی است که یکی از این ملاک‏ها، تأثیر خانواده بر انتخاب همسر بوده است. نگارندگان پژوهش پیش‏رو با توجه به این مورد که ایران کشوری برمبنای روابط خانوادگی است و مادران رکن اساسی در خانواده می‏باشند، جای خالی تأثیر مادران بر موفقیت ازدواج را احساس کرده‏اند و از این رو به بررسی جامعه‏شناختی تأثیر سرمایه فرهنگی مادران بر ازدواج موفق دختران پرداخته اند. سوال اصلی این پژوهش آن است که آیا سرمایه فرهنگی مادران می‏تواند بر موفقیت ازدواج دخترانشان اثر گذار باشد. در کنار این مسئله به بررسی عواملی فردی که منجر به موفقیت ازدواج می‏شود نیز پرداخته می‏شود.

چارچوب نظری پژوهش

مفهوم ازدواج و موفق بودن ازدواج، مقارن با تاریخ زندگی بشری است؛ به طوری که اکثر صاحب نظران و بزرگان حوزه‏های مختلف به خصوص جامعه شناسی نکاتی در این باره گفته‏اند که ما دراینجا به مهمترین آنها اشاره خواهیم کرد:

گافمن برای حصول به ازدواج موفق چهار مورد زیر را که مربوط به علائق مشترک می‏شود پیشنهاد می‏کند:

1-هماهنگی عقلی و عاطفی؛ 2-سازگاری جنسی؛ 3 -توافق در موضوعات اقتصادی و فرهنگی؛ 4- وحدت نظر در روابط خانوادگی. وی معتقد است پژوهش‏هایی که در مورد علت طلاق صورت گرفته نشان می‏دهد که اگر یکی از چهار مورد بالا مورد توافق زن ومرد نباشد، ازدواج به مخاطره نمی‏افتد. حداقل دو تاسه مورد از موارد یاد شده باید بین زن و مرد وجود داشته باشد وگرنه چنین ازدواجی مشکل‏آفرین و دردسر ساز خواهد شد(بارت، 59:1379). بسیاری از جامعه‏شناسان معتقدند که افراد مایل اند همسری برگزینند که بیشتر همسانشان باشد تا ناهمسانشان؛ از جمله باورمن[11] (1937) می‏گوید: «انسان دانسته یا نداسته در پی گزینش همسری است که صفتی همگون با او داشته باشد». به گمان لاک و برگس[12] (1958) افراد در لحظه‏ انتخاب بیشتر به سمت ازدواجی می‏روند که طرف مقابلشان همسان با خودشان باشد. اما در مقابل نظریه همسان همسری،  نظریه‏ دیگری وجود دارد که براساس آن افراد به ازدواج با کسانی تن می‏دهند که نیازهایشان برآورده شود و زندگی شان تکمیل شود. به سخن دیگر، به عقیده مدافعان این نظریه شباهت و همسان بودن زوجین نیست که منجر به ازدواج می‏شود، بلکه نداشتن شباهت و دارا بودن صفات مکمل است که به وصلت دو نفر منجر می شود (ساروخانی، 1393: 46).

بسیاری از اندیشمندان به مفهوم عشق پرداخته‏اند و سعی کرده‏اند که اعلام کنند که در زندگی مشترک زوجین باید عشق باشد کما اینکه به گفته‏ هالینگر، فقدان عشق موجب زوال خانواده نمی‏شود، اما وجود عشق سعادت خانوادگی را تأمین می‏کند و برای سعادت خانوادگی ضروری است؛ این بدان معناست که عشق به پر بار شدن زندگی و محکم‏تر شدن روابط خانوادگی کمک می‏کند، ولی نبودش به تنهایی عامل فروپاشی خانواده نمی‏شود؛ اما بودنش عاملی اثرگذار بر سعادت خانواده است. به گفته‏ کارلسون نیز وجود عشق و علاقه برای ادامه‏ زندگی مشترک ضروری است (همان، 61). به بیان دیگر، می‏توان گفت وجود عشق لازم است، ولی کافی نیست.

باتوجه به نظریات بررسی شده، عوامل مؤثر بر ازدواج موفق متفاوت هستند. ازدواجی را می‏توان موفق دانست  که مجموعه‏ای از نیازهای روانی زوجین از قبیل عشق و علاقه، مصاحبت و همراهی و تأمین امنیت برای زوجین را فراهم آورده باشد (ستیر، 14:1376). برای سنجش یک ازدواج موفق با در نظر گرفتن نظرات مطرح شده عواملی همچون: عشق و علاقه، احساس امنیت، هم صحبتی زوجین، روابط جنسی (میل به تولید مثل) و داشتن عقاید مشترک را می‏توان برشمرد.

در بحث مربوط به سرمایه فرهنگی برای اولین بار این مفهوم توسط بوردیو مطرح شد. سرمایه فرهنگی، بخشی از یک چارچوب تحلیلی و باز تولید قدرت و امتیاز طبقاتی است که در فرآیند تأثیر فرهنگ در نابرابری‏های اجتماعی بیان شده است. سرمایه فرهنگی به عنوان شکلی از سرمایه ارزشی و فرهنگ برجسته طبقات والاست که متفاوت از سرمایه اقتصادی و اجتماعی می باشد (بوردیو، 2007). سرمایه فرهنگی را می‏توان با مواردی چون: داشتن مهارت‏های خاص، سلیقه، تفریحات متمایز از بقیه، مدرک تحصیلی و سطح روابط با دیگران بررسی کرد. طبق تعریف بوردیو، سرمایه فرهنگی شایستگی فهم و کاربست کدهای فرهنگی مسلط جامعه است و اعمال و دارایی‏هایی را شامل می‏شود که از طریق آن پیش زمینه‏ اجتماعی نابرابری برای دسترسی به مدارک تحصیلی متفاوت تدارک می‏بیند که خود منجر به نابرابری اجتماعی و اقتصادی در جامعه می‏شود. سرمایه فرهنگی در پیوندی محکم با موقعیت طبقاتی است (همان).

مدل تحلیلی پژوهش

با توجه به مرور نظریات مرتبط با متغییر های پژوهش  و تعاریف ارائه شده توسط صاحب نظران، در این پژوهش از نظریات  «مبادله» و نظریات گافمن و دیگر نظریات یاد شده در زمینه ازدواج موفق برای سنجش ازدواج موفق دختران استفاده می‏کنیم. همچنین از نظریه «سرمایه فرهنگی» جهت بررسی سرمایه فرهنگی مادران بهره می‏جوییم. 

 

 

 

روابط جنسی و میل به تولیدمثل

 

عشق و علاقه زوجین

 

داشتن افکار و اندیشه‏های مشترک

 

هم‏صحبتی و درک متقابل

داشتن امنیت روانی، جانی ومالی

 

ازدواج موفق دختران

 

باور های سنتی و مدرن     

اعتقادات مذهبی

اطلاعات و سطح مطالعه    

تحصیلات

سرمایه فرهنگی مادران

مهارت های ارتباطی    

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فرضیه های پژوهش

  • بین سرمایه فرهنگی مادران و ازدواج موفق دختران رابطه معناداری مستقیم وجود دارد.
  • بین تحصیلات مادران و موفقیت ازدواج دختران رابطه مستقیم معنادار وجود دارد.
  • بین داشتن اطلاعات و مطالعه کردن مادران وموفقیت ازدواج دختران رابطه مستقیم  معناداری وجود دارد.
  • بین داشتن اعتقادات مذهبی مادران  و موفقیت ازدواج دختران رابطه مستقیم معناداری وجود دارد.
  • بین باورهای سنتی و مدرن مادران و  موفقیت ازدواج دختران  رابطه مستقیم معناداری وجود دارد.
  • بین داشتن مهارت های ارتباطی مادران و موفقیت در ازدواج دختران  رابطه مستقیم معناداری وجود دارد.

روش شناسی پژوهش

تحقیق حاضر با رویکرد کمی و روش پیمایش صورت گرفته است. نظر به این که مدلی تدوین شده و به دنبال آزمون تجربی این مدل در دنیای واقعی می‏باشیم، رویکرد کمی مناسب بوده و برای سنجش متغییرها از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شده است. گویه ها متناسب با شاخص ها طراحی و پس از بررسی اولیه توسط اساتید و تحقیقات پیشین در بین نمونه 30 نفره توزیع شد  که میزان پایایی آن بر اساس آلفای کرونباخ 848/0 برآورد شده است.

جامعه آماری مورد مطالعه زنان متأهل جوان (20تا 35 سال) شهر تهران در نظر گرفته شده است. طبق بررسی در بین آمارهای موجود، بیشتر مادران این گروه از زنان متأهل در دسته‏ کهنسالان قرار نمی‏گرفتند و فاصله سنی خیلی بالایی با دختران خود ندارند و دختران بهتر می‏توانستند در مورد سرمایه فرهنگی مادران خود صحبت کنند. جمعیت کل زنان متاهل شهر تهران  771224 نفر می‏باشد که طبق فرمول کوکران، تعداد نمونه‏ این پژوهش 323 نفر در نظر گرفته می شود. برای اینکه توزیع مناسبی در بین اقشار متقاوت جامعه داشته باشیم، شهر تهران را به سه طبقه بالا، متوسط و پایین تقسیم کردیم. سپس با یک تناسب حجم نمونه را تقسیم بندی کردیم که به طور تصادفی به تکمیل پرسشنامه‏ها پرداختند.

متغییر وابسته این پژوهش، ازدواج موفق دختران می‏باشد که برای موفق بودن ازدواج تعریف واحدی وجود ندارد، زیرا که هر کس با توجه به میل و خواسته‏هایش به موفقیت ازدواجش اذعان می‏کند. در واقع، داشتن یک رابطه‏ شاد و مناسب که طرفین احساس رشد و بلوغ کنار هم را داشته باشند را می‏توان ازدواج موفق دانست؛ اما شاخصه هایی که از تئوری های مطرح شده استخراج شده اند، به شرح زیراند :

1-  عشق و علاقه زوجین: یک حس متقابل نسبت به هم که همراه با دوست داشتن عمیق و از خود گذشتگی و تلاش برای سلامت و رفاه و شادی طرف مقابل می‏باشد.

2-   امنیت روانی، مالی و جانی: امنیت به معنای آزادی نسبی از خطر است و امنیت روانی که شامل آسایش و آرامش در کنار همسر و اطمینان از برآورده شدن نیازهای روحی روانی در اینجا مورد نظر ماست. امنیت جانی به معنای داشتن حس اعتماد به همسر از ندیدن هرگونه آزار جسمی و امنیت مالی به معنای اطمینان از برآورده شدن نیازهای اولیه و واجب توسط همسر است. 3

3-    هم صحبتی و درک متقابل: هم صحبت و دوست بودن همسران و نیز درک به معنای فهمیدن آنچه طرف مقابل می اندیشد، می باشد.

4-  داشتن افکار و اندیشه‏های مشترک: تبادل نظر و به یک اتفاق نظر رسیدن بدون بحث و دعوا و همفکر و همسو بودن خواسته و اندیشه‏ها.5

5-  روابط جنسی (میل به تولید مثل): یک رابطه‏ سالم که زن و مرد به صورت شرعی و قانونی متعلق به هم باشند و از این رابطه طرفین رضایت کافی را داشته باشند و نیازهایشان برآورده شود. همچنین این رابطه میل به تولید مثل راهم در پی داشته باشد.

متغییرهای  مستقل این پژوهش عبارت اند از: سرمایه فرهنگی مادران به معنای میزان سرمایه‏های نمادین و ظاهری فرد در جامعه است؛ از قبیل فعالیت‏های فرهنگی و مهارت های ارتباطی، نوع اوقات فراغت، میزان مطالعه، تحصیلات، مهارت‏ها و اعتقادات مذهبی و باورهای سنتی و مدرن.

  یافته های پژوهش

یافته های توصیفی

یافته‏های پژوهش حاضر نشان می‏دهد میانگین سن پاسخگویان 53/29 سال می‏باشد. تحصیلات پاسخگویان شامل 3/20 درصد زیر دیپلم، 37 درصد دیپلم، 8/32 درصد فوق دیپلم و لیسانس و 10 درصد فوق لیسانس و بالاتر می‏باشد.

جدول 1: مشخصات فردی پاسخگویان

 

متغیر مورد سوال

درصد

مقطع تحصیلی

زیر دیپلم

3/20%

دیپلم

37%

فوق دیپلم و لیسانس

8/32%

فوق لیسانس و بالاتر

10%

شغل

خانه دار

4/62%

کارمنداموراداریودفتری

8/15%

کارکنان خدماتی و فروشندگان

1/6%

دانشجو

1/6%

تکنسین و دستیار

8/4%

کارگرساده

8/1%

متخصص

6/0%

سایر

4/2%

وضعیت مسکن

مستاجر

2/48%

مالک

6/37%

سازمانی

6/3%

سایر

7%

 

نتایج توصیفی گویای آن است که 39 درصد افراد نمونه، مهمانی و دوره‏های دوستانه از تفریحات مورد علاقه‏شان می‏باشد و 1/12 درصد سینما و تئاتر رفتن، 2/11 درصد رستوران رفتن،  8/5 درصد ورزش‏های خاص و 6/4 درصد سایر تفریحات را برای اوقات فراغت انتخاب کرده‏اند. فراوانی بیشتر را در نام بردن هنر مورد علاقه و مسلط، هنر آشپزی با 5/35 درصد، خیاطی با 8/15 درصد و نقاشی با 8/14 درصد به خود اختصاص داده‏اند. سایر هنرها با فراوانی‏های پایین و انفرادی نشان داده شد و هدف سنجش سطح فرهنگی نمونه مورد بررسی بوده است.

جدول 2: معیارهای ازدواج موفق

معیارها

خیلی زیاد

زیاد

متوسط

کم

خیلی کم

عشق و علاقه طرفین

6/37%

7/32%

2/14%

%2/8

3/7%

داشتن امنیت روانی، جانی و مالی

1/32%

2/35%

0/17%

4/9%

4/6%

هم صحبتی و درک متقابل

8/14%

9/30%

%0/27

5/18%

8/8%

داشتن افکار و اندیشه‏های مشترک

2/24%

1/32%

1/26%

%5/5

1/12%

روابط جنسی ( میل به تولید مثل)

6/37%

7/32%

2/14%

2/8%

3/7%

 

در جدول 2 به معیارهایی که منجر به موفقیت ازدواج می‏شود در نمونه‏ مورد تحقیق پرداخته‏ایم. باتوجه به پاسخ‏ها، سطح معیارها در نمونه مورد نظر درصد بیشتر رو به زیاد می‏باشد. از بررسی این نتایج می‏توان برداشت کرد که نمونه مورد بررسی اذعان دارند که در ازدواج خود موفق هستند. برای سنجش ازدواج موفق در تحقیق حاضر، با جمع کردن پنج بعد نام برده شده در جدولی مجزا به توصیف نمونه بر حسب موفقیت ازدواج پرداخته شده است:

جدول3: توصیف  ازدواج موفق

 

خیلی زیاد

زیاد

متوسط

کم

خیلی کم

ازدواج موفق

6/7%

5/48%

3/30%

2/8%

2/5%

میانگین : 4            میانه : 4/3           مد : 4           انحراف استاندارد : 94/0

با توجه به جدول 3 ،میانگین افراد نمونه حاضر ازدواج خود را موفق گزارش کرده اند، اما نکته قابل توجه این است که موفقیت ازدواج خود را در سطح  خیلی زیاد بیان نکرده اند و بیشتر میزان موفقیت ازدواج نمونه مورد بررسی با توجه به میانه و مد و میانگین در سطح متوسط رو به زیاد و زیاد گزارش شده است.

جدول 4: مشخصات فردی مادران

 

میانگین سنی مادران 39/54 سال می باشد

 

 

متغیر مورد سوال

درصد

مقطع تحصیلی

زیر دیپلم

7/76%

دیپلم

9/17%

فوق دیپلم و لیسانس

4/5%

فوق لیسانس و بالاتر

0

شغل

خانهدار

2/85%

بازنشسته

2/7%

کارکنان خدماتی وفروشندگان

7/2%

کارگرساده

4/2%

کارمنداموراداری ودفتری

8/1%

تکنسین ودستیار

6/0%

وضعیت مالکیت

مالک

2/68%

مستاجر

2/18%

سازمانی

2/1%

سایر

4/9%

اطلاعات و سطح مطالعه

کمتر از یک ساعت

7/86%

بین یک تا سه ساعت

3/10%

بیش از سه ساعت

3/0%

 

 

در جدول 4 به توصیف ویژگی‏های مادران نمونه مورد پژوهش پرداخته شده است. میانگین سن مادران پاسخگویان 54 سال گزارش شده است که می توان نتیجه گرفت نسبتا  جوان هستند. تحصیلات 76 درصدشان زیردیپلم است و 82 درصدشان خانه‏دار هستند .

متوسط میزان مطالعه در بین مادران کمتر از یک ساعت استکه نشان دهنده میزان بسیار پایین مطالعه در بین این قشر می باشد.

 

جدول 5: شاخص های سرمایه فرهنگی

معیارها

خیلی زیاد

زیاد

متوسط

کم

خیلی کم

سرمایه فرهنگی مادران

%2/15

%6/53

%1/22

%8/1

%3/7

اعتقادات مذهبی

%8/41

%4/36

%3/10

%6/3

%9/7

باورهای سنتی و مدرن

%0/13

%3/33

%5/41

%2/5

%0/7

مهارت های ارتباطی

%0/30

%4/39

%7/19

%6/3

%3/7

             

 

در نمونه مورد بررسی سرمایه فرهنگی مادران به شرح جدول 5 توصیف می‏شود که تقریبا 54 درصد از ایشان دارای سطح متوسطی از سرمایه فرهنگی می‏باشند. جهت آشنایی بیشتر با نوع افکار و عقاید مادران، سوال‏هایی در زمینه اعتقادات مذهبی و همچنین باورهای سنتی و مدرن و مهارت‏های ارتباطی پرسیده شد که طبق نتایج 2/78 درصد از مادران به اصول دینی معتقد و پایبند هستند، اما از لحاظ پایبندی به اصول سنتی تقریبا جامعه به سمت سنتی سنگینی می‏کند.

یافته های تحلیلی

در سنجش فرضیه‏های پژوهش حاضراز آزمون همبستگی اسپیرمن به دلیل رتبه‏ای بودن متغییرها  استفاده شده و معناداری روابط نیز سنجیده شده است که طبق آن فرضیه اول مبنی بر وجود رابطه بین سرمایه فرهنگی مادران و ازدواج موفق دختران تأیید شده ونتایج نشان می‏دهد با همبستگی مثبت 318/0 و sig صفر رابطه معناداری وجود دارد.

فرضیه دوم که رابطه بین تحصیلات مادر و ازدواج موفق را می‏سنجد نیز با همبستگی 297/0 و sig صفر تأیید شده است.

فرضیه سوم با عنوان رابطه‏ بین اطلاعات و سطح مطالعه با ازدواج موفق نیز با همبستگی مثبت 226/0 و sig صفر تایید گردیده است.

فرضیه چهارم نیز که به سنجش رابطه داشتن اعتقادات مذهبی و زوجین با ازدواج موفق می‏پردازد با همبستگی مثبت  301/0 وsig صفر تأیید شده و وجود رابطه مثبت را نمایش می‏دهد.

در مورد فرضیه پنجم با عنوان بررسی باورهای سنتی و مدرن با ازدواج موفق، رابطه با همبستگی مثبت 314/0 وsig صفر تأیید می‏شود.

در فرضیه ششم مبنی بر رابطه‏ بین مهارت‏های ارتباطی با ازدواج موفق نیز رابطه با همبستگی مثبت 426/0 و sig صفر تایید می‏شود.

جدول 6: رابطه ازدواج موفق با متغییر ها

 

Sig

Spearman's

سرمایه فرهنگی مادران

000/0

318/0

تحصیلات مادران

000/0

297/0

اطلاعات و سطح مطالعه مادران

000/0

226/0

اعتقادات مذهبی مادران

000/0

301/0

باورهای سنتی و مدرن مادران

000/0

227/0

مهارت های ارتباطی مادران

000/0

214/0

 

رگرسیون خطی

برای نتیجه‏گیری بهتر وسنجش اثرات متغییرهای مستقل بر متغییر  وابسته، با استفاده از رگرسیون خطی، میزان تبیین تغییرات توسط انحراف استاندار متغییرها را به دست آوردیم:

جدول 7:نتایج رگرسیون خطی

مدل ازدواج موفق

B

SE

beta

T

sig

 

807/0

197/0

 

106/4

000/0

سرمایه فرهنگی مادران

-022/0

124/0

023/0-

174/0-

862/0

اعتقادات مذهبی مادران

340/0

077/0

424/0

389/4

000/0

باورهای سنتی و مدرن مادران

079/0

056/0

085/0

416/1

158/0

مهارت های ارتباطی مادران

141/0

56/0

169/0

522/2

12/0

اطلاعات و سطح مطالعه مادران

060/0

099/0

028/0

607/0

544/0

تحصیلات مادران

205/0

034/0

283/0

016/6

000/0

R:0.662                 R Square: 0.425       Adjusted R Square: 0.414sig: 0.000

 

با توجه به جدول 7 می‏توان نتیجه گرفت که مدل  ارائه شده نتوانسته در واقعیت ازدواج موفق را تبیین کند و فقط بخشی از مدل تبیین کننده موفقیت ازدواج به شمار می آید. مدل مطرح شده  تنها 414/0 درصد از موفقیت ازدواج را تبیین می کند و به طور کلی سرمایه فرهنگی سطح معناداری بیشتر از 05/0  بوده و تبیین معناداری ندارد. از بین شاخص های سرمایه فرهنگی مادران، تنها اعتقادات مذهبی آنها با بتای 424/0 و سطح معناداری صفر درصد و تحصیلات مادران با بتای 283/0 درصد و سطح معناداری صفر درصد موفقیت ازدواج دختران را تبیین می کنند.

بحث و نتیجه گیری

هدف این تحقیق، بررسی تاثیر سرمایه فرهنگی مادران بر ازدواج موفق دختران بوده است. با توجه به سرعت تغییرات اجتماعی و گسترش روابط با افرادی غیر از خانواده، به نوعی شاهد  این موضوع هستیم که نقش خانواده بر انتخاب‏های فرزندان شاید کمرنگ شده باشد؛ اما نمی‏توان گفت به طور کامل بی‏تأثیر شده‏اند. بنابراین در این تحقیق تصمیم بر بررسی تاثیر سرمایه فرهنگی مادران بر ازدواج موفق دختران گرفته شد.

در ذیل این بررسی، چند عامل یاد شده در سایر تحقیقات و نیز نظریات مطروحه در مورد ازدواج موفق هم بررسی گردید. این پژوهش که با رویکرد کمی و مقطعی بوده، با استفاده از پرسشنامه‏ محقق ساخته به گردآوری داده‏ها و با استفاده از نرم افزار آماری به تحلیل آنها پرداخته است که نتایج حاکی از تأیید این فرضیه می‏باشد که سرمایه‏ فرهنگی مادران با ازدواج موفق دختران رابطه‏ معناداری دارد. در مورد سایر فرضیات نیز تحصیلات، اطلاعات، اعتقادات مذهبی، باورهای سنتی و مهارت های ارتباطی  مادران با موفقیت ازدواج دختران رابطه معنا داری دارند . نکته قابل توجه آن که این مدل به طور کلی 44 درصد ازدواج موفق را تبیین می کند و سرمایه فرهنگی مادران به طور کلی تبیین معناداری از ازدواج موفق دختران ندارد، اما در بحث سایر متغییرها، متغییر تحصیلات و اعتقادات مذهبی به ترتیب با بتای 283/0 و 424/0 درصد از ازدواج موفق را تبیین می کنند که این تبیین با سطح معناداری صفر تبیین معنا داری دارد . رستگار خالد (1395) به نقش دین داری مادران بر تربیت فرزندان پرداخته و اشاره دارد که اعتقادات مذهبی مادران نقش بسزایی در ابعاد مختلف زندگی فرزندان دارد . همچنین ایران نژاد (1385) به این نتیجه رسیده است که تحصیلات والدین بر کسب مهارت های مختلف فرزندان موثر بوده است و به موفقیت فرزندان در زمینه های مختلف زندگی شان کمک می کند. در زمینه شاخص های ازدواج موفق نیز در این پژوهش به طور ضمنی رابطه سنجی شده است که نشان می دهد  بین عشق و علاقه‏ زوجین، احساس امنیت کردن در کنار همسر، درک متقابل، داشتن افکار مشترک و روابط جنسی با موفقیت ازدواج رابطه معناداری وجود دارد. نتایج بدست آمده از این رابطه سنجی  با نتایج پژوهش عسگری ندوشن و همکارانش (1388) مبنی بر اینکه ارزش‏های خانواده تأثیر مستقیم بر روی ازدواج موفق فرزندان دارد و هچنین با نتایج پژوهش عظیمی هاشمی و همکاران (1394)، عباسی شوازی و ترابی (1385) و شارما و همکاران (2005) که نشان دادند تفاوت‏های نسلی والدین و مادران و سرمایه‏های والدین بر روی ازدواج فرزندان مؤثر است و اثرگذاری نقش والدین و مادران را نمی‏توان نادیده گرفت، همخوانی دارد. باید گفت چنانچه مادری به سرمایه‏های فرهنگی دسترسی داشته باشد، راحت‏تر می‏تواند فرزندش را به سمت به دست آوردن سرمایه‏های بهتر هدایت کند و از طرفی داشتن برخی سرمایه‏های فرهنگی مادران می‏تواند به ایجاد موقعیت‏های ازدواج موفق‏تر و راضی کننده‏تر برای دختران کمک کند- ولی به تنهایی خود عامل کافی نمی‏باشد.

پیرامون عوامل منجر به ازدواج موفق، پژوهش‏هایی صورت پذیرفته است؛ چنان که شکرکن و همکاران (1385) عوامل شخصیتی و دلبستگی و تعهد را تبیین کننده ازدواج موفق دانستند و کریمی ثانی و همکاران (1391) عوامل خانوادگی، اخلاقی، معنوی، فرهنگی و اجتماعی را در موفقیت ازدواج مؤثر برشمرده‏اند. همچنین، شاکرایان (1391) رزاقی و همکاران (1390) به تأثیر بعد روانی و تعهد و احساس امنیت و سازگاری در ازدواج موفق رسیده‏اند. با توجه به نتایج جداول توصیفی، پاسخ نمونه‏ تحقیق به سوال فرعی پژوهش که شامل ارزیابی موفقیت ازدواج پاسخگویان بوده، نشانگر رضایت آنها از ازدواجشان و متمایل به موفقیت است- یعنی افراد ازدواج خود راموفق می‏دانستند. با توجه به نتایج به دست آمده، سرمایه فرهنگی  مادران با ازدواج موفق دختران رابطه معناداری دارد  و این نتیجه به ما نشان می‏دهد که مادران یکی از عوامل در موفقیت ازدواج‏های صورت گرفته هستند و از این منظر با نتایج پژوهش‏های عسگری ندوشن و همکاران (1382)، مخبریان و همکاران (1395)، نمازی (1395)، کاظمی (1389) وکارولینا توماس (20012) که در مورد نقش والدین و نقش بیشتر مادران در شیوه همسرگزینی و موفقیت در ازدواج و یا داشتن ازدواج سالم فرزندان همسویی دارد. همچنین، با نتایج پژوهش برجی نژاد (1389) که به طور اختصاصی به اهمیت نقش مادری در آمادگی برای زندگی مشترک سالم پرداخته، همخوان است.

با توجه به نتایج به دست آمده و مطالعه سایر تحقیقات صورت گرفته در برنامه‏های مربوط به ازدواج جوانان علاوه بر عوامل شخصی همچون: تحصیلات زوجین، سطح اجتماعی، افکار مشترک، احساس امنیت و... باید به تآثیر و نقش مادران هم توجه شود. نکته‏ قابل توجه آن که این عوامل در کنار هم باعث موفقیت ازدواج می‏شوند و همه‏ عوامل نامبرده لازمه‏ یک ازدواج موفق هستند، اما به تنهایی کافی نیستند. بنابراین می توان با توانمند سازی مادران چه به لحاظ فکری و چه به لحاظ فرهنگی و اجتماعی امیدوار بود که شاهد ازدواج‏های موفق‏تری در سطح جامعه باشیم.

همچنین، باید توجه داشت که با وجود پیشرفت‏های ارتباطی و جهان شمول، نمی‏توان به تأثیرات مادران بر فرزندان به خصوص دختران بی تفاوت بود. با توجه به نتایج پژوهش، اعتقادات مذهبی مادران  بر موفقیت ازدواج دختران اثر دارد. همچنین تحصیلات مادران می تواند بر تربیت و دسترسی دختران به ازدواج های موفق موثر واقع شود.  نقش مادری، مهارتی است که در وجود زن نهاده شده است و غفلت از آن موجب فساد و تباهی جامعه می‏شود و مراقبت از آن جامعه ای خیر خواه و متکامل پدید می‏آورد. امید است با عنایت به عوامل متعددی که در پژوهش‏های مختلف پرداخته شده است شاهد ازدواج‏های پایدارتر و انتخاب‏های مناسب‏تری باشیم.

 

  • منابع

    • برجی‏نژاد، زینب. (1389). «نقش مادر در تربیت فرزند». فصلنامه طهورا. شماره 6 ، ص 183-210.
    • بارت، تئودور.  (1379). راهنمای ازدواج. امیرحسین سلیمی. انتشارات ساحل
    • چلبی، مسعود. (1375). جامعه‏شناسی نظم: تشریح و تحلیل نظری نظم اجتماعی. تهران: انتشارات کیهان
    • حاتمی ورزنه، ابوالفضل؛ اسماعیلی، معصومه و برجعلی،  احمد. (1395). «ارائه الگوی ازدواج پایدار رضایتمند؛ یک پژوهش گراند تئوری». مشاوره و روان درمانی خانواده. دوره 6 شماره 1 / ص120-149.
    • حسینی، حاتم و گراوند، مریم. (1392). «سنجش عوامل موثر بر شکاف رفتار ونگرش زنان به سن مناسب ازدواج درشهر کوهدشت». نشریه زن در توسعه و سیاست. دوره 11/شماره 1/ ص101-118.
    • دهکردی، مهناز. (1386). «بررسی مقایسه‏ای ملاک‏های همسرگزینی در دختران جوان شهر اهواز». دانشور رفتار. دوره ،14 شماره ، ص75-83.
    • ساروخانی، باقر. (1393). مقدمه‏ای بر جامعه شناسی خانواده. تهران: انتشارات سروش
    • سرایی، حسن. (1385). «تداوم وتغییر خانواده در جریان گذار جمعیتی ایران». نامه انجمن جمعیت شناسی ایران. دوره 1، شماره 2، ص 37-60 .
    • سیدمن، استیون. (1395). کشاکش آرا  در جامعه شناسی. هادی جلیلی .تهران: نشر نی
    • سیتر، ویرجینیا. (2000). آدم سازی در روانشناسی خانواده. بهروز بیرشک. تهران: نشر رشد
    • شکرکن، حسین؛ خجسته مهر، غلامرضا؛ عطاری، یوسفعلی و شهتی ییلاق، منیجه. (1385). «بررسی ویژگی‏های شخصیتی، مهارت‏های اجتماعی، سبک‏های دلبستگی و ویژگی‏های جمعیت شناسی به عنوان پیش‏بینی‏های موفقیت و شکست رابطه زناشویی در زوج‏های متقاضی طلاق و عادی در اهواز». مجله علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید چمران اهواز. دوره ،13 شماره 1، ص1-30 .
    • عسگری ندوشن، عباس؛ عباسی شوازی، محمد جلال و صادقی، رسول. (1388). «مادران، دختران و ازدواج (تفاوت نسلی در ایده‏ها و نگرش‏های ازدواج در شهر یزد)». مطالعات راهبردی زنان. سال یازدهم/ شماره 44/ تابستان 1388. ص7-36.
    • عظیمی هاشمی، مژگان؛ اعظم کاری، فائزه؛ بیگناه، معصومه و رضامنش، فاطمه. (1394). «ارزش‏ها و نگرش‏ها و الگوهای کنش جوانان در خصوص همسرگزینی و روابط پیش از ازدواج». راهبرد فرهنگ. شماره 29، ص 179 -212.
    • عباسی شوازی، محمدجلال و ترابی، فاطمه. (1385). «تفاوت‏های بین نسلی ازدواج خویشاوندی در ایران». مجله جامعه شناسی ایران. شماره 7 ، دوره 11.
    • کاظمی پور، شهلا. (1388). «سنجش نگرش جوانان نسبت به ازدواج و شناخت آثار و پیامدهای آن با تأکید بر ازدواج‏های دانشجویی». فرهنگ در دانشگاه اسلامی. سال سیزده، ص 75 -95.
    • کاظمی، زهرا. (1389). «بررسی تآثیر آرمان‏گرایی توسعه‏ایی برشکاف بین نگرش‏های دختران و مادران آنها نسبت به ازدواج وخانواده». فصلنامه خانواده پژوهی. سال 6، شماره 23، ص 300.
    • کریمی ثانی، پ؛ احیایی، ک؛ اسمعیلی، م و فلسفی نژاد، م ر. (1391). «عوامل تعیین کننده موفقیت در ازدواج ؛پژوهشی کیفی». مجله پژوهش‏های مشاوره. شماره 45، ص 75-93 .
    • گیدنز، آنتونی. (1383). جامعه شناسی. منوچهر صبوری. تهران: نشرنی
    • نمازی، زهره.  (1395). «بررسی شکاف بین نسلی معیارهای ازدواج در بین دختران و زنان شهرستان کاشم». اولین کنگره ملی توانمندسازی جامعه در حوزه جامعه شناسی، علوم تربیتی ومطالعات اجتماعی و فرهنگی.
      • Fatima, M,and Ajmal, M,A. (2012). Happy Marriage:A qualitative study. Pakistan journal of social and clinical Psychologh,9,37-49.
      • Fincham ,F.D, stanley, S.M , and Beach, S,R. (2007). Transformative perocesses in marriage : An analysis of emerging trends. Journal of marriage and family, 69 ,275-292.
      • Olsson, H. David. (2001). Personal communication cited in Stanley,S.M .Making acase for Premarital Education. Family Relations,50,272-280.
      • Malhotra.A, A.Tsui, and V. de Silva. (1992). Mothers, Daughters and Marriage: Explaining Similarity in Generational Perceptions in Sri Lanka. Unpublished Report. In www.popline .org.
      • Nimtz,M .A. (2011). Satisfaction and contributing factors in satisfying long – term marriage: A phenomenological study”. A doctoral dissertation in psychology. Liberty University.
      • Siemienka, R. (2002). Inter generational Differences in Political Values and Attiudes in Stabel and New Democracies. International Journal of Comparative Sociology, Vol 43No 3-5 .368 -390.
      • Sharma, N,V. Sumati, and A. Kesar. (2005). Intergenerational Differences in the Conceot of Marriage among Dogra Brahmin Females (Mothers and Daughters). Anthroplogist .7(4): 253-256.
      • Tomas, Carolina Maria. (2012). The Influence of parental characteristics on a childs probability of interracial marriage in Brazil. Universidad Federal de Minas Gerais. UFMG PhD Candidate in Sociology and Demography at UC Berkeley.
      • Umberson Debra, Hui Liu, Corinne Reczek. (2010). Just the Two of Us? How Parents Influence Adult Childeren s Marital Quality. Journal of marriage and the family,72 (5):1205-1219.
      • Yang Mirabelle, Tinghui. (2013). Romance, Dating and Marriage in Singapore: Youth Attitudes, Ideals and the “Checklist Syndrome|”. A Thesis Presented to faculty of the Graduate School of Cornell University. In Partial Fulfilment of the Requirements for the Degree of Master of Science.