ارزیابی عملکرد ورزش قهرمانی معلولان کشور با روش تحلیل پوششی داده ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه مدیریت ورزشی، دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی، دانشگاه تهران، تهران، ایران(نویسنده مسئول) E-mail: Askarian@ut.ac.ir

2 کارشناس ارشد، گروه مدیریت ورزشی، دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

چکیده

تحقیق حاضر با هدف ارزیابی عملکرد استان های کشور در حیطه ورزش قهرمانی معلولان انجام پذیرفت. پژوهش حاضر از نوع تحلیلی- توصیفی و با هدف کاربردی می باشد. جامعه و نمونه آماری تحقیق برابر و شامل هیئت­های ورزش جانبازان و معلولان 31 استان کشور می‌باشد. پس از دسته­بندی و توصیف داده­ها از طریق آمار توصیفی، از آزمون های آماری کلموگروف اسمیرنف، رگرسیون چند متغیره و تحلیل پوششی داده­ها استفاده شد. نتایج حاکی از آن بود که جمعیت معلولان (003/0 p<و 26/3 t=) و تولید ناخالص داخلی (002/0 p<و 42/3 t=) به عنوان پیش­بینی کننده­های عملکرد ورزش قهرمانی معلولان قابل استناد هستند. همچنین از مجموع 31 استان کشور، 8 استان جزو استان­های کارآ و 23 استان در زمره استان­های ناکارآ قرار دارند.
با توجه به عدم توانایی یکسان استان های کشور در کسب مدال در سطح ملی و بین­المللی، نیاز توجه ویژه به  افزایش تولید ناخالص داخلی و منابع و امکانات استان­ها و تشویق معلولان به مشارکت ورزشی از اهمیت خاصی برخوردارست.

کلیدواژه‌ها


ارزیابی عملکرد ورزش قهرمانی معلولان کشور با روش تحلیل پوششی داده ها


فریبا عسکریان[1]

شادی مجیدخواه[2]

تاریخ دریافت مقاله: 22/3/1397

                                                                                 تاریخ پذیرش مقاله:5/6/1397

 

 

 

مقدمه

موفقیت در ورزش قهرمانی اغلب به عنوان منبعی ارزشمند از انطباق­پذیری در کمک به رسیدن به طیف وسیعی از تمامی اهداف دولت ها محسوب می­شود (گرین و هولیهان[3]، 130:2005). رقابت­های ورزشی در عرصه بین­المللی مدام در حال افزایش است و  فراگیر شدن و اهمیت موفقیت در عرصه بین‌الملل، توجه ویژه­ای را از طرف دولت­ها متوجه این امر ساخته است و کشورها، رویکردهای راهبردی بیشتری را برای توسعه ورزش قهرمانی در سطح جهانی اتخاذ می­کنند (دی بوسچر و همکاران[4]، 118:2009).

پارالمپیک، یکی از رویدادهای بین­المللی ورزشی است که برای ورزشکاران معلول برگزار می­گردد و طی دهه­های گذشته به طور چشمگیری گسترش یافته است و تعداد بیشتری از ورزشکاران در آن شرکت می­کنند. تعداد ورزشکاران پارالمپیک از 400 نفر و 23 کشور در اولین پارالمپیک رم 1960، به 4200 نفر و 165 کشور در پارالمپیک 2012 لندن افزایش یافته است که این امر اهمیت و توجه ویژه را به ورزش معلولان دوچندان ساخته است (کمیته بین­المللی پارالمپیک[5]، 2012). بنابر تعریف سازمان بهداشت جهانی[6]، معلولیت عبارت است از: ایجاد اختلال در روابط بین وضعیت سلامت فرد، عوامل فردی و عوامل خارجی که نشان­دهنده شرایط زندگی فرد است. معلولیت اصطلاح فراگیری است که اختلالات[7]، محدودیت­های حرکتی[8] و محدودیت­های مشارکتی[9] را شامل می­شود (سازمان بهداشت جهانی، 2011). در بسیاری از کشورهای توسعه یافته، بررسی مشکلات معلولان، یکی از پایه های اساسی مطالعات اجتماعی و سیاست های مهم جامعه محسوب می شود (گودلی، هاگز و دیویس[10]،2012: 54). ورزش معلولان در طی دو دهه گذشته، در هر دو سطح ملی و بین­المللی توسعه قابل توجهی در سراسر جهان داشته است (دی بوسچر و وونگ[11]، 8:2014 و توماس و اسمیت[12]،73:2009)

 عملکردهای فوق‌العاده و موفقیت در ورزش معلولان همانند ورزش غیر معلولان می­تواند نتیجه سیاست­های حمایتی و پیشرفته دولت­ها باشد که عموماً در قالب ساختارهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی و ... درکنار ساختار ورزشی یک کشور قرار گرفته­اند (هوو[13]، 130:2008). مطالعات زیادی نشان داده­اند که تنوع و اندازه جمعیت یک کشور در کسب مدال در رویدادهای بزرگ ورزشی مؤثر می­باشد (هافمن و همکاران[14]، 264:2004). در المپیک تابستانی 2008، به طور کلی، بیش از نیمی (56 درصد) از همه مدال­ها (542 مدال) و 64 درصد از کل مدال­های طلا (194 مدال طلا)، توسط 10 کشور برتر که نمایانگر یک سوم از جمعیت جهان هستند، کسب شده­اند. اهمیت اندازه جمعیت در موفقیت بین­المللی یک فرض منطقی است. جمعیت بیشتر، یک منبع بزرگ­تر از استعدادهای بالقوه برای دستاوردهای ملی آینده است، اما سؤال اینجاست که چرا کشورهای پرجمعیتی مانند هند، بنگلادش، تایلند و برزیل، با وجود داشتن جمعیت زیاد، قادر به کسب مدال در المپیک نیستند؟ (کاستونکا و اسکوریچ[15]،110:2011).

برخی از محققان معتقد هستند که اندازه جمعیت نمی­تواند به اندازه کافی توزیع مدال­ها را در رقابت­های ورزشی توضیح دهد و شاخص اقتصادی تولید ناخالص داخلی، بهترین عامل پیش‌بینی کننده در عملکرد ورزشی و کسب موفقیت می­باشد (هافمن و همکاران،545:2002؛ رابرتز[16]، 2006؛ کاستونکا و اسکوریچ، 112:2011). تولید ناخالص داخلی یا به طور کلی اقتصاد یک کشور در موفقیت­های ورزشی، قطعاً مهم است، اما برخی از کشورهای فقیرکه از لحاظ اقتصادی و متوسط درآمد در سطح پایینی قرار دارند نیز توانسته­اند در کسب مدال، در رقابت­های بین­المللی موفق شوند. به عنوان مثال، کشورهایی مانند کنیا و اتیوپی در دو استقامت، آنگولا در بسکتبال، کامرون در فوتبال و یا کشور کوبا که توانست در المپیک 1996 آتلانتا، 25 مدال و در المپیک 2000 سیدنی، 29 مدال به دست آورد (موسی و اسمیت[17]، 2004؛ لوئیز و فادال[18]، 2010). بنابراین برخی محققان معتقدند که اندازه جمعیت در کنار تولید ناخالص داخلی، تأثیر مثبت و به سزایی در عملکرد و کسب مدال در موفقیت‌های ورزشی کشورها دارد (راتک و ویتک[19]،525:2008؛ برنارد و باس[20]،420:2000؛ جانسون و علی،981:2004). این امر به دلیل اینکه جمعیت بیشتر، منبعی از نیروی کار بیشتر است و تولید ناخالص داخلی نیز منبعی از سرمایه بیشتر برای پرورش این نیروی کار است، قابلیت توجیهی بیشتری دارد (موسی و اسمیت، 288:2004).

استان­های کشورها نیز توانایی یکسانی در شرکت و کسب مدال، چه در سطح ملی و چه در سطح بین­المللی ندارند و با توجه به تفاوت های اجتماعی– اقتصادی، از عملکردهای متفاوتی در ورزش قهرمانی برخوردارند (عسکریان و همکاران، 1394: 40). بنابراین با توجه به آمار بالای تعداد معلولان و افزایش روزشمار آنها و اهمیت مشارکت و موفقیت آنان در رقابت­ها، لزوم توجه ویژه به ورزش معلولان نمایان می­شود. بدین ترتیب، تحقیق حاضر درصدد است که عملکرد استان های کشور در حیطه ورزش قهرمانی معلولان در مسابقات بین المللی را با روش تحلیل پوششی داده ها مورد ارزیابی قرار دهد. لذا سؤالات مطرح شده در این تحقیق ورزش عبارت اند از:

عوامل اقتصادی و اجتماعی مؤثر بر عملکرد قهرمانی معلولان ایران کدام اند؟

میزان کارآیی استان­ها از لحاظ عملکرد ورزش قهرمانی معلولان چگونه است؟

روش شناسی پژوهش

تحقیق حاضر، از نوع توصیفی- تحلیلی و در زمره تحقیقات کاربردی محسوب می شود. جمع آوری داده ها به روش اسنادی و به صورت کتابخانه­ای صورت گرفته است. جامعه آماری این تحقیق شامل هیئت­های ورزشی جانبازان و معلولان استان­های کشور (31 هیئت) می­باشد که با توجه به نوع تحقیق، حجم نمونه برابر با جامعه آماری در نظر گرفته شده است. داده­های تحقیق از سال 1389 تا سال 1393 جمع­آوری و تجزیه و تحلیل شده­اند.

اطلاعات مربوط به شاخص­های تولید ناخالص داخلی به عنوان مهمترین شاخص اقتصادی مؤثر با مراجعه به مرکز آمار ایران و همچنین استفاده از سالنامه­های آماری استان­ها موجود در سایت استانداری هر استان، جمع­آوری شد. همچنین اطلاعات مربوط به جمعیت معلولان به تفکیک استان­ها، از سازمان بهزیستی کشور دریافت شد. داده های مربوط به عملکرد معلولان در مسابقات پاراالمپیک، جهانی و پاراآسیایی نیز از کمیته ملی پاراالمپیک جمع­آوری شده است.

برای تجزیه و تحلیل داده­ها در بخش آمار توصیفی، اقدام به نمایش داده­ها، رسم نمودارها و فراوانی شده است و در بخش آمار استنباطی ابتدا از آزمون کلموگروف- اسمیرنف جهت مشخص کردن نرمال بودن داده­ها و سپس برای تعیین ضریب تأثیر متغیرهای تحقیق و استخراج معادله از رگرسیون چندگانه در سطح معناداری 05/0 = α استفاده گردید.

در این تحقیق  ابتدا تأثیر عوامل اقتصادی (تولید ناخالص داخلی، نرخ تورم، نرخ بیکاری و ضریب جینی) و عوامل اجتماعی (اندازه جمعیت استان ها و اندازه جمعیت معلولان)  بر عملکرد ورزش قهرمانی معلولان ایران مورد بررسی قرار گرفت که تنها عامل اقتصادی تولید ناخالص داخلی و عامل اجتماعی اندازه جمعیت معلولان دارای اثر معنادار بودند.

در بخش بعدی به تجزیه و تحلیل داده‌ها جهت سنجش کارآیی استان‌ها با استفاده از تحلیل پوششی داده‌ها پرداخته شده است. میزان کارآیی استان­ها از لحاظ عملکرد ورزش قهرمانی با توجه به دو عامل اثرگذار جمعیت معلولان و تولید ناخالص داخلی به عنوان داده (ورودی) و مدال­های طلا، نقره و برنز پارالمپیک، پارآسیایی و جهانی به عنوان ستانده (خروجی) بر اساس مدل[21]BCC بررسی گردید.

روش تحلیل پوششی داده­ها (DEA)

تحلیل پوششی داده­ها، یک روش برنامه­ریزی ریاضی برای ارزیابی کارآیی واحدهای تصمیم گیرنده­ای (DMUs)[22] است که چندین ورودی و چندین خروجی دارند. اندازه­گیری کارآیی به دلیل اهمیت آن در ارزیابی عملکرد یک شرکت یا سازمان همواره مورد توجه محققان قرار داشته است. در سال 1957، فارل با استفاده از روشی همانند اندازه­گیری کارآیی در مباحث مهندسی، به اندازه­گیری برای واحد تولیدی اقدام کرد. موردی که فارل برای اندازه­گیری کارآیی مد نظر قرار داد، شامل یک ورودی و یک خروجی بود (مهرگان، 138:1383). الگوهای تحلیل پوششی داده­ها به طور کلی عبارت اند از: الگوی (CCR)، الگوی (BCC)، الگوی جمعی و الگوی اندرسون- پیترسون که در این پژوهش مدل BCC خروجی محور به عنوان مبنا به کار گرفته شده است. دلیل انتخاب خروجی محور آن است که استان­ها دارای منابع نسبتاً ثابتی از جمله جمعیت معلولان و تولید ناخالص داخلی هستند و با توجه به ماهیت آن‌ها توصیه به کم کردن آن‌ها عاقلانه نخواهد بود؛ اما خروجی­ها که شامل تعداد مدال­های طلا، نقره و برنز هستند به فعالیت­ها و نحوه تخصیص منابع بستگی دارد و در هر دوره قابل تغییر می­باشند. از این رو، برای ارزیابی آن‌ها مدل خروجی محور مناسب­تر است. همچنین دلیل استفاده از بازده متغیر به مقیاس، محدودیت­هایی است که فرض بازدهی ثابت به مقیاس دارد، نظیر اینکه تنها برای زمانی مفید است که بنگاه‌ها در مقیاس بهینه عمل کنند و این بسیار دور از ذهن است. علاوه بر این، رویکرد بازدهی متغیر به مقیاس به ارائه نتایج دقیق تر و کامل­تری می‌انجامد.

تجزیه و تحلیل داده‌ها و ارزیابی کارآیی و رتبه‌بندی استان‌های منتخب بر مبنای روش خروجی ‌محور و بر پایه بازدهی متغیر به مقیاس (VRS)[23] انجام شده است. اندازه‌گیری کارآیی توسط نرم افزار تخصصی روش تحلیل پوششی داده‌ها یعنی DEAP V.2.1 و کلیه تحلیل‌ها با استفاده از داده‌ها و آمار واقعی متغیرهای ورودی و خروجی طی سال 1389 تا 1393 صورت گرفته است.

در تکنیک تحلیل پوششی داده‌ها به ارزیابی کارآیی واحد‌های تصمیم‌گیرنده (DMU) براساس ورودی‌ها و خروجی‌ها پرداخته می‌شود. داده‌های مربوط به ورودی‌ها و خروجی‌های استان در یک ماتریس تصمیم قابل نمایش است. ماتریس تصمیم با n شاخص و m گزینه به صورت زیر محاسبه خواهد شد:

 

در این ماتریس  مقدار متغیر jام امبرای استان iام است.

  • تولید ناخالص داخلی و جمعیت معلولان (ورودی)
  • مجموع مدال‌های کسب شده (خروجی)

بر اساس نتایج تحلیل پوششی داده­ها، استان­هایی که نمره 1 را به دست آورده­اند، استان­های کاملاً کارآ به شمار می­آیند. به عبارتی، این استان­ها سعی و تلاش بیشتری در جذب منابع و تخصیص بهینه منابع داشته­اند و توانسته­اند از منابع موجود بیشترین استفاده را ببرند. استان­هایی که نمره کمتر از 1 به دست آورده­اند، جزو استان­های ناکارآ می­باشند و نتوانسته­اند از ظرفیت­های موجود استفاده بهینه داشته باشند. همچنین استان­هایی که میزان خروجی آن‌ها صفر می باشد، نمره کارآیی آنان صفر خواهد بود. در واقع، این استان­ها در بازی­های پارالمپیک، پاراآسیایی و جهانی هیچ مدالی کسب نکرده­اند.

یافته های پژوهش

در این بخش ابتدا به توصیف متغیرهای مورد استفاده در تحقیق حاضر پرداخته شده است. جدول 1 میانگین و انحراف استاندارد تولید ناخالص داخلی و جمعیت معلولان استان­ها را طی پنج سال مورد بررسی نشان می دهد. با توجه به اطلاعات به دست آمده، میانگین تولید ناخالص داخلی و جمعیت معلولان استان­ها طی این پنج سال افزایش داشته است.

جدول 1: میانگین تولید ناخالص داخلی و جمعیت معلولان استان­ها طی پنج سال

سال

شاخص

آماره

1389

1390

1391

1392

1393

تولید ناخالص داخلی*

(میلیارد ریال)

میانگین

77/190006

74/191742

19/231610

32/314578

29/345466

انحراف استاندارد

02/317559

7/278112

91/331274

65/422650

3/464028

جمعیت معلولان**

(نفر)

میانگین

29/23611

06/27464

65/35285

10/35861

42/38032

انحراف استاندارد

83/17889

96/20433

14/26398

2/26981

66/29388

*منبع: گزارش‌های اقتصادی استان­های کشور و بانک مرکزی

**منبع: سازمان بهزیستی کشور

جدول 2 نیز، شاخص­های توصیفی مدال­های (پارالمپیک، جهانی و پاراآسیایی) کسب شده توسط ورزشکاران هر استان ­را به شکل میانگین، انحراف استاندارد، حداقل و حداکثر در سال های مورد مطالعه نشان می دهد.

جدول 2: شاخص­های توصیفی مدال­های کسب شده توسط ورزشکاران هر استان­(تعداد: 31)

شاخص سال

آماره

1389

1390

1391

1392

1393

مدال*

(تعداد)

میانگین

77/7

9/2

67/2

45/3

22/7

انحراف استاندارد

65/8

74/3

05/3

31/4

78/8

حداقل

0

0

0

0

0

حدکثر

38

17

12

19

38

*منبع: اطلاعات کمیته ملی پارالمپیک

 

با توجه به نتایج آزمون کلموگروف اسمیرنف در جدول 3، اختلاف معنی­داری بین داده­های مورد نظر مشاهده نشد. بنابراین داده­های جمع­آوری شده دارای توزیع طبیعی می­باشند.

 

 

 

جدول3: آزمون کلموگروف- اسمیرنف جهت بررسی توزیع طبیعی داده­ها

متغیر

آماره

p

تولید ناخالص داخلی

53/0

078/0

جمعیت معلولان

05/1

21/0

مدال

963/0

31/0

 

همچنین نتایج به دست آمده از رگرسیون چندگانه (جدول 4) نشان می­دهد که 79 درصد از تغییرات متغیر وابسته، توسط متغیرهای مستقل تبیین می­شود و 21 درصد باقیمانده مربوط به سایر عواملی است که در این آزمون مورد بررسی قرار نگرفته است. همان­طور که در جدول 4، ملاحظه می­شود، معنی­داری متغیرهای تولید ناخالص داخلی و اندازه جمعیت معلولان کمتر از 5 درصد می­باشند. در نتیجه این متغیرها در تعامل با یکدیگر، بر عملکرد ورزش قهرمانی معلولان تأثیر دارند و با توجه به ستون ضرایب استاندارد شده و سهم اثر معنی­دار هر یک، مشاهده می­شود که قوی­ترین پیش­بینی کننده­ها به ترتیب عبارت اند از: جمعیت معلولان(482/0β=) و تولید ناخالص داخلی (46/0β=).

 

جدول 4: جدول رگرسیونی عوامل مؤثر بر عملکرد ورزش قهرمانی معلولان

شاخص

ضرایب استاندارد نشده

ضرایب استاندارد شده

R2

t

p

B

خطای معیار

Beta

ثابت

13/8

762/0

 

79/0

67/10

001/0>

تولید ناخالص داخلی

04/4

23/1

46/0

26/3

003/0

جمعیت معلولان

18/4

22/1

482/0

42/3

002/0

 

در نتیجه، مدل پیش­بینی عملکرد ورزش قهرمانی معلولان استان­های کشور که از رابطه­ رگرسیونی استخراج شده است، به شرح زیر می­باشد:

y=13/8+04/4x1+18/4x2

y: عملکرد ورزش قهرمانی معلولان

1x: تولید ناخالص داخلی (میلیارد ریال)

2x: جمعیت معلولان.

 

در بخش بعدی به تجزیه و تحلیل داده‌ها جهت سنجش کارآیی استان‌ها با استفاده از تحلیل پوششی داده‌ها پرداخته شده است. میزان کارآیی استان­ها از لحاظ عملکرد ورزش قهرمانی با توجه به دو عامل اثرگذار جمعیت معلولان و تولید ناخالص داخلی به عنوان داده (ورودی) و مدال­های طلا، نقره و برنز پارالمپیک، پاراآسیایی و جهانی به عنوان ستانده (خروجی) بر اساس مدل[24]BCC بررسی گردید.

نتایج جدول 5، نشان می­دهد که در سال 89، تعداد 12 استان یا 39 درصد استان­های کشور کارآ و 61 درصد استان­ها ناکارآ؛ در سال 1390، تعداد 10 استان یا 32 درصد استان­ها کارآ و 68 درصد استان­ها ناکارآ؛ در سال 91، تعداد 7 استان یا 23 درصد کارآ و 77 درصد استان­ها ناکارآ؛ در سال 92، تعداد 11 استان یا 35 درصد استان­ها کارآ و 65 درصد ناکارآ و در سال 93 تعداد 7 استان یا 23 درصد استان­ها کارآ و 77 درصد ناکارآ می­باشند. همچنین نشان می­دهد که استان­های ایلام، خراسان جنوبی، خراسان شمالی و کهگیلویه و بویر احمد در مسابقات مذکور هیچ مدالی به دست نیاورده­اند و کارآیی آن‌ها در عملکرد ورزش قهرمانی معلولان صفر می­باشد.

جدول 5: کارآیی استان‌ها در حالت بازده متغیر به مقیاس*

استان‌ها

کارآیی

89

90

91

92

93

آذربایجان شرقی

1

1

467/0

603/0

701/0

آذربایجان غربی

672/0

25/0

71/0

143/0

352/0

اردبیل

1

1

1

0

868/0

اصفهان

859/0

981/0

412/0

1

759/0

البرز

1

368/0

413/0

486/0

1/0

ایلام

0

0

0

0

0

بوشهر

739/0

1

936/0

0

1

تهران

1

1

1

1

1

چهارمحال و بختیاری

1

0

0

0

1

خراسان جنوبی

0

0

0

0

0

خراسان رضوی

1

89/0

6/0

951/0

844/0

خراسان شمالی

0

0

0

0

0

خوزستان

723/0

158/0

333/0

296/0

772/0

زنجان

1

1

0

1

1

سمنان

0

1

1

1

0

سیستان و بلوچستان

0

0

0

718/0

0

فارس

531/0

635/0

415/0

1

1

قزوین

1

0

0

0

29/0

قم

0

333/0

327/0

1

401/0

کردستان

578/0

0

0

1

0

کرمان

1

453/0

681/0

1

602/0

کرمانشاه

758/0

1

1

158/0

1

کهگیلویه و بویر احمد

0

0

0

0

0

گلستان

651/0

0

789/0

336/0

756/0

گیلان

1

1

1

749/0

55/0

لرستان

1

1

1

1

1

مازندران

1

644/0

1

0

277/0

مرکزی

821/0

1

787/0

1

408/0

هرمزگان

565/0

0

0

642/0

152/0

همدان

151/0

292/0

0

163/0

137/0

یزد

0

0

0

1

3/0

*منبع: یافته­های تحقیق

جدول 6، نتایج نمره استان­ها و رتبه آن‌ها را طی پنج سال نشان می­دهد. با توجه به نتایج جدول مربوطه، از 31 استان کشور، تنها 8 استان اردبیل، بوشهر، تهران، زنجان، لرستان، مرکزی، سمنان و خراسان رضوی کارآ بوده­اند و توانسته­اند حداکثر کارآیی یعنی 1 را به دست آورند. به عبارت دیگر، این استان­ها توانسته­اند حداکثر میزان نتیجه (تعداد مدال­های کسب شده) را با توجه به منابع در دسترس (تولید ناخالص داخلی و نیروی انسانی) به دست آورند. بقیه استان­ها کارآیی لازم را با توجه به ظرفیت­های موجود و در مقایسه با سایر استان­ها نداشته­اند. به بیان دیگر، استان­های ناکارآ در این بخش با منابع و ورودی های بیشتر، خروجی­های کمتری ارائه می­کنند.

جدول 6: ارزیابی عملکرد ورزش قهرمانی معلولان استان ها طی پنج سال*

میزان کارآیی

رتبه

استان­های کشور یا بنگاه­ (DMU)

1

1

اردبیل

1

1

بوشهر

1

1

تهران

1

1

خراسان رضوی

1

1

زنجان

1

1

مرکزی

1

1

لرستان

1

1

سمنان

975/0

9

آذربایجان شرقی

934/0

10

کرمان

907/0

11

فارس

893/0

12

گیلان

845/0

13

اصفهان

802/0

14

کرمانشاه

66/0

15

البرز

644/0

16

مازندران

576/0

17

چهارمحال و بختیاری

568/0

18

قم

479/0

19

خوزستان

47/0

20

گلستان

451/0

21

آذربایجان غربی

374/0

22

یزد

324/0

23

قزوین

261/0

24

هرمزگان

243/0

25

کردستان

137/0

26

همدان

075/0

27

سیستان و بلوچستان

0

28

ایلام

0

28

خراسان جنوبی

0

28

خراسان شمالی

0

28

کهگیلویه و بویر احمد

*منبع: یافته­های تحقیق

بحث و نتیجه گیری

نتایج به دست آمده حاکی از آن است که تولید ناخالص داخلی بر عملکرد ورزش قهرمانی معلولان در ایران تأثیر مثبت دارد. در تبیین این موضوع می­توان گفت که جامعه ثروتمندتر به احتمال زیاد، فرصت بیشتری برای مشارکت معلولان در ورزش­های سازمان­ یافته فراهم می­کند. تمرینات و فراهم کردن شرایط ورزشی برای معلولان، معمولاً هزینه­بر و گران می­باشد و جای تعجب نیست که کشورهای فقیر قادر به ارائه امکانات لازم و آموزش ورزش­ها به معلولان نخواهند بود. همچنین، شرکت در مسابقات ورزشی نیازمند صرف هزینه است و بستگی به پشتیبانی مالی دولت و بخش خصوصی دارد. بی شک، ورزشکاران جوامع فقیر با مشکلات بیشتری در جمع­آوری بودجه لازم جهت شرکت در مسابقات روبه رو خواهند شد (بوتس و همکاران،135:2011). یک کشور ثروتمند می­تواند منابع مورد نیاز بیشتری را برای آمادگی ورزشکاران، ایجاد و حفظ امکانات آموزشی، توسعه سیستم ­آموزشی پیشرفته برای مربیان و حمایت از تحقیقات علمی در نظر بگیرد که این کار، زمینه ایجاد و توسعه استعدادهای ورزشی بیشتری را فراهم می­کند (راتک و ویتک، 525:2008). همچنین واضح است که افزایش درآمد یک کشور باعث افزایش رفاه و افزایش تقاضای مردم آن کشور برای ورزش خواهد شد و بی تردید باعث شکوفا شدن استعدادهای ورزشی و قهرمان­پروری می­شود (لوئیز و فادال،871:2010 و جیانگ و همکاران،185:2010). با توجه به وابستگی بسیار زیاد عملکرد کشورها در مسابقات المپیک و پارالمپیک (هولیهان و مالکوم[25]، 2015: 212)، می توان اقتصاد را یکی از عوامل اصلی برای توسعه ورزش رقابتی دانست؛ چنان که تولید ناخالص داخلی یک کشور به عنوان یکی از اصلی­ترین شاخص­های اقتصادی می­تواند در توسعه ورزش و میزان موفقیت یک کشور نقش به­سزایی ایفا کند (کاستونکا و اسکوریچ، 2011 و جانسون و علی، 2000 و 2004). درآمد بیشتر به یک جامعه این امکان را می­دهد که در ورزش­ها تخصصی تر عمل کند، ورزشکاران بهتری آموزش دهد، مراقبت­های بهداشتی بیشتری ارائه دهد و تعداد افراد زیادتری را به مسابقات اعزام نماید (هافمن و همکاران،266:2004). تحقیقات زیادی به وجود رابطه بین عوامل کلان اقتصادی و موفقیت در رقابت­های ورزشی اشاره کرده­اند. به عقیده برنارد و باس (2004)، در کشورهای ثروتمند، افراد، سازمان­ها و یا دولت حاضر به سرمایه­گذاری در ورزش هستند. همچنین ورزش به عنوان بخشی از آموزش و پرورش محسوب می­شود و نقش مهمی در پر کردن اوقات فراغت مردم دارد. یافته حاضر با نتایج تحقیقات کارتر و همکاران (2014)، لوئیز و فادال (2010)، کاستونکا و اسکوریچ (2011)، فارست و همکاران (2010)، راتک و ویتک (2008)، کریشنا و هاگلند (2008)، چاریلو و فلیتمن (2006) و برنارد و باس (2004) همسو می­باشد. برای توسعه ورزش معلولان نیز همانند ورزش غیر معلولان، وجود تجهیزات و امکانات ورزشی مناسب، زیرساخت­ها و باشگاه­های مخصوص، مربیان برجسته و ... ضروری می­باشد که تمامی این تسهیلات نیازمند تخصیص سرمایه و بودجه به ورزش معلولان است. روشن است جوامعی که درآمد بیشتری دارند، قادر به تأمین بیشتر این نیازمندی­ها و فراهم کردن فرصت برای مشارکت معلولان نیز می­باشند که این به نوبه خود شکوفا شدن استعدادها و بهبود عملکرد ورزش آنان را به دنبال خواهد داشت. نتایج این تحقیق با تحقیقات رحیمی (1392) و دخت­باقر (1392) ناهمسو می­باشد. دلیل این ناهمسویی را می­توان اختلاف در عوامل مورد بررسی در تحقیقات ناهمسو با این تحقیق دانست. همچنین جامعه آماری نیز می­تواند این ناهمسویی را توضیح دهد؛. به طوری که کشورهای عربی در جامعه آماری تحقیقات ناهمسو، با وجود اینکه ثروت بالایی دارند، اما از عملکرد مطلوبی برخوردار نبوده­اند.

نتیجه دیگر تحقیق نشان داد که جمعیت معلولان بر عملکرد ورزش قهرمانی معلولان استان­ها تأثیر مثبت دارد. جمعیت نقش مهمی در تعیین موفقیت­های ورزشی ایفا می­کند. به طور طبیعی، جمعیت بزرگ­تر منبع بیشتری از ورزشکاران با استعداد خواهد داشت. در نتیجه شانس بیشتری برای پیروزی در رقابت­ها دارد (برنارد و باس، 2004). جمعیت بیشتر فرصت بیشتری را برای سازماندهی آموزش­ و رقابت­ها فراهم می­نماید. این استدلال که جمعیت بر روی کیفیت آموزش تأثیر می­گذارد، به این دلیل برمی­گردد که ورزش­ها اغلب محصولات مشترکی از ویژگی­های فردی و محیطی هستند. درست است که موفقیت فردی بر اساس ویژگی­های فردی می­باشد، اما توسعه و رشد این ویژگی­ها زمانی میسر خواهد بود که ورزشکار بتواند با دیگر ورزشکاران مستعد به تمرین و رقابت بپردازد. بی تردید، یافتن ورزشکاران کافی برای تشکیل تیم و تمرین و آموزش در صورتی آسان­تر خواهد بود که میزان و توزیع جمعیت بیشتر باشد. این امر در جوامع با جمعیت کمتر شاید امکان­پذیر نباشد و شاید استعدادهای بالقوه افراد در جوامع کوچک به همین دلیل به بالفعل تبدیل نگردد (بوتس و همکاران،140:2011 و دی بوسچر و همکاران،122:2014). تحقیقات مختلفی تنوع و اندازه جمعیت را در کسب موفقیت­های ورزشی مؤثر می­دانند. به طور طبیعی به نظر می­رسد که کشورهای پرجمعیتی مانند چین، ایالات متحده آمریکا و روسیه با جمعیت بزرگ­تر، یک منبع بزرگتر از ورزشکاران با استعداد خواهند داشت و از این رو، قادر به کسب مدال بیشتری می­باشند (هافمن و همکاران، 265:2004). در رقابت­های پاراآسیایی 2010 گوانگجو، کشورهای پرجمعیت مانند چین (331,1 میلیارد نفر) و ژاپن (5,127 میلیون نفر) با توجه به جمعیت زیاد و احتمال حضور ورزشکاران نخبه معلول بیشتر توانسته­اند به ترتیب بر سکوهای اول و دوم بزرگترین رویدادهای ورزشی معلولان آسیا تکیه بزنند(رحیمی و همکاران، 108:1392). در بازی­های المپیک 2008 پکن، پنج کشور برتر، حدود 36 درصد از جمعیت کل جهان را داشتند و توانستند بیش از 38 درصد کل مدال­ها را به دست آورند. پنج کشور در رتبه­های پایین، با داشتن 9 درصد از کل جمعیت جهان، توانستند فقط 5 درصد مدال­ها را کسب نمایند (شریعتی فیض­آبادی و همکاران،71:2013)؛ اما با این حال کشورهایی هستند که علی­رغم داشتن جمعیت زیاد، قادر به کسب مدال نیستند و عملکرد چشمگیری در ورزش ندارند. برای مثال، کشوری مانند هند و اندونزی، نتایج متضادی داشتند و عملکرد ضعیفی در بازی­های پارالمپیک از خود نشان دادند. هندوستان که دومین کشور پرجمعیت جهان در سال 2012 بوده است، تنها 6 مدال و اندونزی با رتبه چهارمین کشور پرجمعیت جهان (دفتر مرجع جمعیت، 2012)، تنها یک مدال به دست آورده است (کمیته بین­المللی پارالمپیک، 2012). در توضیح این موضوع می­توان چنین توضیح داد که در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، توانایی استفاده و مدیریت منابع انسانی وجود ندارد و رشد جمعیت به عنوان یک ویژگی منفی و عامل عقب افتادگی معرفی می­شود- در حالی که در کشورهای توسعه یافته و پیشرفته به عنوان عامل توسعه یافتگی تلقی می­گردد. یافته­های تحقیق با نتایج تحقیقات کارتر و همکاران (2014)، بوتس و همکاران (2011)، لوئی و سوئن (2008)، کریشنا و هاگلند (2008)، ماتروس و نامورو (2004) و فخری (1391) همسو می­باشد، اما با نتایج کاستونکا و اسکوریچ (2011)، رابرتز (2006)، هافمن و همکاران (2002) و عسکریان و همکاران (1395) ناهمسو می­باشد. علت این امر را می­توان جامعه آماری مطالعات یاد شده دانست، چرا که جامعه هدف آن‌ها، کشورهای حاضر در رقابت­های المپیک، جهانی و آسیایی است و وجود کشورهای پرجمعیتی مانند هندوستان، اندونزی، نیجریه، بنگلادش، می­تواند این ناهمسویی را توضیح دهد. از طرفی عملکرد مطلوب کشورهای کم جمعیتی همانند استرالیا و ترکیه، دلیل دیگری بر تبیین این موضوع است.

با توجه به عوامل اثرگذار بر عملکرد ورزش قهرمانی معلولان، با استفاده از روش تحلیل پوششی داده­ها، عملکرد ورزش قهرمانی معلولان استان­ها محاسبه شد. از مجموع 31 استان کشور، 8 استان جزو استان­های کاملاً کارآ و 23 استان یا 74 درصد استان­ها در زمره استان­های ناکارآ طی پنج سال قرار دارند. این امر مؤید آن است که استان­های کشورها نیز توانایی یکسانی در شرکت و کسب مدال، چه در سطح ملی و چه در سطح بین­المللی ندارند و با توجه به تفاوت­های اجتماعی- اقتصادی، از عملکردهای متفاوتی در ورزش قهرمانی برخوردارند. همچنین با توجه به مدل به دست آمده در تحقیق حاضر از رگرسیون چندگانه، می­توان با احتمال 95 درصد، عملکرد ورزش قهرمانی معلولان استان­ها را در سال­های آتی پیش­بینی نمود.

در نهایت می­توان گفت که افزایش تولید ناخالص داخلی استان­ها و استفاده و به کارگیری منابع و امکانات، همچنین استفاده از نیروی انسانی و فراهم کردن زمینه و تشویق معلولان به مشارکت ورزشی، به عنوان عوامل مؤثر همزمان باعث افزایش عملکرد ورزش قهرمانی معلولان می­شود.

با توجه به نتایج به دست آمده پیشنهاد می گردد برای پشتیبانی و حمایت از جمعیت معلولان و فراهم کردن امکانات و زمینه مشارکت آنان در فعالیت­های اجتماعی به ویژه فعالیت­های ورزشی، با توجه به تأثیر مثبت اندازه جمعیت معلولان در عملکرد ورزش قهرمانی معلولان تلاش بیشتری صورت پذیرد.

با توجه به موانع معمول برای افراد معلول برای شرکت در ورزش همچون: عدم آگاهی افراد سالم در مورد چگونگی به کار گیری مناسب آنها را در تیم ها،  کمبود فرصت ها و برنامه های آموزشی و رقابتی برای این افراد و محدود بودن امکانات دسترسی به تجهیزات مناسب ورزش معلولان (کیوپیس، 2018)، شناخت مکانیزم های صحیح درگیرکردن آنان در محیط های ورزشی (اسپایج و همکاران، 2014) از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.، بنابراین برگزاری دوره های آموزشی برای مربیان و دست اندرکاران ورزش معلولان در این زمینه می تواند بسیار مفید واقع شود.

 از آنجا که در تحقیق حاضر جمعیت معلولان به صورت کلی و با توجه به عدم اطلاعات دقیق استانی اعم از جنسیت و یا دلیل معلولیت (بر اثر جنگ و یا بیماری و مادرزادی) و یا طبقه بندی آن (ناشنوایان، معلولان جسمی و ذهنی) در نظر گرفته شده است، پیشنهاد می گردد در آینده تحقیقی در این زمینه و به صورت جزئی تر انجام بگیرد. 

 

  • منابع

    • دخت باقر، ناصر. (1392). «بررسی عوامل اجتماعی- اقتصادی مؤثر بر عملکرد تیم­های لیگ برتر فوتبال ایران». پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی. دانشگاه تبریز، صص 55-46.
    • رحیمی، محمد؛ شریعتی فیض­آبادی، مهدی و صوفی، محمدرضا. (1392). «ارتباط بین شاخص­های جمعیتی- اقتصادی با میزان موفقیت ورزشکاران معلول کشورهای حاضر در بازی­های پاراآسیایی 2010 گوانگجو». پژوهش در مدیریت ورزشی. دوره دوم، شماره 5، صص 102-112.
    • صادق آرانی، زهرا و میر غفوری، سید حبیب اله. (1388). «تجزیه و تحلیل وضعیت توسعه یافتگی ورزشی استان­های ایران طی سال های 85-1384». پژوهش در علوم ورزشی. شماره 24، صص 120-103.
    • عسکریان، فریبا؛ جعفری، افشار و فخری، فرناز. (1394). «عوامل مؤثر بر عملکرد ورزش قهرمانی در ایران». مطالعات مدیریت ورزشی. شماره 29، خرداد و تیر، صص37-50.
    • عسکریان، فریبا؛ شیرعلیزاده، زهرا و پناهی، حسین. (1395). «عوامل مؤثر بر عملکرد تیم‌های شرکت کننده در جام جهانی فوتبال 2014 برزیل». مطالعات مدیریت ورزشی. شماره 39، آذر و دی، صص139-154.
    • مرکز آمار ایران. (1385). بررسی میزان شیوع معلولیت به صورت صورت ملی و استانی و رابطه آن با توسعه استان ها. سرشماری سال 1385.
    • مهرگان، محمدرضا. (1383). مدل­های کمی برای ارزیابی عملکرد سازمان­ها. تهران: انتشارات دانشگاه تهران
      • Bernard, A. B., Busse, M. R, (2004). “Who Wins the Olympic Games: Economic Resources and Medal Totals”. The Review of Economics and Statistics, 86(1), 413-511.
      • Buts, C., Bois, C. Du., Heyndels, B., Jegers, M. (2011). “Socioeconomic Determinants of Success at the Summer Paralympics”. Journal of Sports Economics, 14 (2), 133-147
      • Carter, N., Felton, N., Schwertman, N. (2014). “A Classroom Investigation of the Effect of Population Size and Income on Success in the London 2012 Olympics”. Journal of Statistics Education, 22(2), 1-20.
      • Churilov, L., Flitman, A. (2006). “Towards Fair Ranking of Olympics Achievements: the case of Sydney 2000”. Computers and Operations Research, 33 (7), 2057-2082.
      • Custonja, Z., Skoric, S. (2011). “Winning Medals at the Olympic Games – Does CROATIA Have Any Chance”. Kinesiology, 43 (1), 107-114.
      • De Bosscher, V., De Knop, P., van Bottenburg, M., Shibli, S., Bingham, J. (2009). “Explaining International Sporting Success: An International Comparison of Elite Sport Systems”.Sport Management Review, 12 (3), 113–136.
      • De Bosscher, V., Wong, J. (2014). “Sport Policy Effectiveness in Disability Sport (SPEDS)”. A Four- Year International Comparative Research Project,1-20.
      • Disability Sports (2018). “Information on Sport for the Disabled”. Available at: https://www.disabled-world.com/sports.
      • Forrest, D., Sanz, I., & Tena, J. (2010). “Forecasting National Team Medal Totals at the Summer Olympic Games”. International Journal of Forecasting, 26 (3), 576-588.
      • Goodley, D., Hughes, B., & Davis, L. (2012). Disability and Social Theory: New Developments and Directions. Basingstoke, UK: Palgrave Macmillan
      • Green, M., Houlihan, B. (2005). Elite Sport Development. Policy Learning and Political Priorities. London and New York: Rutledge
      • Howe. D. (2008). The Cultural Politics of the Paralympics Movement through an Anthropological Lens. Routledge: London/New­York
      • Hoffmann, R., Ging, L. C., & Remasany, B. (2004). “Olympic Success and ASEAN Countries: Economic Analysis and Policy Implications”. Journal of Sports Economics, 5 (3), 262–276.
      • Hoffman, R., Ging, L. C., & Ramasany, B. (2002). “Public Policy and Olympic Success”. Applied Economics Letters, 9 (8), 545–548.
      • Houlihan, B., Malcolm, D. (2015).  Sport and Society. SAGE Publications Ltd, 3rd edition.
      • International Paralympics Committee (IPC). (2012). “Sports Science and Research at the London 2012 Paralympic Games”. Available at:www.paralympic.org.
      • Jiang, Y., Ma, T., Huang, Z. (2010). “The Economic Factors Analysis in Olympic Game”. International Journal of Sports Science and Engineering, 4 (3), 181-187.
      • Johnson, D. K. and Ali, A. (2004). “A Tale of Two Seasons: Participation and Medal Counts at the summer and Winter Olympic Games”. Social Science Quarterly, 85 (4), 974-993.
      • Kiuppis, F. (2018). “Inclusion in Sport – Disability and Participation”. Sport in Society Journal, 21 (1), 4-21.
      • Krishna, A, Haglund, E. (2008). “Why Do Some Countries Win More Olympic Medals? Lessons for Social Mobility and Poverty Reduction”. Economic & Political Weekly, 43 (28), 151-143
      • Lui, H.K., Suen, W.C. (2008). “Men, Money and Medals: An Econometric Analysis of the Olympic Games”. Pacific Economic Review, 13 (1), 1-16.
      • Luiz, J., Fadal, R. (2010). “An Economic Analysis of Sports Performance in Africa”. International Journal of Social Economics, 38(10), 869 - 883.
      • Moosa, I., Smith., L. (2004). “Economic Development Indicators as Determinants of Medal Winning at Analysis at the Sydney Olympics: An Extreme Bounds Analysis”. Australian Economic Papers - AUST ECON PAP.43 (3), 288-301.
      • Population Reference Bureau. (2012). “2012 World Population Data Sheet”. Available at: http://www.prb.org/Publications/Datasheets/ 2012populationclock.aspx.
      • Rathke, A., Woitek. (2008). “Economics and the Summer Olympics: An Efficiency Analysis”. Journal of Sports Economics, 9 (5), 520-537.
      • Roberts, G. (2006). “Accounting for Achievement in Athens: A count data analysis of national Olympic performance”. Econometrics Working Papers EWP 0602. Available at:  http://web.uvic.ca/econ/ewp0602.pdf.
      • Shariati Feizabadi, M., Khabiri, M., Hamidi, M. (2013). “The Relationship between the Success of Countries at the Guangzhou 2010 Summer Asian Games and Demo-Economic Factors”. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 82, 369-374
      • Spaaij, R., J. Magee, and R. Jeanes. (2014).  Sport and Social Exclusion in Global Society. Abingdon: Routledge
      • Thomas, N., & Smith, A. (2009). Disability, Sport and Society, An introduction. London/New York: Rutledge. 1st Edition.
      • World Bank. (2017). “Topics Disability, Overview”. Available at: http://www.worldbank.org/en/topic/disability/overview.
      • World Health Organization (WHO). (2016). “Health Topics Disabilities”. Available at: http://www.who.int/topics/disabilities/en.