شناسایی عوامل موثر بر شکل‌گیری فساد در ورزش حرفه‎ای ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت ورزشی، گروه مدیریت ورزشی، دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 دانشیار، مدیریت ورزشی، گروه مدیریت ورزشی، دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران (نویسنده مسئول) E-mail: Dr_alizarei@yahoo.cam

3 استادیار، مدیریت ورزشی، گروه مدیریت ورزشی، دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده

هدف پژوهش حاضر، شناسایی عوامل موثر بر شکل­گیری فساد در ورزش حرفه‎ای ایران بود. روش پژوهش کیفی (نظریه داده- ­بنیاد) بود. داده­ها از طریق مصاحبه عمیق و نیمه ساختارمند با 19 نفر از صاحب نظران (اعضای هیئت علمی دانشگاه، مدیران باشگاه ورزشی، معاونان وزارت ورزش و جوانان، روسای فدراسیون­های ورزشی، ورزشکاران و اصحاب­رسانه) انجام و همزمان با جمع آوری داده­ها و انجام فرایند کدگذاری (باز، محوری و انتخابی) تحلیل انجام گرفت. پس از اشباع نظری و با تکمیل یافته­ها، مدلی با رویکرد سیستماتیک طراحی گردید. نتایج نشان داد بعد از کدگذاری مرحله به مرحله، تعداد 254 کد اولیه غیرتکراری به دست آمد که در قالب 40 مقوله طبقه‎بندی شدند. می­توان گفت که شکل­گیری فساد در ورزش حرفه‎ای ایران بر مبنای عوامل مختلفی قرار دارد. لذا زمانی که مکانیسم اثر این عوامل به­درستی شناسایی و تشخیص داده شود می­توان شاهد رشد علمی و پیشگیری از شکل‎گیری فساد در ورزش حرفه‎ای ایران بود. با توجه به نتایج به دست آمده پیشنهاد می­شود که فدراسیون­ها و حتی باشگاه­های ورزشی به ایجاد یک سیستم نظارتی مشخص بر عملکرد مربیان، داوران، ورزشکاران و مدیران بپردازند. همچنین با توجه به اینکه یکی از عوامل به وجود آمدن فساد در ورزش حرفه­ای ایران وجود بسترهای قانونی، مقررات پیچیده، قوانین مبهم و سایر موارد مشابه است، پیشنهاد می­شود با تدوین قوانین و سیاست­های ورزش حرفه­ای بر اساس قوانین بین­المللی موجود در فدراسیون­ها و قوانین رسمی کشور در جهت کاهش فساد در ورزش حرفه­ای گام برداشت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Factors Affecting the Formation of Corruption in Iran Professional Sports

نویسندگان [English]

  • Mehdi Sadatolhosseini 1
  • Ali Zarei 2
  • Zahra Haji Anzehaee 3
1 Ph.D. Student in Sport Management, Sport Management Department, Faculty of Physical Education and Sports Science, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Ph.D., Associate Professor, Sport Management Department, Faculty of Physical Education and Sports Science, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 Ph.D., Assistant Professor, Sport Management Department, Faculty of Physical Education and Sports Science, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The study is to identify the factors affecting the formation of corruption in Iran professional sports. The research method was qualitative (Grounded Theory). The data was collected and analyzed through in-depth and semi-structured interviews with 19 experts (university professors, sports club managers, deputies of the Ministry of Sports and Youth, presidents of sports federations, athletes and members of the media) and performed by coding process (Open coding, Axial and Selective). After theoretical saturation and completing the findings, the model was designed with a systematic approach. The results showed that after step-by-step coding, 254 non-duplicate initial codes were obtained which were classified into 40 categories. It can be said that the formation of corruption in Iranian professional sports is based on various factors. Therefore, when the mechanism of action of these factors is properly identified and diagnosed, we can reach to scientific growth and prevent the formation of corruption in professional sports in Iran. According to the results, it is suggested that federations and even sports clubs establish a clear monitoring system on the performance of coaches, referees, athletes and managers. Also, considering some causes of corruption in professional sports in Iran like existence of legal grounds, complex regulations, ambiguous laws and other similar cases, it is recommended to formulate professional sports laws and policies based on existing international laws. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Key Words: Professional Sports
  • Corruption in Sports
  • Corruption in Sports Teams
  • Brokerage in Sports and Betting

شناسایی عوامل موثر بر شکل­گیری فساد در ورزش حرفهای ایران

مهدی سادات الحسینی[1]

 علی زارعی[2]

 زهرا حاجی انزهایی[3]

تاریخ دریافت مقاله: 20/10/1399

                                                                                 تاریخ پذیرش مقاله:11/11/1399

 

مقدمه

در دهه اخیر، با شکل­گیری انواع سازمان­ها و اداره­ها جهت ارضای نیاز افراد، شاهد بروز ناهنجاری‎های سازمانی و در اصطلاح «فساد اداری» به مثابه شکل جدیدی از انحرافات اجتماعی بوده­ایم (کمپبل و گوریتز[4]، 2014؛ گروس[5]، 2011؛ لو[6] ، 2005). کالینز، اولنبرک و رودریگز[7] (2009) فساد را یک عمل انجام شده با هدف دریافت سود و مزایای شخصی نامیدند که هیچ گونه همخوانی و ارتباطی با وظیفه اصلی و حقوق افراد در سازمان­ها ندارد و به نوعی پایمال شدن حق دیگران است (کالینز و همکاران، 2009). همچنین، دن نئوونبوئر و کاپتین[8] (۲۰۰۸)، رابیوسی و سانتانگو[9] (۲۰۱۹)، رزآکرمن و پالیفکا[10] (۲۰۱۶)، گورسیرا، استگ، دنکرز و هوسمن[11] (2018) و مین[12] (2019) فساد را استفاده از قدرت شخصی در سازمان در جهت کسب منافع نامشروع تعریف نمودند (دن نئوونبوئر و کاپتین، 2008؛ رابیوسی و سانتانگو، 2019؛ رزآکرمن و پالیفکا، 2016؛ گورسیرا و همکاران، 2018 و مین، 2019). می‎توان اذعان داشت که فساد یک پدیده ناهنجار اجتماعی، سیاسی و اقتصادی است که امروزه گریبان ورزش را گرفته است (ماینگ[13]، 2005). جهانی شدن صنعت ورزش منجر به یک فرایند تجاری به وسیله درآمدهای نهفته برای سهامداران، حامیان مالی، مسئولان دولتی (سیاسیون) و ورزشکاران شده است. این درآمد نهفته منجر به این شده که بسیاری از ورزشکاران و مسئولان به منظور کسب سود و منفعت بیشتر، دچار ارتکاب فساد شوند (مین، 2019).  

در این زمینه نیکا و پتوکووارو[14] (2014) معتقد بودند که فساد در ورزش به ویژه ورزش حرفه­ای اشاره به نگرانی‌های اساسی و نیز پول­های کلانی دارد که می­تواند مسئولیت اقتصادی و اجتماعی بزرگی را سبب‌ساز شود و امروزه، به یکی از مشکلات ورزش تبدیل شده است و باید بیشتر مورد بررسی قرار گیرد. فساد می­تواند به شکل­های مختلف، کل سیستم ورزش را نابود کند. فساد در ورزش را می­توان به هر نوع ناهنجاری در ورزش که طبق قانون ممنوع است، تعریف کرد (نیکا و پتوکووارو، 2014). جنیینگ[15] (2006) بیان کرد که فساد در سازمان­های ورزشی شامل موارد زیر است: 1) رشوه به مقامات، 2) تبانی با شرکت­کنندگان در مسابقه و 3) استفاده ورزشکاران از داروهایی غیر مجاز (دوپینگ) که عملکردشان را بالا می­برد. این اشکال فساد توسط افرادی که مدیر نیستند، صورت می­پذیرد و در دسته سازمان‎های با افراد فاسد جای می­گیرند (جنیینگ، 2006). همچنین مانیگ (2005) موارد فساد موجود در ورزش را تجزیه و تحلیل کرد و مفاسد ورزشی را به دو دسته تقسیم نمود: دسته اول مربوط به نتایج رقابت است که به موجب آن ارائه­دهنده و دریافت­کننده رشوه می‎توانند ورزشکاران، مسئولان ورزش و غیرورزشکاران مانند داوران باشد. دسته دوم مربوط به فساد مربوط به انجمن‎های ورزشی و مسئولان در زمینه محل برگزاری میزبان مسابقات مهم، تخصیص حقوق یا نامزدی در سمت­ها و غیره می‎باشد. همچنین گورس و چادویک[16] (2011) فساد در ورزش را به چهار گروه 1) رشوه، 2) تبانی ورزشی، 3) سوء استفاده از اطلاعات به منظور شرط­بندی و 4) دوپینگ تقسیم کردند (گورس و چادویک، 2011).  مسترز[17] (2015) مهم­ترین مصادیق فساد در ورزش را تبانی در نتیجه بازی، دوپینگ، رشوه‎خواری جهت کسب میزبانی رویدادهای بزرگ و شرط‌بندی بیان نمودند (مسترز، 2015). در زمینه پژوهش­های صورت گرفته پیرامون فساد در ورزش، لام[18] (2019) در پژوهشی با عنوان «فساد در ورزش» به این نتیجه رسید که فساد در ورزش شامل 5 بخش است: 1) مفهوم فساد، 2) علل فساد ورزشی، 3) عواقب فساد ورزشی، 4) اصلاحات و 5) چالش‎های مبارزه با فساد. مانولی، آنتونوپولوس و بایرر[19] (2019) در پژوهشی با عنوان «اجتناب­ناپذیر بودن فساد در فوتبال یونان» بیان نمودند که تبانی، ترفندهای بلیط فروشی و گواهی­نامه جعلی مالیاتی از جمله مصادیق بروز فساد در فوتبال یونان هستند و عمده مشکل فوتبال در این کشور عوامل سیاسی، ساختاری، اقتصادی و مدیریتی است (مانولی و همکاران، 2019). یلماز، مانولی و آنتونوپولوس[20] (2018) در پژوهش خود با عنوان «آناتومی تبانی در فوتبال ترکیه» گزارش نمودند که تبانی در 17 مسابقه در فصل 2011-2010 اتفاق افتاده بود و منجر به تشکیل 4 پرونده جنایی، 7 کمیته انضباطی و 93 مظنون و منجر به حذف دو تیم از مسابقات اروپایی شده بود. همچنین در این تبانی­ها اثری از سیاسیون و شخص رئیس جمهور این کشور برای کسب نتیجه دلخواه باشگاه مورد علاقه خود نیز دیده می­شد (یلماز و همکاران، 2018). هنری و محمودی (1398) در پژوهشی به تبیین الگوی کمّی عوامل بروز فساد در صنعت فوتبال ایران با رویکرد نظریه داده- بنیاد پرداختند. نتایج بررسی آنها نشان داد که کلیه عوامل علّی، زمینه‌ای، مداخله‌گر، راهبرد و پیامد از مُدل ساختاری، بر پدیده محوری (فساد) دارای تأثیر معنادار و در جهت مثبت بودند و تنها ارتباط بین مقوله‌های علّی، زمینه‌ای، مداخله‌گر و راهبرد بر پیامد اثر معنادار و در جهت معکوس (منفی) بود. محمودی، هنری، یونسی و شهلایی باقری (1397) در پژوهشی به کاوش عوامل زمینه‌ای و مداخله‌گر بروز فساد در صنعت فوتبال ایران پرداختند. پس از تحلیل یافته‌ها، عوامل زمینه‌ای (بسترساز) و عوامل مداخله‌گر (تأثیرگذار) شناسایی شدند. بر اساس همین یافته‌ها، بی‌اخلاقی، بی‌تعهدی، عدم تعامل و هم‌افزایی سازمانی و فراهم نبودن محیط حقوقی و قانونی به‌عنوان مقوله محوری شناسایی شدند. یافته‌های مربوط به عوامل زمینه‌ای بیانگر 25 مقوله فرعی حاصل از کدگذاری محوری در 7 مفهوم کلی حاصل از کدگذاری گزینشی همچون شکاف قوانین، انگیزه مالی، کارکرد نامناسب رسانه‌ها، تضعیف مجامع تصمیم‌گیری، ضعف قوانین نقل و انتقالات، فقدان معیارهای رفتاری و شفاف نبودن فرایندها دسته‌بندی شدند. یافته‌های عوامل مداخله‌گر (تأثیرگذار) نیز در 7 مقوله فرعی حاصل از کدگذاری محوری در 3 مفهوم کلی از کدگذاری گزینشی تداخل وظایف، عدم اراده فساد ستیزی و عدم هماهنگی طبقه‌بندی شدند. به‌طور کلی شناسایی عوامل زمینه‌ای و تأثیرگذار بروز فساد می‌تواند به مسئولان در پیشگیری از وقوع فساد و بهبود سلامت سازمانی فوتبال کمک بسیاری کند. شفیعی و افروزه (1397) در پژوهشی به شناسایی و تبیین مولفه­های موثر در بروز فساد در فوتبال ایران پرداختند. یافته­ها نشان داد که مغیرهای مدیریتی- اداری و آموزشی- تربیتی بیشترین تاثیر را در همه ابعاد داشتند. همچنین، بالاترین رتبه شکل­های فساد از دیدگاه بازیکنان، مربیان، داوران، کادر فنی و مدیریتی و اصحاب رسانه، تبانی و از دیدگاه اعضای آکادمی فوتبال تحصیل مال از طریق نامشروع بود. یافته­ها نشان داد که بعد کلان تبیین­کننده بروز فساد در فوتبال است و سطوح میانی تاثیرگذاری ضعیفی بر فساد دارند- شاید تاثیرگذاری ضعیف به سبب قدرت تاثیر بعد کلان بر فساد در مقایسه با عوامل میانی و خرد باشد. همچنین زارع، حیدری­نژاد و شتاب بوشهری (1395) در پژوهشی به بررسی عوامل موثر بر بروز فساد اداری و روش­های کنترل آن در وزارت ورزش و جوانان پرداختند. نتایج نشان داد که عوامل سازمانی با مقدار 88/5 بیشترین و عوامل آگاهی دهنده با مقدار 40/2 کمترین تاثیر را بر بروز فساد اداری دارند. در بخش کنترل فساد اداری نتایج پژوهش نشان داد که عوامل اثر بخشی قانونی با مقدار 63/3 بیشترین تاثیر و عوامل مدیریتی- اداری با مقدار 42/1 کمترین تاثیر را بر روش­های کنترل فساد اداری دارا هستند.

با توجه به مطالب ارائه شده می­توان گفت که نمونه­هایی از فساد را کم و بیش می­توان در هر سازمانی مشاهده کرد. سازمان­های ورزشی در ایران نیز از این امر مستثنی نیستند که با توجه به نقش و مسئولیت مهمی که در امر توسعه ورزش و تأمین سلامت مردم دارند، فساد در ورزش بخصوص ورزش حرفه­ای ایران می­تواند تاثیرات مخرب زیادی را به بار آورد. با توجه به اینکه در ایران کمتر پژوهشی به فساد در ورزش پرداخته و اکثر پژوهش­های انجام شده در زمینه فساد در صنعت فوتبال ایران- نظیر هنری و محمودی (1398)، محمودی و همکاران (1397)، شفیعی و افروزه (1397) و محمودی و همکاران (1396)- بوده  و تعداد اندک این پژوهش­ها موجب شده به رفع مشکل فساد کمک چندانی نشود،می توان گفت عدم نبود الگو و مدلی مناسب در این زمینه می­تواند صدمات جبران ناپذیری برای ورزش حرفه­ای ایران در پی داشته باشد. بنابراین کنکاش درباره این موضوع  از اهمیت و ضرورت بالایی برخوردار است. پس سوال اصلی این پژوهش آن است:

 چه عواملی بر شکل‎گیری فساد در ورزش حرفه­ای ایران موثر هستند؟

روش شناسی پژوهش

پژوهش حاضر کیفی، از نوع پژوهش­های اکتشافی می­باشد و هدف کشف پدیده‎هایی است که چندان قابل درک نیستتند. این پژوهش به دنبال شناسایی عوامل موثر بر شکل­گیری فساد در ورزش حرفه‎ای ایران بود. لذا پژوهش حاضر از نوع پژوهش­های کاربردی است. این پژوهش بر مبنای جستجوی داده، دارای ماهیت کیفی است که از روش نظریه داده- بنیاد استفاده می کند. سئوالات مصاحبه بر اساس مدل سیستماتیک و رهیافت نظامند اشتراوس و کوربین[21] (1997) طراحی شده است؛ بدین صورت که ابتدا از طریق مطالعات اسناد، فهرستی از عوامل مؤثر با موضوع پژوهش شناسایی شد. فهرست مقدماتی به عنوان سئوالات مصاحبه و ابزار اولیه گردآوری داده­ها مد نظر قرار گرفت. سپس راهنمای مصاحبه تدوین و پژوهشگر قبل از انجام مصاحبه با هر یک از صاحب نظران آگاه، راهنمای مصاحبه را برای آنان ارسال کرد. همچنین سئوال­هایی بر اساس پاسخ مشارکت­کنندگان به منظور کشف جنبه­های خاص و عمیق­تر فساد در ورزش از طریق مصاحبه عمیق و نیمه­ساختارمند پرسیده شد. مصاحبه با برخی سئوالات توصیفی همچون: سن، سابقه فعالیت و همچنین شناخت دقیق از سمت یا جایگاه مصاحبه­شوندگان آغاز می­شد و در ادامه سئوالات اصلی پژوهش پرسیده و در پایان نیز از مصاحبه­شوندگان با سئوال باز مانند فکر می­کنید مطلبی هست که به آن در این حوزه نپرداخته­اید؟ خاتمه می­یافت. مدت زمان مصاحبه بین 70 الی 120 دقیقه بود که در پژوهش حاضر میانگین مصاحبه با نمونه‎ها 90 دقیقه بود. ذکر این نکته ضروری است که به منظور ثبت اطلاعات حاصل از مصاحبه­ها، علاوه بر نکته­برداری، از دستگاه ویژه ضبط صدا نیز استفاده گردید. به دلیل مسائل اخلاقی، قبل از شروع هر مصاحبه، برای ضبط گفتگو از مصاحبه‎شوندگان اجازه گرفته می­شد. مصاحبه در مکان مورد توافق مصاحبه­شونده و پژوهشگر بود. تعداد 7 نفر از مصاحبه شوندگان به شکل هدفمند و با توجه به شناخت تیم پژوهش و مطالعه و بررسی مقالات و پژوهش­های علمی و تعداد 12 نفر هم به شیوه گلوله برفی و با معرفی گروه اول انتخاب شدند. برای هر یک از مشارکت­کنندگان بعد از هماهنگی زمان مصاحبه، به منظور حداکثر استفاده از اطلاعات صاحب نظران و آشنایی با کلیت موضوع و جوانب آن، نامه­ای همراه با جزئیات و اهداف اصلی پژوهش و سئوالات مرتبط با آن توسط پست الکترونیکی یا شبکه­های اجتماعی به مصاحبه‎شوندگان ارسال شد تا با مطالعه و آمادگی ذهنی بیشتر در مصاحبه پاسخگوی سئوالات پژوهشگر باشند. البته تغییرات لازم در سئوالات برای هر یک از مصاحبه شوندگان قبل و حتی حین گفتگو و با توجه به شرایط مصاحبه انجام می­شد. پس از انجام 19 مصاحبه، پژوهشگر به اشباع نظری رسید. مصاحبه­شوندگان شامل 4 نفر عضو هیئت علمی دانشگاه که دارای مقاله علمی چاپ شده یا کتاب تالیفی یا ترجمه­ای بودند، 3 نفر از مدیران باشگاه­های ورزشی، 3 نفر از روسای فدراسیون­های ورزشی، 2 نفر از مدیران رسانه­های ورزشی، 3 نفر از مدیران عالی وزارت ورزش و جوانان، 2 نفر از مدیران آکادمی ملی المپیک و 2 نفر از ورزشکاران معروف در رشته­های مختلف بودند. انجام مصاحبه­ها تا حد کفایت یا اشباع نظری ادامه یافت. اشباع نظری مرحله‎ای است که در آن داده­های جدیدی در مورد مقوله پدید نیاید و روابط بین مقوله­ها برقرار و تأیید شده است (اشتراوس و کوربین، 1997). از آنجا که نظریه‎هایی که در عرصه علوم انسانی و رفتاری ارائه می­شوند در طول زمان قابل، اصلاح و تعدیل هستند، پژوهشگران کیفی به جای واژه اعتبار و روایی، از واژه­های «مقبولیت» «انتقال پذیری» و «تأییدپذیری» استفاده می‎کنند که داده ها مورد تایید قرار گرفتند. همچنین از پایایی بازآزمون استفاده شد و پایایی معادل 88 درصد گزارش گردید. بدین شکل که 3 مصاحبه به­عنوان نمونه انتخاب و هر کدام از آن­ها توسط یک نفر متخصص مدیریت ورزشی آشنا به حیطه بازاریابی مجدد کُدگذاری شدند. سپس کُدهای مشخص شده برای هر کدام از مصاحبه‌ها با هم مقایسه گردیدند. در هر کدام از مصاحبه‌ها، کدهایی که بین دو کدگذار با هم مشابه بودند به عنوان "توافق" و کدهای غیر مشابه به عنوان "عدم توافق" مشخص شدند. با توجه به استفاده از روش کیفی نظریه داده-­بنیاد در این پژوهش، گالدینک[22] (۲۰۰۲) بیان می دارد بیشتر مطالعات الگوی کدگذاری پارادایمی را برای تحلیل داده­های حاصل از روش داده‎- بنیاد معرفی می­کنند که در قالب یک فرایند کدگذاری سیستماتیک[23] شامل سه مرحله اولیه[24]، محوری[25] و گزینشی[26] منجر به ایجاد این مدل می­شود (گالدینک، 2002). در این تحقیق پژوهشگر سعی نموده است بر اساس نظرات صاحب نظران از پدیده مورد مطالعه (شناسایی عوامل موثر بر شکل­گیری فساد در ورزش حرفه‎ای ایران) مقولاتی را استخراج کند و در بخش بحث و نتیجه گیری به بررسی گسترده­تر هر یک از مقوله­ها بپردازد. 

یافته­های پژوهش

جدول 1: کدهای اولیه و کدبندی متمرکز

ردیف

کد اولیه

کد محوری

مقوله اصلی

1

عدم شایسته سالاری در انتخاب مدیران

ضعف مدیریتی

شرایط علی

2

ابهام در انتصابات مدیریتی

3

عدم ثبات مدیریتی

4

نتیجه­گرا بودن مدیران

5

وجود مدیران غیر ورزشی

6

عدم استقلال کاری

7

عدم مسئولیت­پذیری

8

چند شغله بودن مدیران

9

تفویض اختیار خارج از مسئولیت

10

آشنا نبودن با قوانین و مقررات

11

عدم وجود چشم­انداز

12

عدم برنامه­­ریزی

13

عدم وجود برنامه­های کاری

بی عدالتی سازمانی

 

شرایط علی

14

عدم توجه به نگرش و تفکرات

15

تصمیمات غلط در سازمان­های ورزشی

16

عدم توجه به پاداش­ها

17

عدم وجود مزایا

18

قضاوت در مورد ورزشکاران

نبود اخلاق حرفه­ای

شرایط زمینه­ای

19

بی انضباطی از سوی مدیران

20

بی انضباطی از سوی مربیان

21

بی انضباطی از سوی ورزشکاران

22

بی انضباطی از سوی عوامل اجرایی

23

عدم وجود تعهد حرفه­ای

24

عدم وجود ایدئولوژی اخلاقی

25

در نظر گرفتن منافع شخصی

26

عدم تعهد به تیم

27

زیر پا گذاشتن اصول اخلاقی

28

الگو و سرمشق از پیشکسوتان

29

عدم وفاداری به تیم

30

نهادینه کردن فرهنگ پهلوانی

31

رفتار مناسب با شئون اسلامی

32

فرهنگ سازی از طریق توسعه رفتارهای مطلوب

فرهنگ­سازی

راهبرد

33

توجیه مسئولیت­های آگاهانه

34

احیای حس مسئولیت­پذیری

35

وجود دلالان در ورزش

باند بازی

شرایط زمینه­ای

36

وجود باندهای مافیایی در ورزش

37

وجود خویشاوندی در ورزش

38

وجود منافع ناعادلانه در ورزش

فساد سیستمی

شرایط علی

39

عدم وجود نظام‌ دموکراتیک در ورزش

40

انحصارگرایی در قدرت

41

عدم شفافیت

42

عدم رعایت قانون

43

سوء‌استفاده از قدرت

44

انحصارطلبی

45

فساد در سطح کلان ورزش

46

ضعف در تشکیلات اداری

عوامل ساختاری

شرایط علی

47

ضعف سیستم­ها و روش­ها

48

استفاده نکردن از منشور اخلاقی

عوامل سازمانی

شرایط علی

49

پنهان­کاری

50

نقض هنجارها

51

استفاده نادرست از الگوها

52

ضعف در قوانین و مقررات

خلاء قوانین و مقررات

شرایط مداخله­گر

53

دور زدن قوانین

54

اجرای سلیقه­ای قوانین

55

تغییرات مداوم قوانین

56

پیروی نکردن از قوانین فدراسیون­های ورزشی

57

سوء استفاده از قوانین

58

عدم به روز بودن قوانین

59

کمبود نظارت بر قوانین و مقررات

60

مقام پرستی

نقش عوامل اجرایی در ورزش

شرایط علی

61

نفوذ و ارتباطات عوامل اجرایی

62

سهم خواهی عوامل اجرایی

63

عدم ثبات سیاسی

سیاست سازمانی

شرایط علی

64

عدم تقسیم قدرت به صورت عادلانه

65

ساختار سیاسی نادرست

66

قدرت مسئولیت سیاستمداران در ورزش

67

منفعت طلبی

ویژگی­های فردی

شرایط زمینه­ای

68

خود شیفتگی

69

میل به اختلاس

70

رانت خواری

71

جاه طلبی

72

نفع شخصی

منفعت و سود

شرایط علی

73

نفع مالی

74

نفع تیمی

75

بستن قراردادهای هنگفت

76

فضای باز سیاسی

فساد سیاسی

شرایط زمینه­ای

77

پیشنهاد رشوه از سوی سیاستمداران

78

نبود آزادی رسانه­ای برای ارائه گزارش­های مربوط به فساد

79

انتصابات رسانه­ای

فساد رسانه­ای

عوامل مداخله­گر

80

گسترش شایعات فساد در رسانه­ها

81

اعمال قدرت در رسانه­ها

82

عدم انعکاس اخبار

83

مشارکت رسانه­ها در فساد

84

سوق دادن نگرش افکار عمومی به دیگر مسائل در ورزش

85

مستند سازی­های مالی

فساد مالی

شرایط زمینه­ای

86

عدم صداقت و پاک دستی­ مدیران

87

ابهام در صورت­های مالی

88

فقدان سیستم ارزیابی و نرخ گذاری بازیکنان

89

عدم تفکیک بازرس قانونی از حسابرس

90

کمبود آیین نامه­های مالی

91

عدم شفافیت­های مالی

92

قراردادهای جعلی

93

کاهش نظارت

نبود نظارت

شرایط علی

94

کمبود بازرس

95

نبود بازرس مستقل در ورزش حرفه­ای

96

سوء استفاده مدیران خصوصی از مدیران دولتی

فساد در بخش خصوصی

شرایط مداخله­گر

97

پیشنهاد رشوه دادن مدیران شرکت­های خصوصی به مدیران دولتی

98

لابیگری

99

پولشویی

100

رانت خواری از قدرت

فساد در بخش دولتی

شرایط مداخله­گر

101

اختلاس مدیران دولتی

102

عقد قرار دادهای زیان­آور

103

ارتباط با

104

چاپلوسی برای حفظ سمت

105

وابستگی­های حزبی

106

تبانی در نتیجه

فساد در تیم‎های ورزشی

شرایط زمینه­ای

107

تبانی در خرید بازیکن

108

رعایت نکردن بازی جوانمردانه

109

تخریب دیگر تیم­ها و باشگاه­های ورزشی

فساد در تیم‎های ورزشی

شرایط زمینه­ای

110

عدم وازین اخلاقی در تیم­های ورزشی

111

توجه به سطح درآمد خانواده­ها

112

عدم توجه به تیم­های پایه

113

عدم توجه به بازیکنان با درآمد پایین

فساد در بین مربیان

شرایط مداخلگر

114

تخریب مربیان

115

ارتباط با دلالان ورزشی

116

جذب بازیکنان سفارش شده

117

انحصاری شده نیمکت مربیگری

118

عدم مسئولیت­پذیری در بین مربیان

119

درآمدزایی­های نامتعارف از فروش بازیکنان

120

عدم رعایت احراز شرایط حرفه­ای مربیان

121

شهرت طلبی در بین بازیکنان

فساد در بین ورزشکاران

شرایط مداخلگر

122

شرط بندی بازیکنان با عوامل خارج از ورزش

123

دوپینگ بازیکنان

124

میل به پولدار شدن در بین بازیکنان

125

اعتماد به نفس کاذب در بین بازیکنان

126

پایبند نبود بازیکنان به باشگاه

127

بازیکن سالاری

128

جذب بازیکنان پولی

129

رابطه پنهان بازیکنان با دلالان

130

وجود مافیا در نقل و انتقالات بازیکنان

131

کم شدن تعصب در میان ورزشکاران

132

استفاده از بیت المال

عوامل برون سازمانی

شرایط مداخلگر

133

نبود نظام بانکی فعال

134

نبود سیستم مالیاتی فعال

135

خصوصی سازی بدون توجه به زیرساخت­ها

136

ساختار شکننده نظام مالی- اداری

137

سهامدار نکردن هواداران

138

عدم پرداخت حقوق داوران

فساد در بین داوران

شرایط مداخلگر

139

چیدمان داوری بر اساس شهرت بدون توجه به زحمت داوران

140

ضعف مالی داوران

141

عدم آموزش داوران در مبارزه با فساد

142

نبود انسجام در تشکیلات داوری

143

سوء استفاده از مدیران ناموفق

دلالی در ورزش

شرایط مداخلگر

144

نفوذ و قدرت در رسانه­ها ورزشی

145

جابه جایی مداوم بازیکنان

146

جابه جایی مداوم مربیان

147

عدم توجه به سایت­های شرط بندی از سوی مراجع قضایی

شرط­بندی

شرایط مداخلگر

148

حضور مربیان، بازیکنان و داوران در سایت­های شرط بندی

149

عضویت ارکان­های اصلی ورزش در سایت­های شرط بندی

150

شرط بندی در لیگ­های پایین­تر

151

سهم خواهی مدیران و مربیان از قرارداد بازیکنان

منفعت طلبی

شرایط علی

152

سودجویی مدیران

153

میل به ستاره سازی در ورزش

154

نتیجه­گرایی از سوی هواداران

155

انتصابات حاکمیتی در ورزش

عدم شایسته سالاری

شرایط زمینه­ای

156

انتصابات سیاسی در ورزش

157

انتصابات نابجا در ورزش

158

انتصابات پولی در ورزش

159

لابیگری در انتصابات

160

پایین بودن سطح سلامت اجتماعی افراد در جامعه

عوامل اجتماعی تشکیل دهنده فساد

شرایط زمینه­ای

161

از بین رفتن سرمایه­های اجتماعی

162

از بین رفتن اعتماد اجتماعی

163

افزایش فاصله طبقاتی

164

از بین رفتن مشارکت اجتماعی

165

بی بند و باری از سوی افراد مشهور

166

نبود دموکراسی در ورزش

167

پایین آمدن تقوای افراد

کم رنگ شدن اعتقادات

شرایط علی

168

دور شدن از اهداف ورزش

169

کم رنگ شدن ارزش­های دینی

170

لوده سازی فضای ورزش

171

نظارت و کنترل

راهبردهای مبارزه بافساد

راهبرد

172

راهبردهای حقوقی

173

کنترل مالی تیم­های حرفه­ای

174

پرداخت به موقع حق و حقوق

175

احزار شرایط حرفه­ای مدیران و مربیان

176

حذف دلالان در ورزش

177

ترویج بازی جوانمردانه

178

گسترش بستر رقابت طلبی

179

از بین بردن روابط خارج از عرف

راهبردهای مبارزه بافساد

راهبرد

180

تشکیل بنگاه­های اقتصادی در ورزش

181

استفاده از تجارب کشورهای دیگر در مبارزه با فساد

182

افزایش عوامل اجتماعی در ورزش

183

صدور به موقه و سریح احکام انظباتی

184

ورود نهادهای قضایی در ورزش

185

برخورد قضایی با مافیا و دلالان ورزشی

186

برخورد جدی با صاحبان سایت­های شرط بندی

187

توجه به تیم­های پایه

188

کاهش تهدیدات سازمانی و برون سازمانی

189

کانال قانونی فروش و خرید بازیکن

190

افزایش مجازات­ها

191

افزایش ارتباط با نهادهای بین المللی مبارزه با فساد

192

گرفتن تست­های مکرر دوپینگ

193

توسعه کمیته­های اخلاقی در ورزش

194

جلوگیری از قانون کپی رایت

195

افزایش بازرسان در سازمان­های ورزشی

196

تشکیل کمیته­های فنی

197

توجه به انتصابات

198

افزایش نهادهای مبارزه با فساد

199

ایجاد نهادهای مستقل برای مبارزه با فساد سازمانی

200

جلوگیری از قدرت طلبی مدیران

201

افزایش کمیته­های انظباتی در تیم­ها

202

ایجاد کمیته مبارزه با فساد در تیم­های ورزشی

203

توجه به آموزش ارزش­های اخلاقی به بازیکنان

آموزش مبارزه با فساد

راهبرد

204

کسترش آموزش های اخلاقی در تیم­های پایه

205

برگزاری دوره­های آموزشی مبارزه با فساد

206

آشنایی بازیکنان با قوانین و مقررات

207

جلوگیری از فعالیت­های عام المنفعه و خریه افراد در عرصه ورزش

افزایش عوامل فرهنگی

راهبرد

208

تقویت ارزش­های فرهنگی در جامعه ورزشی

209

توسعه زیر ساخت­ها

پیامدهای پیشگیری از فساد

پیامد

210

از بین بردن بازیکن سالاری

211

حذف دلالان ورزشی

213

افزایش شایسته سالاری در انتصابات

214

جلوگیری از افزایش جبابی قیمت­های بازیکنان و مربیان

215

جلوگیری از قراردادهای نامتعارف 

216

کاهش استفاده نکردن از مدیران بازنشسته

217

کاهش استفاده نکردن از مدیران دوشغله

پیامدهای پیشگیری از فساد

پیامد

218

کاهش تخلفات

219

جلوگیری از قطبی شدن ورزش

220

افزایش تیم­های سازنده

پیامدهای حرفه­ای

پیامد

221

افزایش حس جذابیت و کیفیت بازی­ها

222

واقعی بودن نتایج

223

توسعه و پیشرفت در ورزش

224

توسعه ورزش حرفه­ای

225

افزایش انگیزه

پیامدهای اجتماعی

پیامد

226

کاهش پول پرستی

227

افزایش هواداران

228

آرامش اجتماعی

229

ممانعت از رقابت سالم

شیوع فساد

شرایط مداخلگر

230

دید منفی به ارکان ورزش

231

فساد اداری در بدنه ورزش

232

افزایش بی انگیزگی

233

بدبینی هواداران به نتایج

234

پارتی بازی در ورزش

235

کپی رایت در ورزش

236

شهرت طلبی افراد خاص

237

توجه به شهرت طلبی از سوی مدیران

238

حاکم بودن فساد پنهان بر محیط ورزش حرفه­ای

ماهیت فساد

شرایط علی

239

ساختار ناسالم

240

مشکلات سخت افزاری

241

ورود پول هنگفت در ورزش

242

فساد ریشه­ای

243

تهدیدات سازمانی از سوی افراد با نفوذ

244

نقش آفرینی سیاسیون در ورزش

نقش سیاسیون در ورزش

شرایط زمینه­ای

245

استفاده ابزاری از ورزش در سیاست به عنوان عاملی برای رشد واسطه­گری

246

سهم خواهی جریانات سیاسی در ورزش

247

نفوذ و دخالت سیاسیون در ورزش

248

رانت سیاسی در ورزش حرفه­ای

249

وجود ارتباطات سیاسی غیر متعارف

250

سیاست زدگی ساختار ورزش جهت ترویج واسطه­گری

251

نبستن قرار دادهای حرفه­ای

عوامل فنی و تخصصی

شرایط زمینه­ای

252

بی قاعده بودن دستمزدها

253

ورود مالکان خصوصی گزینش نشده به ورزش

254

نبود بنگاه­های اقتصادی در بدنه ورزش

بعد از کدگذاری مرحله به مرحله مفاهیم به دست آمده، تعداد 254 کد اولیه غیرتکراری به دست آمد که در قالب 40 مقوله طبقه‎بندی شدند.

 

شکل 1: مدل عوامل موثر بر شکل­گیری فساد در ورزش حرفهای ایران

بحث و نتیجه گیری

در سال­های اخیر، جهان شاهد رشد بی سابقه آگاهی نسبت به پیامدهای گسترش فساد بوده است. سازمان­های بین­المللی، دولت­ها و نهادهای جامعه مدنی، فساد را به عنوان مانعی جدی برای تحقق حقوق شهروندی، دموکراسی، رشد کیفی و ثبات ملی و بین‎المللی مورد ارزیابی قرار می­دهند. فساد، گذشته از آن که از نظر اخلاقی ناپسند است، بیشتر به آن علت که سبب بروز بسیاری از ناکارآمدی­ها و دشواری­ها برای تحول و توسعه اجتماعی و اقتصادی می­شود، به کانون توجه بسیاری از اقتصاددانان، متخصصان علوم سیاسی و پژوهشگران علوم مدیریت تبدیل شده است (صادقی و همکاران، 1389). از این رو، پژوهش حاضر به دنبال شناسایی عوامل موثر بر شکل­گیری فساد در ورزش حرفه‎ای ایران است. نتایج حاصل از کدگذاری­ها نشان داد که شکل­گیری فساد در ورزش حرفه‎ای ایران بر مبنای عوامل مختلفی قرار دارد. لذا زمانی که مکانیسم اثر این عوامل به­درستی شناسایی و تشخیص داده شود می­توان شاهد رشد علمی و پیشگیری از شکل­گیری فساد در ورزش حرفه‎ای ایران بود. در ادامه این عوامل به صورت جداگانه مطرح و در موردآنها بحث می‎شود.

در این پژوهش یکی از عواملی که در خصوص شکل­گیری فساد در ورزش حرفه‎ای ایران مورد بررسی قرار گرفت، شرایط علی بود. شرایط علی، مجموعه­ای از عوامل اصلی به وجود آورنده پدیده مورد مطالعه می­باشند (اشتراوش و کوربین، 1990). در این پژوهش شرایط علی شامل دوازده عامل بود: 1) ضعف مدیریتی، 2) بی عدالتی سازمانی، 3) فساد سیستمی، 4) عوامل ساختاری، 5) عوامل سازمانی، 6) نقش عوامل اجرایی در ورزش، 7) سیاست سازمانی، 8) منفعت و سود، 9) نبود نظارت، 10) منفعت طلبی، 11) کم رنگ شدن اعتقادات و 12) ماهیت فساد. این یافته­ها با نتایج مطالعات هنری و محمودی (1398)، محمودی و همکاران (1397)، لام (2019)، تیگو[27] (2016)، مسترز[28] (2015) و زویتر[29] (2014) همخوان بود. یکی از مهم­ترین این عوامل با عنوان «ضعف مدیریتی» بود شامل موارد زیر بود: عدم شایسته سالاری در انتخاب مدیران، ابهام در انتصابات مدیریتی، عدم ثبات مدیریتی، نتیجه­گرا بودن مدیران، وجود مدیران غیر ورزشی، عدم استقلال کاری، عدم مسئولیت­پذیری، چند شغله بودن مدیران، تفویض اختیار خارج از مسئولیت، آشنا نبودن با قوانین و مقررات، عدم وجود چشم‎انداز و عدم برنامه­­ریزی. پینتو و همکاران[30] (2008) بیان کردند زمانی که در سازمان طرح وظایف و تفکیک فعالیت­های افراد یا بخش­ها وجود ندارد، زمینه برای بروز سوء استفاده در افراد سازمان ایجاد می­شود (پینتو و همکاران، 2008). در تبیین این نتایج می­توان گفت برای جلوگیری از فساد در ورزش حرفه­ای ایران، مسئولان ارشد و در سطوح پایین­تر مدیران تیم­های پایه و مدیران باشگاه­های ورزشی باید مدیران شایسته­ای را انتخاب نمایند. باید این فرصت را برای مدیران فراهم کنند تا زیر بناهای مهم را ایجاد و بتوانند با چشم­انداز دراز مدت فساد را از بدنه سیستم ورزش حذف کنند. همچنین برای مدیران جوان­تر باید دوره­های آموزشی در نظر گرفته شود و آنان را با قوانین و مقررات جدید آشنا کرد تا بتوانند در سازمان ورزشی خود راه­های پیشگیری و مبارزه با فساد را  شناسایی کنند و قدم­های مثبتی بردارند. از دیگر عوامل مهم شرایط علی، فقدان نظارت بود که شامل موارد زیر است: کاهش نظارت، کمبود بازرس و نبود بازرس مستقل در ورزش حرفه­ای. در تبیین این نتایج می توان گفت که نبود نظارت باعث می­شود تا نظام­ها از کار بیفتند و فساد در ورزش حرفه‎ای ایران شکل بگیرد. به نظر می­رسد باید نگاه ویژه­ای به این بحث شود، چراکه با اعمال نظارت­های بیشتر و همچنین افزایش بازرسان مستقل در سازمان­های ورزشی می­توان از بروز فساد در ورزش حرفه­ای ایران جلوگیری کرد. 

یکی دیگر از عوامل مهم در زمینه شکل­گیری فساد در ورزش حرفه‎ای ایران، شرایط زمینه­ای بود. شرایط زمینه­ای، مجموعه خصوصیات ویژه است که به پدیده­ای دلالت می­کند (اشتراوش و کوربین، 1990). در این پژوهش شرایط زمینه‎ای شامل 10 عامل بود: 1) نبود اخلاق در ورزش حرفه­ای، 2) باندبازی، 3) ویژگی­های فردی، 4) فساد سیاسی، 5) فساد مالی، 6) فساد در تیم‎های ورزشی، 7) عدم شایسته سالاری، 8) عوامل اجتماعی تشکیل­دهنده فساد، 9) نقش سیاسیون در ورزش و 10) عوامل فنی و تخصصی. این یافته­ها با نتایج مطالعات شفیعی و افروزه (1397)، محمودی و همکاران (1397)، وو و تانگ[31] (2019) آنتونوپولوس و بایرر (2019)، مانولیو همکاران (2019)، یلماز و همکاران (2018) و مانیگ (2005) همخوان بود.  یکی از مهم­ترین این عوامل فساد مالی بود. فساد مالی در این پژوهش شامل مستند سازی­های مالی، عدم صداقق و پاک دستی­ مدیران، ابهام در صورت­های مالی، فقدان سیستم ارزیابی و نرخ گذاری بازیکنان، عدم تفکیک بازرس قانونی از حسابرس، کمبود آیین نامه­های مالی، عدم شفافیت­های مالی و قراردادهای جعلی بود. در تبیین این نتایج می­توان گفت که طی سال­های اخیر شاهد کشف و آشکار سازی موارد متعددی از مفاسد مالی کلان در ورزش حرفه­ای کشور بوده‌ایم. از طرف دیگر، جایگاه ورزش کشور در شاخص­های فساد منتشر شده توسط سازمان شفافیت بین­الملل، مطلوب نیست. بارها مقام معظم رهبری و سایر مسئولان عالی کشور بر تلاش در جهت پیشگیری و برخورد با مفاسد اقتصادی تاکید نموده و دستورالعمل­ها و بخشنامه­های متعددی در این زمینه تصویب و کمیسیون­ها و کارگروه­های متعددی جهت پیگیری ایجاد شده است. در سیاست­های کلی اقتصاد مقاومتی ابلاغی توسط مقام معظم رهبری نیز بر نظارت و پیشگیری و مقابله با مفاسد اقتصادی در جهت ایجاد رونق اقتصادی تاکید شده است. به نظر می­رسد عدم توجه به ریشه­های بروز فساد در ورزش و عدم تدوین راهکارهای مناسب جهت تضعیف یا محدود کردن این ریشه­ها، از دلایل عدم کسب نتیجه مطلوب در مبارزه با فساد مالی می­باشد. از دیگر موارد مهم شرایط زمینه­ای، فساد سیاسی بود. فساد سیاسی در این پژوهش شامل فضای باز سیاسی، پیشنهاد رشوه از سوی سیاستمداران و نبود آزادی رسانه­ای بود. آکتان[32] (1993) فساد سیاسی را به استفاده از قدرت از جانب مقامات دولتی در بالاترین سطوح و افراد منتخب شامل قانون­گذاران یا شبکه مرتبط با ایشان به منظور کسب منافع نامشروع خصوصى (فردى یا گروهی) تعریف کرده است (آکتان، 1993). فساد سیاسی مشخصاتی را نشان می­دهد که به تمامی بخش­های جامعه گسترش می­یابد. فساد اقتصادی، فساد علمی و غیره همگی فسادهای سیاسی هستند که در نهادها و قوانین سیاسی ظاهر می­شوند که به درستی شکل نگرفته است. فساد سیاسی در فرآیندهای سیاسی ظاهر می­شود و در ارتباط بین بازیگران سیاسی رخ می‎دهد که در فرآیندهای سیاسی نقش دارند. بازیگر سیاسی که به دلیل فساد سیاسی، از حق تصمیم­گیری برخوردار شده، از قدرت سیاسی و اختیاراتش برای نقض قوانین، قواعد و همچنین معیارهای اخلاقی استفاده می­کند (آکتان، 1997). در تبین این نتایج می­توان گفت که یکی از مهم­ترین زمینه­های اصلی ایجاد فساد سیاسی در جامعه، رواج رابطه سالاری است که در جامعه دو آفت مهم را دامن می­زند: نخست آن که مردم به شدت نسبت به نخبگان سیاسی بدبین می­شوند که چنین پدیده­ای به ضرر نظام و حاکمیت تمام می­شود. دومین اثر نیز بی اعتمادی به ساختار و ناامیدی از آن است که در روندی زمانی به تمایز، فاصله گذاری و انقطاع افراد جامعه از حکومت می­انجامد. بنابراین مقابله با زمینه­های شکل گیری فساد سیاسی در ورزش می­تواند هم زمان با مقابله با فساد سیاسی، فساد اقتصادی را نیز کاهش دهد. از این رو، الزام به پاسخگویی، پذیرش مسئولیت، شفافیت و عمل به قانون در کنار اصلاح قوانین نظارتی و پیگیری و کنترل مستمر فعالیت­های سازمان­ها و نهادهای مختلف می­تواند تا میزان بالایی زمینه­های فساد سیاسی در ورزش را از بین ببرد.

یکی دیگر از عواملی که در زمینه شکل­گیری فساد در ورزش حرفه‎ای ایران مورد بررسی قرار گرفت، شرایط مداخله­گر بود. شرایط مداخله­گر، عواملی هستند که بر راهبردها اثرگذار هستند (اشتراوش و کوربین، 1990). در این پژوهش شرایط مداخله­گر شامل 11 عامل بود: 1) خلاء قوانین و مقررات، 2) فساد رسانه­ای، 3) فساد در بخش خصوصی، 4) فساد در بخش دولتی، 5) فساد در بین مربیان، 6) فساد در بین ورزشکاران، 7) فساد در بین داوران، 8) عوامل برون سازمانی، 9) دلالی در ورزش، 10) شرط­بندی و 11) شیوع فساد. این یافته­ها با نتایج شفیعی و افروزه (1397)، محمودی و همکاران (1396)، مسترز (2015) و گورس، چادویک (2010) و راموس[33] (2009) همخوان بود. از مهم­ترین عوال مداخله گر می­توان به خلاء قوانین و مقررات اشاره کرد. خلاء قوانین و مقررات در این پژوهش شامل ضعف در قوانین و مقررات، دور زدن قوانین، اجرای سلیقه‎ای قوانین، تغییرات مداوم قوانین، پیروی نکردن از قوانین فدراسیون­های ورزشی، سو استفاده از قوانین، عدم به روز بودن قوانین و کمبود نظارت بر قوانین و مقررات بود. به نظر می‌رسد که وجود قوانینی که از جامعیت کاملی برخوردار نیست، راه فرار از قانون و عدم اجرای آن را در کشور تشدید کرده است. از سوی دیگر، برخی مجریان قوانین خوب و بازدارنده را به درستی اجرا نمی‌کنند. لذا هسته فساد اداری و غیره شکل گرفته است. بنابراین باید در قوانین تجدید نظر کرد و قوانین سختی برای مبارزه با فساد در ورزش حرفه­ای کشور اتخاذ نمود و برای افراد خاطی نیز مجازات­های سنگینی درنظر گرفت. از دیگر عوامل مهم می‎توان به فساد در بین مربیان، ورزشکاران و داوران آشاره کرد.

یکی دیگر از عوامل شکل­گیری فساد در ورزش حرفه‎ای ایران راهبردها بود. راهبردها، راه‎حل­هایی هستند که برای مواجهه با پدیده ارائه می­شوند (اشتراوش و کوربین، 1990). راهبردها در این پژوهش شامل 4 عامل بود:1) راهبردهای مبارزه با فساد، 2) آموزش مبارزه با فساد، 3) افزایش عوامل و 4) فرهنگ­سازی. از عوامل مهم راهبردها می‎توان به راهبردهای مبارزه بافساد اشاره کرد. این یافته‎ها با نتایج محمودی و همکاران (1397) و حسنی و شمس (1391) همخوان است. حسنی و شمس (1391) بیان کردند شفافیت­گرایی، ترویج فرهنگ وظیفه­گرایی و احیای حس مسئولیت­پذیری از عوامل مبارزه با فساد است. راهبردهای مبارزه بافساد در این پژوهش شامل موارد زیر بود: نظارت و کنترل، راهبردهای حقوقی، کنترل مالی تیم‎های حرفه­ای، پرداخت به موقع حق و حقوق، احزار شرایط حرفه­ای مدیران و مربیان، حذف دلالان در ورزش، ترویج بازی جوانمردانه، گسترش بستر رقابت طلبی، از بین بردن روابط خارج از عرف، تشکیل بنگاه‎های اقتصادی در ورزش، استفاده از تجارب کشورهای دیگر در مبارزه با فساد، افزایش عوامل اجتماعی در ورزش، صدور به موقع و صریح احکام انظباتی، ورود نهادهای قضایی در ورزش، برخورد قضایی با مافیا و دلالان ورزشی، برخورد جدی با صاحبان سایت­های شرط­بندی، توجه به تیم­های پایه، کاهش تهدیدات سازمانی و برون سازمانی، کانال قانونی فروش و خرید بازیکن، افزایش مجازات­ها، افزایش ارتباط با نهادهای بین المللی مبارزه با فساد، گرفتن تست­های مکرر دوپینگ، توسعه کمیته­های اخلاقی در ورزش، جلوگیری از قانون کپی رایت، افزایش بازرسان در سازمان­های ورزشی، تشکیل کمیته­های فنی، توجه به انتصابات، افزایش نهادهای مبارزه با فساد، ایجاد نهادهای مستقل برای مبارزه با فساد سازمانی، جلوگیری از قدرت طلبی مدیران، افزایش کمیته­های انظباتی در تیم­ها و ایجاد کمیته مبارزه با فساد در تیم­های ورزشی. می­توان گفت برای اینکه فساد در ورزش حرفه‎ای ایران ریشه کن شود باید به راهبردها توجه شایانی کرد. همچنین یکی دیگر از عوامل مهم در راهبردها، فرهنگ­سازی است. فرهنگ سازی در این پژوهش شامل فرهنگ­سازی از طریق توسعه رفتارهای مطلوب، توجیه مسئولیت­های آگاهانه و احیای حس مسئولیت­پذیری بود. می­توان گفت که یکی از عوامل موثر با فساد فرهنگ سازی است. فرهنگ سازی در سنین پایه بنیان­گذاری اصول اخلاقی در جامعه است، چرا که چنانچه افراد یک جامعه به اصول اخلاقی پایبند باشند، ناهنجاری آن جامعه به شدت کاهش خواهد یافت.

آخرین عاملی که در زمینه شکل­گیری فساد در ورزش حرفه‎ای ایران مورد بررسی قرار گرفت، پیامدها بود. پیامدها، شرایطی هستند که در صورت شکل­گیری پدیده وجود می­آیند (اشتراوش و کوربین، 1990). پیامدها در این پژوهش شامل سه عامل 1) پیامدهای پیشگیری از فساد، 2) پیامدهای حرفه­ای و 3) پیامدهای اجتماعی بود. با توجه به نظر صاحب نظران پیامدهای پیشگیری از فساد از مهم­ترین عوامل هستند. در این پژوهش پیامدهای پیشگیری از فساد شامل موارد زیر بود: توسعه زیر ساخت­ها، از بین بردن بازیکن سالاری، حذف دلالان ورزشی، افزایش شایسته سالاری در انتصابات، جلوگیری از افزایش حبابی قیمت­های بازیکنان و مربیان، جلوگیری از قراردادهای نامتعارف، کاهش استفاده نکردن از مدیران بازنشسته، کاهش استفاده نکردن از مدیران دوشغله، کاهش تخلفات و جلوگیری از قطبی شدن ورزش.

امید است که مسئولان و مدیران ورزشی بتوانند از این پیامدهای به دست آمده نهایت بهره­وری را ببرند و شاهد بروز اتفاقات مثبتی در راستای مبارزه با فساد در ورزش حرفه­ای ایران بود.

با توجه به نتایج به دست آمده پیشنهاد می­شود که فدراسیون­ها و حتی باشگاه­های ورزشی به ایجاد یک سیستم نظارتی مشخص بر عملکرد مربیان، داوران، ورزشکاران و مدیران بپردازند. همچنین با توجه به اینکه یکی از عوامل به وجود آمدن فساد در ورزش حرفه­ای ایران وجود بسترهای قانونی، مقررات پیچیده، قوانین مبهم و سایر موارد مشابه است، پیشنهاد می­شود با تدوین قوانین و سیاست­های ورزش حرفه­ای بر اساس قوانین بین­المللی موجود در فدراسیون­ها و قوانین رسمی کشور در جهت کاهش فساد در ورزش حرفه­ای گام برداشته شود.

  • منابع

    • زارع، علیرضا؛ حیدری نژاد، صدیقه و شتاب بوشهری، سیده ناهید. (1395). «عوامل موثر بر بروز فساد اداری و روش­های کنترل آن در وزارت ورزش و جوانان». فصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات مدیریت رفتار سازمانی در ورزش. 3 (4)، صص 45-55.
    • شفیعی، شهرام و حکیمه، افروزه. (1397). «شناسایی و تبیین مولفه­های موثر در بروز فساد در فوتبال ایران». دوماهنامه مطالعات مدیریت ورزشی. 10 (47)، صص 39-66.
    • محمودی، احمد؛ هنری، حبیب؛ یونسی، جلیل و شهلایی باقری، جواد. (1396). «تدوین الگوی عوامل بروز فساد در صنعت فوتبال». فصلنامه مطالعات راهبردی ورزش و جوانان. 38، صص 55-72.
    • محمودی، احمد؛ هنری، حبیب؛ یونسی، جلیل و شهلایی باقری، جواد. (1397). «کاوش عوامل زمینه‌ای و مداخله‌گر بروز فساد در صنعت فوتبال ایران». نشریه مدیریت ورزشی. 10 (4)، صص 661-685.
    • هنری، حبیب و محمودی، احمد. (1398). «تبیین الگوی کمّی عوامل بروز فساد در صنعت فوتبال ایران با رویکرد نظریۀ داده بنیاد». فصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات مدیریت رفتار سازمانی در ورزش. 6 (2)، صص 145-163.
    • تفت، آرین. (1393). «مقایسه تطبیقی محدودیت­های حاکم بر آزادی مطبوعات در نظام حقوقی ایران و انگلستان». فصلنامه مطالعات حقوق بشر اسلامی.
    • Aktan, C. (1997). “Siyasal Patoloji ve Siyasal Yozlaşma”. Yeni Türkiye: Siyasette Yozlaşma Özel Sayısı, 11(14), 66-75.
    • Aktan, C. C. (1993). “Posta Ve Telekomünikasyon Hizmetlerinde Yeniden Yapılanma Ve Özelleştirme Uygulamaları (Abd İngiltere Örnekleri)”. Iktisat Isletme ve Finans, 8(92), 55-73.
    • Andvig, J. C., Fjeldstad, O. H., Weltzien, Å., Amundsen, I., Sissener, T. K., & Soreide, T. (2001). A review of contemporary research.
    • Ashforth, B. E., & Anand, V. (2003). “The normalization of corruption in organizations”. Research in organizational behavior, 25, 1-52.
    • Bac, M. (1998). “The scope, timing, and type of corruption”. International Review of Law and Economics, 18(1), 101-120.
    • Becker, G. S., & Stigler, G. J. (1974). “Law enforcement, malfeasance, and compensation of enforcers”. The Journal of Legal Studies, 3(1), 1-18.
    • Brasz, H. A. (1970). The sociology of corruption. In A. J. Heidenheimer (Ed.), Political corruption: Readings in comparative analysis.Y.: Holt, Rinehart and Winston.
    • Bricknell, S. (2015). “Corruption in Australian sport”. Trends and issues in crime and criminal justice, (490), 1.
    • Brooks, G., Aleem, A., & Button, M. (2013). “Introduction: Fraud, Corruption and Sport”. In Fraud, Corruption and Sport (pp. 1-11). Palgrave Macmillan, London.
    • Buraimo, B., Migali, G., & Simmons, R. (2016). “An analysis of consumer response to corruption: Italy's Calciopoli scandal”. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 78(1), 22-41.
    • Campbell, J. L., & Göritz, A. S. (2014). “Culture corrupts! A qualitative study of organizational culture in corrupt organizations”. Journal of business ethics, 120(3), 291-311.
    • Cashmore, Ellis, and Jamie Cleland. (2014). Football’s Dark Side: Corruption, Homo phobia, Violence and Racism in the Beautiful Game. Basingstoke: Palgrave
    • Collins, J. D., Uhlenbruck, K., & Rodriguez, P. (2009). “Why firms engage in corruption: A top management perspective”. Journal of Business Ethics, 87(1), 89-108.
    • Den Nieuwenboer, N. A., & Kaptein, M. (2008). “Spiraling down into corruption: A dynamic analysis of the social identity processes that cause corruption in organizations to grow”. Journal of Business Ethics, 83(2), 133-146.
    • Dimant, E., & Deutscher, C. (2015). “The economics of corruption in sports: the special case of doping”. Edmond J. Safra Working Papers, (55).
    • Gardiner, J. A (2002). “Defining Corruption”. In: A.J. Heidenheimer, and M. Johnston (Eds.), Political Corruption: Concepts and Contexts. New Brunswick and London: Transaction Publishers. pp: 25–40.
    • Gorse S, Chadwick S. (2011). “The prevalence of corruption in international sport”. Report Gambling Association, 11: 1-41.
    • Gorse, S., & Chadwick, S. (2010). “Conceptualizing corruption in sport: Implications for sponsorship programmers”. The European Business Review, 2010, 40-45.
    • Gorsira, M., Steg, L., Denkers, A., & Huisman, W. (2018). “Corruption in organizations: Ethical climate and individual motives”. Administrative Sciences, 8(1), 4.
    • Goulding, C. (2002). Grounded theory: A practical guide for management, business and market researchers.
    • Gross, M. (2011). Organizations of corrupt individuals: a study of corruption in international cricket and the Catholic Church.
    • Hacker, F. (1981). “Sozial psychologische Bedingungen der Korruption”. In C. Brnner (Ed.), Korruption und Kontrolle. Böhlau, Wien.
    • Heidenheimer, A. J. (2002). “Perspectives on the perception of corruption”. In A. J. Heidenheimer, & M. Johnston (Eds.), Political corruption: Concepts and contexts. J.: Transaction Publisher, New Brunswick.
    • Jennings, A. (2006). Foul! The secret world of FIFA: Bribes, vote rigging and ticket scandals. (p. 61). London: HarperSport.
    • Johnston, M. (2005). Syndromes of corruption: wealth, power, and democracy. Cambridge University Press.
    • Karapetian, S. (2001). “Russian law and the struggle against corruption, Russia on- Russia”. Corruption in Russia. March. Moscow: Moscow School of Political Studies. Centre for Post-Collectivist Studies, pp: 21-25.
    • Khan, M. H. (1996). “A typology of corrupt transactions in developing countries”. Ids Bulletin, 27(2), 12-21.
    • Lam, E. T. (2019). Corruption in Sport: Causes, Consequences, and Reform.
    • Liu, J., & Lin, B. (2012). “Government auditing and corruption control: Evidence from China’s provincial panel data”. China Journal of Accounting Research, 5(2), 163-186.
    • Luo, Y. (2005). “An organizational perspective of corruption”. Management and Organization Review, 1(1), 119-154.
    • Maennig, W. (2005). “Corruption in international sports and sport management: Forms, tendencies, extent and countermeasures”. European Sport Management Quarterly, 5(2), 187-225.
    • Maennig, W. (2005). “Corruption in international sports and sport management: Forms, tendencies, extent and countermeasures”. European Sport Management Quarterly, 5(2), 187-225.
    • Maennig, W. (2008). “Corruption in international sports and how it may be combated”. International Association of Sports Economists & North American Association of Sports Economists, Working Paper Series, 08-13.
    • Manoli, A. E., Antonopoulos, G. A., & Bairner, A. (2019). “The inevitability of corruption in Greek football”. Soccer & Society, 20(2), 199-215.
    • Masters A. (2015). “Corruption in sport: From the playing field to the field of policy”. Policy and Society, 1;34(2):111-23.
    • McKusker, R. (2006). “Review of Anti-Corruption Strategies”. Australian Institute of Criminology: Technical and Background Paper, 23, Canberra: Australian Institute of Criminology.
    • McLaren, R. H. (2008). “Corruption: Its impact on fair play”. Sports L. Rev., 19, 15.
    • Min, K. S. (2019). “The effectiveness of anti-corruption policies: measuring the impact of anti-corruption policies on integrity in the public organizations of South Korea”. Crime, Law and Social Change, 71(2), 217-239.
    • Myint, U. (2000). “Corruption: Causes, consequences and cures”. Asia pacific development journal, 7(2), 33-58.
    • Nica, E., & Potcovaru, A. M. (2014). “The social construction of organizational reality”. Psycho sociological Issues in Human Resource Management, 2(2), 56-61.
    • Numerato, D. (2009). “The media and sports corruption: An outline of sociological understanding”. International Journal of Sport Communication, 2(3), 261-273.
    • Nye, J. S. (1967). “Corruption and political development: A cost-benefit analysis”. American political science review, 61(2), 417-427.
    • Pitt, L. F., & Abratt, R. (1986). “Corruption in business—are management attitudes right?” Journal of Business Ethics, 5(1), 39-44.
    • Rabbiosi, L., & Santangelo, G. D. (2019). “Host country corruption and the organization of HQ–subsidiary relationships”. Journal of International Business Studies, 50(1), 111-124.
    • Rabl, T., & Kühlmann, T. M. (2008). “Understanding corruption in organizations–development and empirical assessment of an action model”. Journal of business ethics, 82(2), 477.
    • Ramos, M. A. (2009). Game, set, match-fixing: Will international anti-doping initiatives pave the way for similar reform for corrupt betting in tennis. J. Int'l L., 32, 201.
    • Rose-Ackerman, S., & Palifka, B. J. (2016). Corruption and government: Causes, consequences, and reform. Cambridge university press.
    • Strauss, A., & Corbin, J. (1997). Grounded theory in practice Sage. Thousand Oaks CA.
    • Tanzi, V. (1998). “Corruption around the world: Causes, consequences, scope, and cures”. Staff Papers, 45(4), 559-594.
    • Treisman, D. (2000). “The causes of corruption: a cross-national study”. Journal of public economics, 76(3), 399-457.
    • Van Duyne, P. C. (2001). “Will caligula go transparent? Corruption in acts and attitudes”. Forum on Crime and Society, 1, 73-95.
    • von Arnim, H. H. (2003). Korruption in Politik und VelWaltung.
    • Yilmaz S, Manoli AE, Antonopoulos, G.A. (2018). “An anatomy of Turkish football match-fixing”. Trends in Organized Crime, 23:1-9.
    • Zyglidopoulos, S. C., & Fleming, P. J. (2008). “Ethical distance in corrupt firms: How do innocent bystanders become guilty perpetrators?” Journal of Business Ethics, 78(1-2), 265-274.